PROMETEU ZJARRSJELLËS



Resmi Osmani

Tregim mitologjik[1]

Në Skithinë e largët,në malin Kaukaz,ku s’shkelte këmbë njeriu dhe s’fluturonin as zogjtë e qiellit, në një shkëmb të zi e tërë thepa,midis humnerës ku rrapëllinte deti, dhe qiellit ku shkrepëtinin rrufetë e bubullinin gjëmimet, ishte kryqëzuar i lidhur me pranga titani hyjnor rebeli Promete[2],me urdhër të Zeusit[3] kryezot, për të vuajtur dënimin e mëkatit të rëndë: kishte vjedhur zjarrin e shënjtë nga farka e hyut Hefest[4] dhe ua bëri dhuratë njerëzve vdektarë, racën e të cilëve Zeusi e urrente. Por kjo s’ishte e tërë e vërteta, ajo që nuk dinin hyjnorët, ishte e fshehta dhe misteri që ndrynte në mendjen dhe vegimet e tij Prometeu, për fatin e ardhshëm të Zeusit, se fatit si shpëtojnë as zotat!Për vjedhjen e zjarrit dhe njeridashjen, që i çoi në armiqësi, dënimi do të kishte qënë më i lehtë, në rast se Prometeu do t’i rrëfente profecinë e tij. Kjo nuk ndodhi, ngaqë ai e urrente kryezotin dhe u dha dënimi: me mundime të pafundme, që e keqia e padurueshme ta bënte të pendohej dhe të rrëfente të fshehtën e ankthshme.

1

E kështu ai bashkë me të fshehtën e tij qëndronte i prangosur nga kohë që s’mbaheshin mend.

Ditë dimri. Era vërshëllente, stuhia ulërinte dhe tërbohej.Qielli i nxirosur feksej nga shkrepëtimat e rrufeve. Deti i rrahur nga shuplakat e erës, lartësonte dallgët e shkumëzuara me rrokopujë. Zotat zemërakë e gërnjarë në Olimp[5] grindeshin dhe rrëfenin forcën dhe egërsinë e tyre.Por kjo s’ishte kurgje ndaj rroposjes se tij ne Tartar[6], ate dite kur ai i perplasi ne fytyr Hermesit[7] kumtar të Zeusit refuzimin e kerkeses së sunduesit mizor te Olimpit, per ti rrefyer te fshehten e fatit qe sunduesin e priste në të ardhmen dhe i tha mllefshëm:

” E ke kot! Më duket vetja më fisnik në pranga, në shkëmb mbërthyer, sesa të jem si ti lake besnik i Zeusit, tiranit, sunduesit mizor.Te gjithë ju o hyj të qiellit, idhnak, hakmarrës e lajkatar, ju urrej! Të mirën që u bëra, ju ma shpërblyet me vuajtje poshtërsisht! Le të shkrepëtijë tirani mbi mua flakët e rrufeve, të trandë e ushtojë me gjëmimet e nëndheshme, le të pështjellë tokë e qiell së bashku, le t’i tundë e shkundë të gjitha. Kurrë nuk më përkul dot dhe të më bëjë të pendohem!”

“Ti s’je tjetër veç një mëndje çartur dhe i shkalluar. Je bërë për të qarë hallin, kur e ke në dorë të çlirohesh, veç vetes i shtrëngon prangat!”-qe përgjigja e Hermesit.

“S’është e largët dita, kur do vijë një tjetër më i fortë dhe Zeusin do ta rrokullisë nga froni hyjnor në errësirën e Tartarit, ashtu siç Kroni përmbysi Uranin dhe Zeusi, Kronin! Për pushtet, bijtë vrasin etërit. Unë jam shpëtimi”

“Dhe ngul këmbë të mos pendohesh, të kërkosh falje kryeulur dhe atë që di ta tregosh?”

“Jo pa më liruar prangash dhe kthyer atje ku unë të dëshiroj, në trashëgimin atëror”

Hermesi kuptoi kotësinë e kuturisjeve të tij dhe për Olimp mori udhën qiellore.

I kërkonin të pendohej, e quanin hajdut e vjedhës të zjarrit të shënjtë nga farka e Hefestit. Kjo nuk do të ndodhte, ata nuk e kuptonin.S’është njësoj jeta në Olimp me atë në tokë. S’kishin sesi dhe nuk e dinin si kish ndodhur:

* * *

Mbi tokë kishte ardhur dimri. Një ditë nga ditët, ai zbriti nga Olimpi për të parë se ç’bënin njerëzit, pastaj të shkonte si mik te Centauri Kiron[8], i ditur e i dashur,që e kishte shpellën përrallore rrëzë malit Pelion[9]e që mbante përherë verë të vjetër e të mirë nga qilaret e hyut Dionis.[10]Tokën e kishte mbuluar bora, një mjegull e përhinjtë hiqej zvarrë si gjarpër, era e ftohtë formonte shtjella dhe gjeratore me flokët e borës që s’kish të rreshtur. Dielli më të rrallë hidhte ndonjë rreze nëpër plasat që hapnin retë. Aty posht, nëpër shpella dhe sheshet e ngrira, si ca hije të mjera barisnin njerëzit, të mardhur, të uritur dhe thuajse të xhveshur, hedhur krahëve ndonjë lëkurë kafshësh. Ai vegoi, sesi pak mënjanë të tjerëve, një nënë e re, e mbetur pa strehë, që dridhej e tartakosej nga të ftohtit, s’dinte si ta ruante nga të ftohtit dhe ta shpëtonte foshnjën e saj që qante ethshëm. E fuste në gji, e fërkonte, por më kot.Si të mos mjaftonte të ftohtët e acartë, nga pylli doli një ujk, që i uritur kërkonte prenë e tij, nënën dhe fëmijën. Sytë i ndrinin, ulërinte për tmerr dhe nga goja i rridhnin jargë. Nëna bërtiste e lebetitur nga llahtaria. Në këto e sipër, u shfaq babai i fëmijës me një çomage të madhe druri dhe iu sul bishës. U përleshën egërsisht, njeriu mori disa të kafshuara, njollat e gjakut skuqën dëborën, por erdhën të tjerë dhe e shpëtuan. Të mjerët njerëz! Prometeu u trondit. Ai i donte njerëzit, i their shpirti, ishin krijesa të tij dhe s’mund t’i shihte e duronte sesi vuanin, të pambrojtur,skllevër dhe pre të natyrës. Ashtu si toka, ajri dhe uji , që të jetonin, u duhej edhe zjarri. Vrik fluturoi në ishullin e Lemnosit,në farkën e Hefestit.Tinëz mori një gacë dhe e fshehu në një kërcyell të zgavruar,të thatë druri, e me të në dorë fluturoi për te njerëzit.I gjeti siç i kishte lënë, të mardhur, të uritur, e të rrethuar nga lukunia e ujqërve. Prometeu i dha flakë urës së zjarrit dhe zbriti mes njerëzve. Ujqërit të tmerruar morën arratinë. Gruaja e mjerë,I ra në gjunjë këtij njeriu-hyjni dhe s’dinte si ta falnderonte që i shpëtoi burrin dhe fëmijën. Të njëjtën bënë dhe të tjerët.

Prometeu i dërgoi të mblidhnin dru në pyll dhe u ndezi një zjarr të madh. Njerëzit panë sesi bora shkriu rreth zjarrit, që zjarri i ngrohu, që zjarri ndrinte errësirën me flakën, dhe sesi mishi piqej në prush e bëhej i shijshëm.

Ata iu falën zjarrit njësoj si diellit, e shpallën perëndi të vatrës. Në netët që erdhën, zjarret ndrinë errësirën në gjithë vendet ku kishte njerëz.Hyjnorët e panë këtë dukuri të habitur.U kishin grabitur një të mirë që ishte vetëm e tyrja!

Hefesti e paditi të kushëririn Promete si hajn të zjarrit.

Me këtë, përveç prapësirave të tjera, për Zeusin, Prometeu që donte më shumë vdektarët nga hyjnorët, duhej dënuar në mënyrë shëmbullore. Thirri Dhunën dhe Pushtetin që tok me Efestin,të kryqëzonin të lidhur me pranga në Kaukaz të Skithisë. Le të ishte ky edhe një mësim për të tjerët.

Dhe ja ku ishte, por pa pendesë. Kishte përmbushur misionin e tij. Ndodh edhe kështu: Të heqësh keq kur bën mirë!

* * *

Atbotë, pas kumtit kundërshtues të Prometeut që pruri Hermesi, Zeusi zemërak e durimhumbur, që shihte e dëgjonte gjithëçka, vendosi që kryekcyemin rebel, për t’i thyer krenarinë dhe poshtëruar, duke i shtuar vuajtjet, vendosi ta rroposte në tartar, në errësirën e mbretërisë së nëndheut. Tokën me rrëmet e trandi dhe drodhi. Hodhi në eter bubullimat me oshëtimë e gjëmime, gjuhët e flakëve të rrufeve gjarpëruan nëpër qiell. Shqota uluriu dhe vershëlleu me lemeri, u përleshën tokë e qiell. Ja ç’furtunë dërgoi kundër tij Zeusi, nga refuzimi i tërbuar, për ta ndëshkuar për ta thyer e përkulur. Dhe shkëmbi i zi, në gjirin e ftohtë e varrosi trupin e tij e