“Ndregjonët”, i Xhaferr Martinit, libër me vlera, jo vetëm historike


Xhaferr Martini

Libri “Ndregjonët”, i shkrimtarit dhe studiuesit të njohur, Xhaferr Martini është me vlera të spikatura jo vetëm historike, por edhe kulturore në kuptimin e plotë të kësaj fjale. Në qëndër të kësaj monografie nuk janë ngjarjet, por njerëzit, pasi shkrimtari jep me vërtetësi dhe bukuri rrethana, situata, veprime luftarake etj, por në fokus, mban njerëzit, protagonistët historikë, duke u përpjekur të pasqyrojë botën e tyre shpirtërore, jep mënyrën e jetesës, psikologjinë, bestytnitë, ritet, në një nivel qytetërimi, plot vlagë e jetë, çka e bën këtë vepër të dallueshme nga monografi të tjera. Ndregjonët ishin të brymosur me idetë e Rilindjes sonë kombëtare, me dashurinë për Shqipërinë Etnike, luftëtarë kundër të gjitha pushtuesëve, mbështetës të Monarkisë dhe besnikë të Mbretit Zog i I-rë, burra me ideale monarkiste. Pikërisht pse kishte të bënte me një fis të tillë, autori duket se nuk ka hyrë direkt “në temë”, por në dy kapitujt e parë të librit ka dhënë shkurt dhe qartë me ndjenjë dhe elegancë stilistike, ç’është shqiopëria etnike, ç’është nacionalizmi shqiptar, ka pasqyruar fatin historik të Dibrës, etj. Asnjë fis dhe asnjë ngjarje në Dibër, nuk mund të gjejë pasqyrim të plotë dhe me vërtetësi po nuk përcolle në një farë mënyre fatin historik të Dibrës, e cila u nda më dysh nga padrejtësitë e kohës, se pikërisht kjo ndarje ka pasur ndikimin e vet në jetën e të gjithë dibranëve,