Paritet


Prof Dr Fatmir Terziu

Koncepti i paritetit në tërësinë e kulturës është vetëm një emër identik me logjikën e fiksuar në veprat e artit, në krijimtari, reflektim krijues, përfshirje oratorike, për të gjetur barabartësinë e kuptimit të mesazhit. Në këtë të fundit, teknika merret me organizimin e brendshëm të vetë mesazhit, me logjikën e tij të brendshme. Në të kundërt, pariteti i tërësisë së kulturës është, që nga fillimi, një nga shpërndarjet dhe riprodhimet oratorike më delikate, dhe për këtë arsye mbetet në formën e tij aspektive, objekti i vetë objektives, ajo që në fakt cilësohet si faktor gjithmonë i jashtëm i një gjendjeje e të qenurit i barabartë, veçanërisht në lidhje me statusin. Po a ka paritet? A ka pasur paritet? A mund të ketë paritet?

Tërësia e faktorëve që mbështeten tek konceptet e kulturës gjejnë mbështetje në format më ideologjike, pasi tërësia, e qasur si gjithëpërfshirje, “konkurencë në ekonominë e tregut”, pikërisht mbron veten me kujdes nga potenciali i plotë i enigmave që përmbahen në të gjitha lidhjet e sublidhjet, kulturat e kros-kulturat, diskurset dhe semantikat, njësimet dhe metimet, mitet dhe legjendat, format dhe formëzimet, po aq dhe tek produktet dhe produktivitetet. Duke e parë këtë, si një dhimbje, në këtë lidhje, shihet se vetë tërësia e faktorëve të kulturës në Shqipëri ende jeton në mënyrë parazitare nga forma ekstrakt artistike e prodhimit diktues të ndërvartësisë, pa marrë parasysh detyrimin ndaj qasjes së projekteve, ku tërësia e brendshme artistike e nënkuptuar nga funksionaliteti i saj, është jo vetëm tenderim i paracaktuar, i fiksuar, por edhe një zmaltim me para të majme, pa shqetësim për ligjet e formës, të kërkuara nga autonomia estetike.

Autonomia estetike është një rreze e vogël në tunelin e gjatë të errësirës së një gjysëmshekulli. Ne kemi pak dritë në atë tunel. Nëse një ndriçim të fuqishëm na e ka prurë pena e Visar Zhitit, ajo ka qenë thuajse e vetmja, që ka ndaluar në vetë alarmin e hedhur e të padëgjuar nga Robert Elsie, ku natyrshëm nuk mund të jetë vetëm për fizionominë e tërësisë së kulturës, por më së shumti për nevojën e arsyes, ndriçimit q