Rrëfehet dëshmitari që e njohu armikun e Enver Hoxhës


Aleko Likaj

Si u ndodha në shtëpinë ku u fik jeta e Sadik Premtes

Nga Arkiva

ALEKO LIKAJ

30 Prill 2009

Rrëfehet dëshmitari që e njohu armikun e Enver Hoxhës në 18 vjetorin e ikjes së tij

E kishte adhuruar në rininë e hershme të tij, atje në fshatrat e "Lumit të Vlorës" në vitet 4O të, Sadik Premten, por pas 60 vjetesh, ka mundur t'i jetë pranë. Historia e çuditëshme e Dilaver Premtit nga Vranishti i Vlorës, që ka bërë 20 vite burg e pastaj është "kallur " në kalvarin e pafund të internimeve, ka patur si zanafillë, pikërisht faktin, se ai ka qenë idhtar i Sadikut. Ndonëse me mbiemër të njëjtë, ai pranon se nuk e ka njohur personalisht në atë periudhë. Ideologu dhe njeriu që i kishte marrë mëndjen, jetonte rreth 30 kilometër larg tij, në fshatin Gjormë. Me një familje që ka qenë nën influencen e "Ballit Kombëtar", Dilaveri ka parapëlqyer Sadikun, që ishte kundër komunistëve Hysni Kapo e Mehmet Shehu, të cilët, "mbillnin në krahinë vëllavrasjen e më tej".

Nxënës në shkollën tregetare të qytetit bregdetar, ai kishte mësuar se në fshatin ku i duhej të kalonte për të shkuar në shtëpine e tij, në Vranishtin e largët, ishte një prej drejtuesve më të lartë të partisë që nxiste "kryengritjen e armatosur", për të përzënë okupatorin. Atëherë, në të gjithë krahinën, "vetëm për Sadikun që mbante pseudonimin "xhepi", flitej". Një i afërmi i tij i a kishte identifikuar. Fshati Gjorm sipas Dilaverit, ishte bërë një postabllok që nuk kalohej lehtë. "Gjithë djemuria e atij fshati por edhe fshatrave pranë, ishin mbledhur rreth liderit të tyre". Kur ishte nxënës kishte mësuar edhe opozitën që i bënin tashmë ish figurat e gueriljeve të qytetit " Xhepit ". Kishte mësuar se "paguhej shtrejtë " koka e tij në ato momente, jo vetem në qarkun e Vlorës. Por nuk e kishte parë ndonjëherë përballë. " E pse jo, e kam ëndëruar ".

Pak kohe më vonë kishte mësuar se i organizuan një atentat tek " Ura e Zonjës", atje ku ndahen sinoret e dy fshatrave pranë, Gjorm e Lepenicë. Pastaj, rastësia e ka vënë përballë me Sadik Premten, në ditët e nxehta të Nëntorit në qytetin e veriut , Shkodër, ndërsa po pergatitej për të brakisur vendin. Kanë qenë disa çaste që nuk i kalojnë as te 12O minutat. 16 vjeçar së bashku me disa bashkëfshatarë të zonës midis tyre edhe tre kushurinj të Sadikut vendosi të largohej në rrugët e Europës. Mbase mund të mundësonte edhe shkollimin pasi kishte qenë nxënës i mirë në shkollën tregëtare. Ky ka qenë edhe për shumë vite pengu i një djaloshi që ëndëronte për një të ardhme tjetër, por që nuk e realizoi dot.

Pas tre vjetësh provoi arratisjen sërrish pasi ishte larguar nga burgu në Llakatund por E.A M - istët greke e dorëzuan në kufi kur ndodhej në portat e Filatit, së bashku me dy shokë të tjerë. Vera e vitit 90 të ka qenë momenti që i ndryshoi rrjedhën e jetës së vet, duke bërë të realizohej kësisoj edhe ëndëra e vjetër djaloshare për të takuar njeriun, për të cilin sistemi komunist kishte shfryre maksimalisht mbi të gjithë stuhitë e mallkimet që janë lëshuar ndonjëherë për njeriun, që edhe pse brenda llojit, mendoi e projektoi një të ardhme ndryshe, pa diktaturë.

I befasuar nga karakteri i tij, por edhe nga mënçuria e analiza që u bënte ngjarjeve të ditës i besoi jetën si një fëmijë pikërisht në Paris. Fjalëpak e një lider tashmë në Partinë Komuniste franceze, tregojnë së Shqipëria në atë kohë e partia e tij humbi shansin për të patur një politikan luajal e largpamës, që me siguri do ta çonte atë në rrjedha të tjera më të mira. "Mbase po të triumfonin idetë e Sadik Premtes nuk do te ishim në Europë këta që jemi sot". Në fund të fundit ky është mendimi i tij. "Tre antetate ka patur Sadiku në Paris e që të tre kanë dështuar falë zgjuarsisë e instikteve vetëmbrojtëse, por edhe dashurisë që kishin për të të njohurit e tij franceze", tregon Dilaver Premti. "Enver Hoxha ka paguar për kokën e tij, mbase edhe flori nga ato që na mori në " thotë Dilaver Premti. Pastaj, së bashku me të vëllanë Zijain, që kishte mbritur edhe ai në Paris pak ditë përpara tij, kanë qenë njerëzit me të afërt për Sadik Premten në kryeqytetin francez, Paris.

Kështu ka ardhur edhe ajo ditë e ngrohtë Prilli ku pranvera sapo kishte çelur sythet e para të saj. Një telefonatë nga Zijai dhe aiëeshtë gjendur para portës së Sadikut. Nuk harron çastin e fundit kur e ka parë të shtrirë njeriun që e kishte adhuruar për 50 vjet me rradhë të shtrirë poshtë divanit, pa jetë. Pastaj homazhet e shumta të personaliteteve të politikës së majtë franceze miq të këtij vendi, e shqiptarë të mbledhur tok pa dallim ideje e feje, të cilët kanë bërë edhe shumë foto tek varri i tij.


: Si jeni njohur me Sadik Premten?. Ndërkohë që ju keni një mbiemer të përbashkët, e duket se jeni të një gjaku.


D.Premti: Jo-o-o. Nuk jemi të një gjaku. Vetë jam nga Vranishti e Sadiku ka qenë nga fshati Gjormë. Por ajo që dua të të them me sinqeritet është se e kam adhuruar që në rininë time të hershme. Kur kam qenë edhe unë nxënës në shkollën tregetare të Vlorës. Jemi nga një krahinë, " Lumi i Vlorës" dhe për të shkuar në fshatin tim, duhet që të kalosh mespërmes Gjormit ku ka lindur Sadiku. Eshtë e vërtetë se unë në fillim të viteve 4O-të kam qenë në periudhën e adoleshencës siç i thoni ju sot. Njohja me Sadikun ka nisur nëpërmjet bisedave që dëgjoja në vatrat tona familjare, komshijtë edhe tek miqtë e familjes sime, të cilët edhe pse anonin nga " Balli i Kombit " flisni me respekt për karakterin e virtytet e tij. Në fillim ishte hapur fjala në krahinë që një njeri me pseudonimin "xhepi" ishte nga figurat kryesore te lëvizjes antifashiste që kishte nisur në atë periudhë në Shqipëri. Vlerësimet për Sadikun bëheshin pa e ditur se "Xhepi" ishte vetë ai. Në të gjithë krahinën njihej si një njeri që i peshonte fjala, ndonëse edhe ai nuk pati ndonjë moshë kushedi se ç'farë. Kishte një inteligjence natyrore për t'u patur zili. I shkolluar ishte. Djali i premtajve ishte bërë pikë referimi në atë kohë në zonën tonë. I dashur dhe i pritshëm thonin edhe ata që e njihnin nga afër. Pas asaj që u quajt "Lufta kundër fraksionit" në Vlorë, e që nuk kaloi pa lenë gjurmë të thella në të gjithë Vlorën e krahinat e saj, u kuptua se Sadiku ishte njeriu kyç i asaj lëvizje, por që ishte vënë në shënjestër. E thirrën në Tragjas " për t'u sqaruar " por që u lajmërua në kohën e duhur, dhe së bashku me një grusht djemsh jo vetëm të Gjormit, që i njihnin që të gjithë si trima u kthyen duke e lënë të parin e komunistëve me gisht në gojë. Pra u dështoi plani për ta vrarë. Më pas nisi lufta brenda llojit të tyre. " Çeta Plakë " një nga çetat e para antifashiste në të gjithë vendin, e që komandohej nga " Vangjua" pseudonimi i Neki Ymerit, djalë strateg, trim që si bënte syri " tërr", u bë epiqendra e goditjes. Ky kamandant kishte qëlluar që të ishte edhe kunati i Sadik Premtes, pra i kishte marrë motrën për grua, futet në kurth nga Mehmet Shehu. Di që është bërë një përpjekje në një fshat të Mallakastrës ku e mbanin të arrestuar dhe është vrarë si " aksidentalisht" Xhemil Cakërri dhe ky kuadër i kësaj çete, " Vangjua" i shpëtoi litarit që ishte ngritur për të. Pastaj me sa duket Nekiu shkoi në fshatin e tij dhe e ndau mëndjen duke qëndruar në krah të kunatit.


: Më falni, të gjitha këto histori ju i keni jetuar si bashkohës apo?...