MESAZHI I PËRTËRITJES NËPËR KOHË


Prend Buzhala

Analizë libri


Prend BUZHALA:

Këto ditë doli nga shtypi libri më i ri me poezi “Në lumë bie shi” i shkrimtarit dhe publicistit, Sejdi BERISHA


MESAZHI I PËRTËRITJES NËPËR KOHË


(Sejdi Berisha: “Në lumë bie shi”-poezi, botoi Club Kultura, Pejë-2015)

Vëllimit poetik “Në lumë bie shi” të Sejdi Berishës, i paraprijnë tridhjetetre tituj veprash e, ndër to, katërmbëdhjetë tituj librash poetike: "Tronditje" (1991), "Feniksi" (1993), " Simfoni pritjeje" (1995), "Gabim stinësh (1996), "Në cep koha (1997), "Heraldika (2000), "Freskia e pluhurit (2002), "Plagë në pikturë (2005), "Fjala e gjakut" (tri poema kushtuar Prekazit, Gllogjanit dhe Koshares-2006), "Kaq shumë vetmi" (poezi të zgjedhura- 2007), "Dashuro një minutë" (2007), "Fjalë e pathënë" (2009), "Kërkoj dhembjen time" (2011), "Vargje të këputura" (2012) dhe "Gjethet e hirta të zemërimit" (2014). Le ta përfytyrojmë këtë libër si një hartë shpirtërore që shtrihet mbi qenien tonë në kohë e në hapësirë, në të cilën ajgëtohen relieve të shumta çastesh lirike-tematike, perigje dhe apogje të panumërta reagimesh emocionale dhe meditative. Le ta lexojmë si një rrjedhë lumi ku parakalojnë ngjarje familjare, personale, historike a kombëtare, peizazhe stinësh, në të cilat gjithnjë na tujgon një shi, një shi që personifikon herë mërzinë e herë romantikën e jetës, herë shtypjen ekzistenciale e herë gëzimin e një mëngjesi; ku shtegtojnë zogj, re, apo ku na ligjërojnë diskurse malli, paradoksesh apo absurdi, epitafesh apo çmendurish, pagjumësish apo prangash nëpër kohë, diskurs legjendash apo lutjesh, kryeneçësish, elegjish apo baladash. Pas kaq e kaq librash zhanresh të ndryshme, krijuesi e sprovon gjithnjë vetveten nëpër këta rrathë të panumërt përjetimesh e këndimesh, duke mos e pranuar asnjëherë debaklin estetik apo etik. Dhe pikërisht këtu qëndron forca humaniste e humanizuese e kësaj poezie...

1. Etimoni lirik: nëpër shtegtime me të bukurën

Duke qenë poet, dramaturg, prozator, eseist, autor monografish të shumta, megjithatë Sejdi Berisha mbetet poet që iu ka përkushtuar vargut poetik për një kohë të gjatë. Këndim-shkrimet paralele (poezi-eseistikë) shpesh e shpesh janë rikëndime eseistike ose poezi e eseistizuar. Në secilën kohë mëkati dhe idealizmi me të bukurën e ëndërrimit sikur shtegtojnë së bashku. Poeti ia vë vetes për obligim të flasë për mëkatet që i bën kjo kohë, që i shkakton vetë kjo hapësirë. Nuk është e habitshme pse në këso rastesh fjala e poetit vishet me revoltë a me klithmë të brendshme, me meditim të pezmatuar a me thënien lirike të acaruar, por të kontrolluar rreptësisht nga shkurtësia e vargut a nga prerjet e saj të shkoqura. Lirika e të pesëmbëdhjetë librave poetikë, gjallëron në horizontin e komunikimit letrar me realitetin tonë, sepse, librat e tillë, të marrë së bashku në distancën kohore prej 1991 (kur e botoi librin e parë me poezi) e deri te ky i fundit, janë vepra që ia dhurojnë kohëve që i jetuam e përjetuam zërin e vet autentik, reagimin emocional dhe artistik karshi situatave, nëpër flakën e të cilave kaluam dhe shtegtuam. Këta libra japin pamjen e rekonstruktuartë të gjithë asaj që nëpër dekada e vite është ndërtuar varg pas vargu, vjershë pas vjershe, cikël pas cikli, poemë pas poeme a libër pas libri, si një ngrehinë artistike kohe e të cilën Leo Shpicer e quante "etimon shpirtëror". Kjo do të thotë se poezia e tillë jo vetëm që është dëshmitare e bashkudhëtare kohësh, por është dhe një univers i tërë që rri kundruall absurdit antihistorik e antinjerëzor, mbylljes, vrasjes së vlerave:

Absurd...

Herët në mëngjes

Kalin mbatha në kokë

Lumi në shkretëtirë vërshoi lulet

Nga acari u përcëllua toka

E nga helmi lindi dashuria

Sot erdhi e djeshmja

Risi apo reprizë

Absurd nuk është jeta...

Sejdi BERISHA

Nganjëherë poetit i pëlqen ta përqafojë absurdin, si metaforë çlirimi e personifikimi me qytetin:

Në mesnatë u zgjova

Deri në qiell u ngjita

Pashë qytetin tim

Sa mirë flinte

Me tërë fuqinë e përqafova

U dogja me zjarrin

Që e mban në zemër

Qyteti tim i ndrydhur

2. Koha, diskursi i urtisë

A nuk është edhe koha jonë, në të cilën jetojmë, një epokë e proceseve, e thyerjeve dhe e kthesave të rëndësishme? Si gjithnjë, kohëve dhe epokave të tilla, u duhet ligjërimi poetik, u duhet zëri i poetit, i cili nuk hesht, kur po kjo kohë hesht pabesisht, e të tjerët as që dinë të flasin dhe moteve ua veshin shurdhërinë:

Janë do kohëra

Që nuk dinë të flasin

këndon qortueshëm e meditueshëm poeti diku brigjeve të Himarës. Ai i merr vesh edhe ligjërimet që të tjerët nuk i kuptojnë:

Nëpër damarët e tokës

Çdo grimcë dheu më flet

Tutje këndon nëpër të gjithë etnikumin. Kurse koha, në të cilën jetojmë, kafshon e përcëllon herë padiktueshëm e herë egërsisht, thotë diku folësi lirik i kësaj poezie. E si t'i tejkalosh këto barrikadime që na dalin përpara me lakminë e pangopshme a me qëndrimin prej Zeusi mbi kokat tona, me përcëllimet e me kafshimet? Assesi ndryshe, përpos që me mirësi të tejkalohet e keqja, a me dashuri të kapërcehet urrejtja, kurse me harenë e së bukurës ato barrierat e moskomunikimit. E, të flasësh me urtinë e ligjërimit në këso situatash kafshuese, poeti na e thotë se kësisoj, është e domosdoshme, mu ashtu si është i domosdoshëm ndërgjegjësimi i secilit prej nesh,

Unë jam fjala

Nismë e jetës jam

Ashtu sikur lind fëmija

Kjo është pesha ime

Ndoshta mesazh

Ndoshta edhe qortim...

Sepse në filogjenezën e gjuhës, janë shënjuar dhe regjistruar me aq forcë e energji dashuria dhe urrejtja, mu ashtu si na janë pjesë e qenies dhe fjalës sonë edhe hyjnorja, edhe masakrat mbi të martirizuarit. Kurse kjo kohë, duke bartur peshën e rëndë të së kaluarës, lëshon klithmën e saj edhe njëherë si shenjë për ndërgjegjësim jo vetëm të një universi të tërë shqiptar,