Narracioni konservativ i ‘nudos sociale’ në stilin e Terziut



Esse - analizë rreth romanit “Grykës” të Fatmir Terziut


Shkruar nga Raimonda MOISIU


Shkrimtari është pikërisht njeriu që nuk i dorëzohet vetmisë”.

( François Mauriac).


Romani i botuar nga shtëpia botuese “Lulu’ USA, në 2010-n dhe i titulluar “Grykës”, i shkrimtarit Fatmir Terziu, i prezantohet lexuesit shqiptar me të gjitha jetët e fatet e komplikuara njerëzore. Fate, të cilat në fund, janë të endura, brenda së njëjtës “tapiceri” të logjikshme. Me një profesionalizëm metapsikik, Terziu që në hyrje të romanit, kërkon të fitojë konfidencën tonë/atyre, (lexuesit), sikur na njeh prej kohësh, se cilët jemi ne/ata. Autori rrëfen momente që kanë të bëjnë me jetën tonë dhe supozon që gjithsecili të gjejë veten në personazhet e tij. Autori e bën lexuesin të ndjehet sikur është një i njohur i ngushtë, intim i tregimtarit, të cilit ai mund t’i besojë edhe privatësinë e njerëzores, dhe ai i trajton lexuesit të veçantë e të admirueshëm, jo thjesht si lexues aforistik.

Shkrimtari Fatmir Terziu është një transmetues virtuoz i vullnetit. I atij vullneti që ka kaq shumë gjëra për të mësuar për jetën, për të dhënë e marrë prej saj; dhimbjen e gëzimin, komiken e seriozen, vlerën e antivlerën, grotesken dhe interesanten, moralen dhe të pamoralshmen, grykësinë e pangopësinë, brengat e kujtimet, optimisten e pesimisten, vdekjen e jetën, krimin e ndëshkimin, jetesën e mbijetesën, si një udhërrëfyes enthusiast i fateve njerëzore përmes romanit. Nëse Terziu nuk do të ishte publicist, nuk do të ishte prozator. Ai e di shumë mirë se në gazetari lejohet të rrëfehet vetëm një histori, por në prozë diçka ka ndryshuar.

Shtjellim i perceptimeve


Duke qënë i tillë, romani “Grykës”, është shtjellim i perceptimeve publicistike dhe reale, nevojave për konflikt, mes trysnisë mediatike, realitetit e përvojave jetësore. Por tema e romaneve nuk është vetëm konflikti, aq shumë ndryshon; - është ndryshimi në një personazh, ndryshimi i vizioneve të disa personazheve, në të kaluarën e tyre, marrëdhëniet me njëri tjetrin dhe njerëzit që i rrethojnë. “Grykës” paraqet me marshin e kohës, copëza nga jeta në zonat urbane e rurale, zona të qytetit dhe fshatrave përreth tij, deri në kufijtë gjeografikë.

Autori i përshkruan ato nën kërcënimin e progresit e regresit, të pashpirtes e shpirtërores, nga faktorët e brendshëm e të jashtëm, nga rrëmuja dhe lufta, armiqësitë e sëmundjet brenda atyre banorëve që jetojnë në to, në pamje një qytet apo fshat i qetë, i patrazuar nga dominanca e krimit, ndëshkimit, pangopësisë e pushtetit. Shkrimtari Fatmir Terziu, mjeshtër në përshkrimin e viktimave sociale, të dalë nga muret socialë dhe metastazat në rritje; krizat, konseguencat, sfidat, jeta e vështirë, premtimi e filozofia e jetës, një strukturë narrative dhe imagjinatë letraro-artistike-publicistike, moderne e postmoderne, stiset nga njëri kapitull në tjetrin, dhe autori me forcën e kompleksit letrar e piroteknikën intelektuale na ka dhënë mjeshtërisht kombinimin e komunikimin e së tashmes me të shkuarën dhe qartësimin e së ardhmes, kombinimin dhe komunikimin me stil elegant e balancues i letërsisë me publicistikën, një nga teknikat më të vështira në letrat shqipe për ta pasqyruar, por që Terziu ja ka arritur mrekullisht dhe me sukses.

Struktura tipike

Romani shtjellohet në kapituj ndarës. Ai rrok tema të ndryshme, por të balancuara e të mirëvendosura. Ngarjet padyshim zhvillohen në kohën e tranzicionit dhe të trazirave në Shqipërinë e mesme, pikërisht viti ’97-ë. Terziu zbulon imazhin e qytetit dhe ngjarjeve aktuale në të. Në këto linja të hapura na jep realitetin nën iluzionet e atmosferës mbytëse nga korrupsioni social e shtetëror, i pushtetarëve mediokër, injorantë e besnikë të betuar e të verbër, na detajon krimin e organizuar, prostitucionin, lubinë epshore të mishit të bardhë, ankthit, trishtimit e mjerimit të shoqërisë, dhunën fizike, morale e sociale. Terziu e realizon bindshëm me idenë e përbashkët të qyteteve e fshatrave përreth deri në zonat kufitare Shqipëri-Maqedoni. Ato janë pjesëza të njerëzores dhe të universit social, ekonomik e politik. Jo pa qëllim Terziu që në hyrje të romanit e filllon me personazhe femra. Ai nënkupton renditjen e personazheve interesantë e të pëlqyeshëm, të cilët janë tërësisht jetikë dhe e shohin botën disi ndryshe, me brishtësinë dhe butësi