Portreti i Belinit


Illo Foto

( Roman nga Jason Goodwin )

Nga : Illo Foto , ne N. Y .

Eshte pozitiv fakti , qe numuri romanciere shqiptare rritet nga viti ne vit . Kjo tendence eshte nje tregus , qe verteton se shkrimtaret shqiptare , jane te merakosur , per ta rrahur gjeresisht jeten e popullit tone , ne te tera dimensionet dhe etapat e historise . Mendoj se romani historik , duhet te zeri bashin e vendit ne krejt zhanrin e romanit , sepse ne jemi komb , qe na eshte mohuar historia . Ne shtete fqinj perpunoohen lloj -lloj marifete , per ta kufizuar numuroin e shqiptarve , qe kane populluar gadishullin, ne kohe te ndryshme pa bere fjale , per minoritet , qe jetojne brenda fqinjeve dhe Marin Mema , na i tregon me ze dhe me figure , ne shume emisione televizive, te lavderushme .

Nje shembull te romanit historik , po e shpalos , perpara jush . Romancieri eshte moshe mesatare dhe stili i te shkruarit i perket klasicizmit . Mendoj se keto cilesi i duhen romanit tone kohor . Duke qene se romani levron tema te gjera dhe pa tjeter reale , sejcili roman ka pjesen e vet historike. Gjuha artistike e romanit , lipset te kaloi ne autocensure te rrepte . Ndryshe dote nisesh roman historik dhe do tga pefundosh ne roman fantastiko- shkencor . Kete kerkese e kam perseritur , sa here kam komentuar romane te kesaj natyre . Nuk pretendoj se jam bere i bezdishem.

Jason Goodwin

Eshte e dobishme , qe te njihet jeta dhe prodhimtaria e romancierve boterore , nje prej te cileve eshte romancieri i sotem angles , Jason Goodwin. Eshte femije i te dy prinderve shkrimtare . Ka lindur , ne vitin 1964 . Prindrit u divorcuan , kur ky ende nuk kishte lindur . Babane biollogjik e njohu , kur ishte 28 vjec . E rriti bashkeshorti i pare I Nenes se tij , qe ishte producent I famshem filmi . Ka shkruar dhe vijon te shkruaj shume romane . Ka filluar me romanin “Kopshti I barutit” , ose” Kohe , per caj “ . Ka shkruar nje seri romanesh , per jeniceret , nje prej tyre eshte : “ Koha e jenicereve “ . Ky u klasifikua romani me I mire , ne vitin 2007 . Shkrimtari ka 4 femije . Romanet e tij jane perkthyer ne me shume se 40 gjuhe .

Ne c’do roman shkrimtari reflekton shume ane te karakterit te tij , ose te jetes se tij , sepse autori rreket te japi jete njerezore , sa me afer realitetit. Romancieri Goodvin , ndoshta per shkak te shkollimit , per historine osmane , i ka kushtuar kesaj periudhe disa romane , qe krijojne nje serial te plote , per kete event te historise njerezore , qe shtrihet ne 3 kontinte dhe ne dhjetra shekuj . Romanet historike te ketij shkrimtari , pervec besushmerise historike , qe nuk diskutohen , karakterizohen nga stili i romancierve klasike , qe shkrimtari i imiton , ne naracion dhe ne zgjidhjet natyrale . Kjo eshte veshtiresia e romancierit historik , duhet te jete i sakte dhe artistikisht i perkryer . Te dyja keto cilesi , I gjejme ne romanin e madhe dhe kompleks, “Portrreti I Belinit “ , per te cilin do te cfaq pak mendime , ne kete ese.

Ky roman eshte botuar ne shqip , ne 2014 . Perkthysi eshte , Fari Laçka .Ka gjithsejt 322 faqe, botuar nga SHB “Saras “ . Qe ne faqet e para , lexusi ve re stilin e thjeshte dhe tematiken e vjeter , qe I perket zhvillimeve te Portes se larte , ne vitet 1830- 1840 , periudhe , kur ka jetuar eunuku i oborrit , Jashim. Skenat me Sulltane , pashallare , jenicere , harreme , ndeshen ne cdo syth te vepres . Lexusi jeton emocionalisht jeten ne Porten e larte dhe te gjitha intrigat , qe thuren , per te perjetesuar sundimin sulltanor , brenda dhe jashte Turqise osmane . Krijohet bindja se kjo Perandori dha ndihmese te cmuar , per zhvillimin historik te njerezimit , ashtu sic pati dhe momente te frenimit te zhvillimit historik .

Vendet ku zhvillohen ngjarjet , jane dy qytete te ngjashem Stambolli dhe Venecia, kryesisht kjo e fundit , ku kryqezohen interesa ekonomike dhe me shume intriga te spinuanizhit . Vec dy qyteteve me peshe te madhe , ne boten e kohes , perzihet edhe interset e perandorise hazburge , ne çperberie , por me spiunazh aktiv dhe shume specifik .

Pasi pershkruhet pallati I Sulltanit dhe te gjitha mjediset , qe e perbejne , cfaqet Sulltani I ri , me emrin Abdylmexhit Pashai , I cili , ka pak kohe , qe ka marre detyren , duke zevendesuar te atin Mehmet i II , qe vdiq natyralisht . Sulltani I ri paraqitet shume i merzitur , per pergjegjesine e madhe dhe detyrat , po kaq te medha , qe e presin t’I zgjidhi . Flet pak dhe prere , sic ja kerkon detyra e larte . Nuk duket shpesh ne mjediset sulltanore , vec kur jep detyra shume te rendesishme .

Eshte koha , qe kontrabandoheshin veprat artistike , kryesisht portretet e njerzve te shquar . Kontrabandimi i portreteve , ishte nje lloj burse si e sotmja .Ne “burse “ shiteshin vlera te rendomta artistike . Per vepra te shquara lulezonta kontrabanda . Investonin njerez te vecante , falmilie , fise , por edhe shtete dhe perandori . Sulltani i ri ngarkoi njeriun e afert te oborrit , eunukun, Jashin , per te gjetur portretin e Babait te tij , qe ishte zbuluar se fshihej ne Venecien , qytetin , gjallonin sherbimet sekrete te tre perandorive me te medha , qe pat njohur historia euro-aziatike .

Detyra , qe ju dha Jashimit , ishte nga me te veshtirat e kohes . Kjo ju dha drejtperderejt nga Sulltani , pa dienine e njeriut , qe pergjigjej , per sherbimin e fshehte . Ne kete veshtrim gjetija e portretit , nuk perbente topsekret , per veprimtarine ne Venecien , por dhe brenda kanaleve zyrtare te Oborrit sulltanor .

Jashimi , me vullnet te vecante , ju perkushtua detyres , duke u bere banor i Venicia , ku krijoi rrjetin e tij , por atje , ne menyre paralele vepronte dhe sherbimi i fshehte i Hazburgeve . Punonte per te njejten detyre : te gjente portretin e Mehmetit te II , per te krijuar lidhje me Sulltanin e ri te stambollit . Koha tregoi , se keto sherbime u perplasen , duke lene pas shume viktima , kryesisht te mbytur ne kanalet e lagunes , mbi te cilen frymon Venecia e varferise dhe e lluksit . Nje koke njeriu , Jashim e pa kur udhetonte me gonolen e pare , per te shkuar ne hotel . Tmerri ishte prezent ne c’do rruge . Te tjera koke te prera , pa Jashimi , gjat veprimtarine , per plotesimin e objektit te tij .

Bashkepunetor i afert dhe lidhjeve lidhjeve qe krijoi Jashimi , ishte konsulli i Polonise ne Turqi , Palevski , por ne Venecia thirrej me pseudonim dhe reklamohej si amerikan , qe kishte ardhur ne Vencia , per tregeti te antikuareve . Jashimit i dhane nje shoqerus , per ta orientuar , neper Venecia, italianin me emrin Rozherio. Natyrisht dhe ky ishte agjent , qe u zbulua , ne etapat e me voneshme te zhvillimit te romanit .

Roxherio , si italian njifte prodhimet artistike te piktorit te famshem Xhuzepe Belini . Jashim zhvillonte udhetime , biseda , orgji dhe nepermjet Roxheros u njof edhe me nje conteshe , qe banonte ne pallatin d’Aspri d’ Aspria , dhe me vete konteshen , Kala. U njohen dhe me familjen vendese , ku bente pjese gruaja venecinese e familjes me shume femije , Maria .

Ky ishte subjekti i romanit dhe zhvillimi i tij , por skenat , qe zhvillohen , midis personazheve plotesojne idene dhe vertetesine e ngjarjeve historike . Fjala vjen , Piktori Xhuzepe Belini , eshte figure historike dhe artistike e shquar ne Italine e sh 19 . Ngjarje reale eshte dhe portreti i Sulltanit , nga Belini . Veprat e Belinit , u bene objekt i kontrabandes dhe e blerieve klandesine , qe vleresoheshin , me miloiona lira turke te kohes . Ne se dy familje me perberje mesatare do te kontrabanonin , nje portret te Belinit , nuk kishte nevoje te punoin gjithe jeten .