NËNË DAFINA


Liri Bele

I

Dafina, banuese në fshatin më të largët të krahinës, ishte lindur e rritur në një shtëpi përdhese, fare pranë grykëderdhjes së gjerë të lumit Seman. I qetë dhe i pastër, lumi përshkonte përmes disa fshatra dhe derdhej në ujërat e detit me pamje të ranishtes, e cila sa vinte zgjerohej më tepër, derisa përzihej me ujërat e kaltra të detit.

Bukuria e Dafinës tërhiqte vëmendje qysh kur ishte ende fëmije. Në adoleshencë pamja tërheqëse nuk po e respektonte raportin përkatës me vitet në rritje, për faktin se midis vajzave të reja moshatare me të, bënin diferencë tiparet e spikatura të fytyrës vezake me lëkurë të lëmuar e të ndritshme, e cila nuk mund të ndahej nëse flokët e dendur, të verdhë e me forma të dallgëzuara, mbasi mbulonin gjithë sipërfaqen e ballit të lartë, shpërndaheshin mbi supe, duke i tejkaluar mes shpatullat. Shikimi i ëmbël që rrezatonte një mirësi shpirtërore të brendshme, përhapej nëpërmjet syve të bukur, si të ishte një dhuratë e veçantë, veçse ngjyra e tyre ishte e pamundur të përcaktohej saktë, për vetë faktin që ishte një përzierje midis të gjelbrës, nuancës blu dhe lehtësisht ngjyrës së zezë. Pa mundur ta kuptonte e ta shpjegonte as Dafina vetë, sipas momenteve të veçanta në të cilat mund të ndodhej, ngjyrat ia lëshonin vendin njëra-tjetrës; në shumicën e rasteve vezullonin gjithë nuancat e së gjelbrës, ndërsa, kur përjetonte ndjesi të hidhura, dilte në pah e errëta e shprehur me intensitet.

Përgjatë gjithë viteve të moshës rinore, derisa mbushi të 17-tat, Dafina belhollë, vajza me trup mesatar dhe me zhdërvjelltësi të skajshme, ishte pjesëmarrëse pranë të ëmës në të gjitha punët e shtëpisë; njëkohësisht shoqëruese aktive e dy vellezërve, motrës në punët bujqësore në arat larg shtëpisë. Mund të dallohej së largu të ishte dy-tre rreshta para të tjerëve gjatë procesit të prashitjes, ujitjes, vjeljes së perimeve dhe përmendej si vajza më e bukur në fshat. U martua sapo hyri në vitin e 18-të të moshës me djaloshin Niko, banues në fshatin përmatanë lumit, të cilin e njihte qysh nga vitet e fëmijërisë, duke e parë së largu sepse rastësisht banesat ishin të ndërtuara në fund të dy fshatrave, pozicionuar përballë njëri-tjetrit e që përshkoheshin nga rrjedha e tij. Dafina e kishte spikatur Nikon midis shokëve në bregun tjetër pothuajse çdo ditë, me përjashtim të stinës së dimrit, kur “luanin me një top prej lecke,” mësonin të notonin brenda ujërave të pastra, organizonin gara në grupe fëmijërore… Flisnin me aq zë të lartë, sa mund të dëgjohej çdo fjalë, sikur Dafina të ndodhej atje. Shatgjatësia, trupi muskuloz, vrapimi i shpejtë pothuajse i pamundur të arrihej nga bashkëmoshatarët, e dallonte Nikon në kohën kur laheshin apo vraponin në cektësirë. Sa për kohën dhe mënyrën e të vrapuarit në fusha, stilin e të notuarit mes ujërave të detit, ajo nuk e kishte parë dhe nuk ishte e sigurt në talentin e tij.

Me një buzëqeshje dashamirëse, shoqet pyesnin se sa kohë iu desh Dafinës, veshur me rroba nusërie, të kalonte me dhëndrin e dasmorët nga njëra anë e lumit në tjetrën përmes ujit në pjesën më pak të thellë, emërtuar “vahu”, por detyrimisht verifikuar nga një djalosh dasmor i përzgjedhur, që mbante në duart e veta “një çomange”, sinonim i emrit të një shkopi prej druri të gjatë, udhërrëfyes, të trashë dhe të sigurt, kur mbështetej mbi të për të njohur shkallën e përafërt të thellësisë, përkatësisht vendkalimit. Vlerësimi i tij ishte njëherazi edhe garanci në ruajtjen e jetës së personit që e ndiqte besimplotë një hap më pas brenda ujit të lumit, në sektorin e kalimit të mundshëm, pra ,një udhërrëfyes i njohur, i miratuar dhe provuar qindra herë nga banorët pranë bregut, veprim që përmendej si njëri nga mençuritë e zbatuara në praktikë, përgjatë jetës së fshatarit myzeqar me shtëpi buzë lumit. Sigurisht, krushqit erdhën ta merrnin nusen e re nga fshati përmatanë duke ecur mbi urën e vjetër lidhëse, ndërtuar shumë kohë më parë. Një tjetër arsye kishte të bënte me këngëtarët dhe sazexhinjtë, të cilët duhet të tregonin aftësitë e tyre duke shpërndarë hare në të gjithë fshatin. Pra, absolutishtrruga nuk do të shkurtohej përmes lumit, edhe pse ndjenja e vetëmbrojtjes mbizotëronte kur lumi kalohej në vah, po këngët e bukura të krahinës, a do mund t’i përhapnin?

Çifti i bukuroshëve Niko-Dafina po prisnin urimet e përzemërta nga bashkëmoshatarët e të afërmit, që nuk duhet të pakësoheshin në ujërat e lumit e të përfundonin në ato të detit. Familjet vendëse të dy të rinjve njiheshin, respektoheshin për faktin se banesat ishin përballë njëra-tjetrës në të dyja anët e lumit, jo larg në vijë të drejtë. Nëse mund ta përqendronin shikimin te njëri-tjetri, ata i drejtoheshin shokut me një përshëndetje të pazëshme, shoqëruar me tundje të lehtë të dorës së djathtë ngritur lart. Dafina, qysh në ditët e para mbas martesës, njohu afërsinë njerëzore, mirësinë, gatishmërinë për t’u ndihmuar nga familja e burrit, sjellje të njëjta me ato që la pas, të cilën, duke e zëvendësuar me një tjetër, po shijonte pa vonesë lumturi dhuruar nga bashkëjetesa me Nikon. Sapo krijuan familjen e re, po prezantonin shkallën më të lartë të mirëkuptimit, dashurisë së vërtetë burrë-grua, gjë që shihej me admirim, respekt dhe shpesh përmendej si pikë referimi nga bashkfshatarët .

Në shumicën e rasteve, shkëmbimi i shikimeve mes tyre realizonte mjaftueshëm transmetim, përcjellje mendimesh, aprovim të radhës së veprimeve, pa qenë i domosdoshëm shqiptimi qoftë i një fjale të vetme. Shpjegimi i këtij mirëkuptimi të rrallë mund të ishte kohëzgjatja e qëndrimit pranë njëri-tjetrit, sepse, në aktivitetin brenda shtëpisë e jashtë saj, përfshiheshin fizikisht e psikologjikisht, duke ecur në të njëjtin drejtim; një bazë mbështetëse ishte dhe qëndrimi objektiv dhe i natyrshëm ndaj problemeve të jetës së përditshme. Shprehur thjesht, ata përpiqeshin të njihnin paraprakisht mundësinë e plotësimit të një synimi të paracaktuar , në të kundërt nuk hidhnin asnjë hap në rrugën drejt tij.

Familja e re e Nikos i forconte themelet nga dita në ditë, përballej me një gjendje ekonomike të dobët, por thelbi i filozofisë së përballimit të jetës gjendej në bashkëpunimin e tyre, të ndihmuar nga prindërit e Nikos. Ata ishin dy fshatarë të përkushtuar në punë, në kuptimin e vërtetë të kësaj fjale, përgjatë gjithë viteve të jetës, sigurisht shoqëruar me ndihmesën modeste të vajzave në rritje. Natyrshëm, familja tashmë më e shtuar në numër, e prezantonte vetveten ndershmërisht. Dafina ndihej mirë brenda familjes së re, për më tepër i vjehrri kishte natyrë të qeshur, të shoqëruar me ndjenjën e një humori të këndshëm, sidomos kur rastiste të ishte i pranishëm në episode të tilla si të vetmet mundësi tëkohës. Babai i Nikos, i quajtur Llazi, një ditë pranvere u shkëput nga puna shumë më herët se zakonisht, hyri rrëmbimthi në oborr, dhe me zë të lartë kërkoi të shoqin e Dafinën dhe u tregoi i emocionuar se kishte diçka të rëndësishme për të informuar familjen:

- Sot u takova me një shok të fëmijërisë së largët, Leun. Ai jeton prej gati 40 vjetësh në Amerikë e në Francë. U gëzova pa masë dhe e ftova sonte për darkë. Dua ta nderojmë, t’i rikujtojmë zakonet e krahinës; për këtë duhet patjetër në sofër të jetë kaposhi i detit i pjekur, përsheshi me bukë misri, revania… Sa për të tjera gjëra, ju e dini më mirë se mua, jeni të njohura për mikpritje, - i shndrinin sytë, mori frymë gjithë kënaqësi dhe vazhdoi të fliste sërish:

- U rritëm bashkë edhe me Kiun, banues përmatanë lumit, si të ishim tre vëllezër. E ke parë, Dafina, kur takohemi dhe qëndrojmë me orë pranë portës, duke biseduar gjatë? Fati e solli që xhaxhai i Leut, ndër emigrantët e pakët të asaj kohe, të interesohej për nipin, ta merrte me vete, edhe pse në moshë të vogël. Prej shumë kohësh ne nuk ishin takuar, duke mos ditur asgjë rreth jetës së tij. Vite më vonë mësova se banonte në Francë. Takimet e pëmallëshme ,përqafimet vijuan dhe…

Darka kalonte këndshëm për të gjithë. Pak afër mesnate, në një moment Leu iu drejtua Nikos, episode të cilin Dafina e përmendte shpesh më vonë, shoqëruar me humor kur e tregonte:

- Të lutem Niko, - i tha xhaxhi Leu, - më duhet harta e fshatit, të gjej shtëpinë e Kiut. Më ka marrë shumë malli dhe dua ta takoj, por nuk e mbaj mend shtëpinë...

Për të pranishmit ishte diçka e papritur, kryesisht L