PORTRETE KRIJUESI TË SHPËRFILLUR




KRIJUESI VEIS SEJKO (1912-1985),

NJERIU I FATIT TË RËNDË





Nga Sinan GASHI



Në aradhen e krijuesve letrarë dhe intelektualëve të shpërfillur nga sistemi i tmerrshëm monist, që jetën e përfundoi në mënyrën më fyese për një personalitet të tillë, edhe Veis Sejko. Lëvizjet e shumta, përherë të kushtëzuara, nuk ia larguan vëmendjen për asnjë çast nga çështja kombëtare dhe bëmat për të, dike e ndjerë obligimin prej intelektuali që veprimin e bënë në mënyrën njerëzore dhe dinjitoze, duke lënë të shkruar atë si mesazh bresave.


Biografia elementare


Edhe pse shumë gjëra për personalitete e fateve të tilla nuk dihet tërësisht, së pakut diçka do të thuhet, që të mos e mbulohu edhe më harresa e dinamikës jetësore.

Veiz Sejko është i lindur në Konispol - Çamëri, në vitin 1912. Ngase si tetëvjeçar mbetet jetim, atij i duhej të kryente shkollë dhe njëkohësisht të bënte punën e shegertit. Vullneti për dije e nxitë që të niset në këmbë për në Shkodër që të vijoi gjimnazin, më 1927. talenti e ngacmon që në moshën 17 vjeçare, duke vënë emrin në të përkohshmet, e cila disa nuk u shkonte për shtati, andaj edhe e arrestojnë për ta liruar pas pak kohe. Sanksionimi ishte vazhdimi i shkollimit të mëtejmë aty. Për të kërkuar dijet, për të cilat ndiente qëllimin e jetës, ai ikën në Jugosllavi, ku sërish e pret burgimi për gjatë muaj. Më pastaj atij i lejohet shkollimi në gjimnazin e Krushevacit, kur edhe e përfundon në vitin 1933. Pastaj, me dëshirën e pashuar për dituri, mësynë Universitetin e Beligradit, ku regjistron Fakultetin e Drejtësisë. Edhe pse ishte student, ai asnjëherë nuk e ndaloi aktivizimin dhe ngritjen e problemeve për të drejtat e shqiptarëve. Kështu, për shkak të dy artikujve në paraqitjen e vuajtjeve të shqiptarëve të Kosovës, ai sërish burgoset, për t’a larguar nga ky shtet, duke e deportuar në Shqipëri si njëri i padëshirueshëm.

Dëshira e përhershme për studime nuk i shqitet për asnjë çast, kështu, pasi i akordohet një bursë, ai i vijon studimet për drejtësi në Romë të Italisë. Pasi e mbaron studimet më 1940, me ndihmën financiare të disa shokëve, kthehet në Tiranë.

Odisejada e jetës së tij nuk ka të ndalur: nis si përkthyes në Radio Tirana, vijon në shkollën e oficerëve, por flakët tej si i padisiplinuar, pastaj një arrestim, haset gjyqtar në Prizren.

Në pasluftë, ai punonte në Ministrinë e Drejtësisë, pastaj vijon me punën e avokatit, deri sa shteti monist e ndalon këtë profesion me ligj.

Duke mos pas mundësi pune tjetër, për të ekzistuar ai detyrohet që të shesë cigare rrugëve të qytetit, deri në ditën e pestë të janarit të ftoftë 1985, kur i mbyll të gjitha brengat, të cilat i merr më vete.

Ja një jetë përplot travaje e një intelektuali të shquar dhe krijuesi të dëshmuar me vepra letrare e shkencore, të cilat gjumërojnë nëpër kasaforta.


Njoftime për krijimtarinë

letrare e shkencore



Veis Sejko kishte dëshmuar prirjet krijuese që në adoleshencën e tij. Siç u tha më herët, ai shkruante si gjimnazistë, për të gjithë i interesimeve të njëjta si studentë edhe më vonë si jurist i diplomuar. Mbase përcjellëse e jetës së vuajtur iu kishte bërë vetëm krijimtaria, e cila ia lehtësonte ngarkesën emocionale ndaj padrejtësive kombëtare dhe njerëzore.

“Në gjithë shkrimet e tij që në periudhën e parë, përfshijnë një hark kohor të viteve 1929-1940 nuk ka temë tjetër përveç asaj atdhetare, dhe veçmas asaj të shtypjes së shqiptarëve në Jugosllavi”, shkruan B. Dizdari. Mbase që i ra fati të jetoi në atë shtet sllav, ai e pa nga afër realitetin e hidhur antishqiptar.

Duhet të thuhet se ai bashkëpunimin e pati me të përkohshmet shqipe që dilnin në Rumani, si “Shqipëria e Re” e Konstancës dhe “Kuvendi Kombëtare” i Bukureshtit, dhe atyre në Shqipëri, si “Arbëria”, “Besa”, “Telegraf”, “Shekulli i ri”, “Ora” e të tjera që dilnin në vitet ’30.

Pasi e përjetoi dhunën për shfaqjen e mendimeve të lira, shkrimet në periodik ai i nënshkruante me disa pseudonime, duke menduar që të humbas gjurmë tek pushtetarët. Pseudonimet e tij janë: Oksejevi, Marko Mikelini, Taraboshi dhe Korrespondenti.

Krijimtari e tij gjithëjetësore letrare përmblidhet në dy romane, disa vëllime me tregime dhe e dy dramave. Ndërsa, nga lëmi shkencor, ai shquhet si mbledhës folklori shqiptar, autor i dhjetëra artikujve shkencore dhe, si kulminantë, veprën shkencore “Mbi elementet e përbashkëta në epikën shqiptaro-arbëreshe dhe serbo-kroate”, një vepër unike kjo me formën krahasimtare.