Prej Trojës në Unionexit, Akili dhe Ajaksi duke luajtur!?




Bujar Kapllani

THEMBRA E AKILIT HYJNOR DHE DËSHPËRIMI EPIDEMIK I AJAKSIT

Vetësiguria “utopike” dhe dëshpërimi “distopik”

Akili simbolizon realisht një testament, i cili përfaqëson vullnetin personal, për të përmbushur betimin ndaj të tjerëve. Vetësiguria e Akilit shfaqet si utopike; hyjnore. Akili, i zbrituri nga qielli me shqytë e përkrenare të zbukuruara me Shqiponjën e Zeusit dhe Dhinë, që e ushqeu. Kjo vetësiguri utopike është forca, qëndrueshmëria dhe lëvizja energjike e Akilit, po aq sa edhe mbetet pjesa më e brishtë, jo rezistuese dhe e pamundur për t’u ringritur, nëse është e pambrojtur dhe goditet. Utopia është e brishtë si “thembra e Akilit”...! Utopizmi i idealizuar e hyjnor, funksionon si “thembra e Akilit” në shoqëritë dhe politikat “e përsosura”, ndaj edhe gjërat nuk shkojnë mirë shpesh në këto raste, nëse goditet “utopizmi”, “thembra” e bukurisë, forcës dhe shpejtësisë së zhvillimit të sistemeve. “Thembra” i mbështet hyjnorët në tokën e të zakonshmëve, për të cilën vetsakrifikohen mbi parime hyjnore! “Thembra e Akilit” zbuluar midis qiellit dhe dheut, midis dashurisë dhe tradhëtisë, midis thellësisë erotike të Helenës dhe kokëfortësisë së pabesë së Paridit...!


Ajaksi simbolizon shenjtërimin shumëfish të dështimit, krahasuar me humbësit e tjerë. Ajaksi është gjaks, mbron, shpëton dhe merr hak për humbjet në luftime, ndaj përherë jeton në dëshpërim. Dëshpërimi i Ajaksit shfaqet distopik, mjaft dëshpërues e pa shpresë. Kjo pasiguri distopike njihet si “dëshpërimi i Ajaksit”, ashtu si në rastet individuale apo edhe ato kolektive, përballë ngjarjeve dhe situatave, të cilat kanë të bëjnë me protagonizmin e të tjerëve, të gjykuara prej cilitdo prej nesh, si të pamerituar, të pakëndshëm dhe të rrezikshëm lidhur me të ardhmen e parashikuar prej vetvetes dhe për veten... “Dëshpërimi i Ajaksit” humbës i parashikimit, i vetmuar e i idhnuar, preket prej mosbesimit të perëndive për ta vendosur atë në krye të betejës kundër Trojës, e cila kurorëzoi fitoren në fuqinë e akejve komanduar me dinakërinë odiseane...!

Akili dhe Ajaksi simbolizojnë fillesat e një marrëdhënie politike, në një “betejë” të vazhdueshme midis këtyre dy mendësive historike, që e përshkruajnë jetën dhe botën mbi bazën e botëkuptimit futurist, të vlerësimeve “optimiste” dhe “pesimiste”, ndaj fakteve reale dhe parashikimeve shkencore për të ardhmen e teknologjive.

Utopizmi dhe distopizmi janë përfaqësues tipik të mendimit social, ku të parët janë pakicë në krah të pushtetit, punojnë për të dhe presin prej tij, ndërsa të dytët janë edhe ata po pakicë, por në krah të individëve të frustuar, që simbolizojnë kundërshtinë njerëzore ndaj “vuajtjeve dhe padrejtësive” të krijuara nga pushteti... apo kultet, shpesh larg arsyetimeve realiste, ndaj dhe jetojnë me “dëshpërimin” e mosrealizimit të shoqërive të përkryera... apo me pamundësinë e marrjes së pushtetit nga duart e pakicës, që po ushtron pushtetin! Pra, utopikët dhe distopikët nuk janë popull, por janë individë ambiciozë ndaj privilegjeve të pushtetit.

AKILI, AJAKSI DHE UDHA E TROJËS

“Akili dhe Ajaksi duke luajtur” - Skenë në vazot e dekoruara me ngjarje tematike nga Lufta e Trojës, piktori grek Eksekias, 530 p.e.s.


Humbës e fitimtarë

Akili dhe Ajaksi[1], dy luftëtarë elegantë, janë paraqitur nga piktori grek Eksekias duke luajtur për fitore individuale, apo ndoshta duke thurur plane për marrjen e betejës së Trojës. Pamja e hijshme dhe miqësore e tyre, prezanton një marrëdhënie familjare, një marrëveshje dhe mirëkuptim, se loja apo beteja do të jetë përcaktuese për fatin e tyre, si bij të vëllezërve kurorëmbajtës... “Trashëgimtarë të pushtetit”! Kjo pikturë pasqyron ëndrrën e tyre për pushtet. Akili me fuqi utopike të përkrenares në krye, gati për të bërë lëvizjen e radhës me ngutje, ndërsa Ajaksi në dilemën distopike në vlerësim të veprimit, para se të bëjë lëvizjen e duhur!

Elementi i koduar në këtë pikturë, janë “6 pika-germa” rreshtuar, që nisen nga mjekra e Akilit dhe ndalen pezull mbi tavolinën e lojës apo fushën e betejës, konverguar me “3 pika-germa” që nisen nga hunda e Ajaksit, pikërisht vertikalisht me gurin e lojës, ku pritet të luhet nga dora e Ajaksit. “6 pikat-germa” e Akilit simbolizojnë betejën dhe misionin e kryer për plotësimin e testamentit utopik ndaj familjes mbretërore (gr. TESAPM – llogari), ndërsa “3 pikat-germa” e Ajaksit simbolizojnë pasigurinë për vazhdimin e betejës, dilemën distopike të ruajtjes së pozitave mbretërore të familjes (gr. LOT – shuma). Akili ngutet, Ajaksi frenohet në gjysmën rrugës. Mjekra e Akilit rrezaton energji burrërore të pandalshme, ndërsa hunda e Ajaksit nuhat fatin, i cili do të godasë shenjtërimin e familjes së tyre mbretërore. Akili ngutet dhe bie hero për shenjtërimin e familjes, së bashku me mbrojtësin e tij Patroklin. Ajaksi matet për të arritur suksesin dhe vetvritet, në dëshpërim..., për të mos pranuar përjashtimin nga vazhdimi i misionit të Akilit, ... i cili iu besua Odisesë.

Pas vrasjes së Akilit, Ajaksi mbron dhe varros trupin e tij bashkë me atë të mbrojtësit të tij, Patroklit, vrarë nën petkat e Akilit. Ajaksi kërkon të marrë mburojën dhe heshtën e Akilit, farkëtuar në Olimp nga Efesti, por Athinaja është pushtuar nga mosbesimi ndaj luftrave distopike hakmarrëse dhe gjakderdhëse, pa fitore, ndaj ajo urdhëroi t’i jepen armët e Akilt “udhëtarit” Odise, mbretit me kurorë në Itakë, si më dinak e gojëtar për të drejtuar betejat. Ia jep këtij udhëtari të zakonshëm, rritur në idhnitë e jetës në Itakë. Ajaksi i zhgënjyer, në panik e në turbullim mendor, shkon e ther tufat e veta të bagëtive, duke i menduar ato si tersllëk dhe në armiqësi ndaj fatit të tij. Më pas i tronditur dhe në dëshpërim vret edhe veten në tehun e shpatës së tij.

Thembra Akilit dhe dëshpërimi Ajaksit – në udhën e Odise idhnakut

Odiseja, i mbështetur nga perëndesha e luftërave Athina, ideoi marrjen e Trojës me "Kalin e drunjtë", dhuratë e krijuar prej ushtarëve humbës para se të largoheshin nga fushëbeteja, si "kurorë-monumentale" për të simbolizuar dhe deklaruar nënshtrimin e akejve ndaj “armikut të pathyeshëm”. “Kali i drunjtë” u la para portës së kështjellës, si përulësi joshëse në mashtrim të armikut fitimtar. Në barkun e drunjtë të "kurorës-hambar", si baktere të egra e të padukshme, pabesisht fshehur, prisnin një grusht luftëtarësh, etshëm e gati për të sulmuar në befasi, nga brenda mureve Trojën e pathyeshme, natën pas festimit në eufori të fitores dhe në gjumin e thellë e “utopik” të trojanëve fitimtarë, pas asaj beteje të gjatë me akejtë, plot lodhje dhe ankthe të frikshme.

Utopizmi euforik i trojanëve ishte “thembra e Akilit” ku do të thyej Porta e Trojës dhe nga ana tjetër distopizmi tragjik i grekëve ishte “dëshpërimi Ajaksit”, i cili do të shndërrohej në burim urtësie, dinakërie, vendosmërie dhe veprimi për Odisenë e kurorëzuar me armët e Akil Hyjnorit. Kjo është arsyeja pse vinë deri sot në ditët tona këto dy simbole hyjnore: “Kali i Trojë