Liberalizmi, neoliberalizmi dhe kriza


Minush M. Hoxha


(Përpelitje në të menduar dhe në të shkruar nga ekonomia e jurisprudenca)


2) Nga Liberalizmi deri të Neoliberalizmi dhe Kriza

Opinion


Një parafolje për motivin e shkrimit


Në hyrje të këtij shkrimi do bëjë disa pyetje për të sqaruar motivin se përse një pune me kaq përgjegjësi i hyra si një joprofesionist. E vërteta është se kisha një bazë diturie që kisha mbërrijtur duke studjuar me përkushtim Ekonominë Politike /këte-e mendoj-se e pata korrektivin më të mire të mënyres së të menduarit/, Sistemin Ekonomik dhe kisha një interesim të pandërprerë për të përvetësuar sa më shumë nga fusha e ekonomisë dhe shkenca për te. Një kohë kisha lexuar dhe historinë e ekonomisë botërore, kurse gjithnjë dhe më shumë vëmendje artikujt gazetaresk në faqen për ekonomi të “Koha Ditore” etj., korrespondencën e Marksit e Engelsit me personalitete të kohës në lidhje me ekonomi e filosofi, dispenca të ndryshme /nga fusha e finances, organizimit në ekonomi, marketingut, turizmit etj./, fragmente nga “Ngritja dhe rënia e fuqive të mëdha botërore” fenomene këto që autori Pol Kenedi i lidhte pikërisht me ekonominë/, dhe shumë të tjera. Nuk isha me hall që rrethines tu shprfaqja si i dijtur por duke e pranuar të saktë mendimin filosofik të Marks-Engelsit të dhënë në “Manifestin e Partisë Komuniste” /e kisha lexuar që në v. e IV të Gjimnazit/, kisha akceptuar të kuptueshëm determinizmit e ekonomisë mbi vetëdijen shoqërore. Nisur nga ky parim që deri më tani, asnjë çirrje e cilitdo autor sado konjukture të ketë qenë në rastin e dhënë- nuk ia doli tar rëzojë vërtetësinë dhe fuqinë e tij. Kjo do shihet dhe në vijim të shkrimit.

Mbështetur në këto, doja të dija më me saktësi se ç’trajtim do ketë dhe a do kalojë në pazarin botëror ideja e shtetëformimit të Kosovës, a do ingranohet në hesapët e forcave që do e shtyejnë drejtë sëndertimit dhe nëse po cili ishte interesi. Sepse, varësisht nga ingranimi i tillë, një shtet është i qëndrueshëm ose jo.

Përveç kësaj, kisha interesin të mësojë nëse bota në dyqind vitët e fundit ishte kryekreje kreacion Hebrait-/Rotshlidet, Rokflerët etj./ sikur pretendohet e thuhet në shumë shkrime - pa marrë parasyesh nëse janë nga fisi turkomongol nga rrethina e Liqenit Kaspik ose nga vetë Jerusalemi dhe pa natyrshmërinë imanente të qenies njerëzore, apo, ata, falë një sgjuarësie natyrore të tyre, historikisht të pranuar- duke depërtuar thellë në të kuptuarit e natyres së njeriut dhe duke e interpretuar drejtë ate dhe nevojat e tij- kanë vajtur vijës së përparimit dhe mbrojtjes së tij. Në përpjekje për të shpieguar këto, kam provuar që ta vendosë në kontekst objektiv dhe rastin e Kosoves.

Këto dhe të tjerat që dalin nga ky shkrim dhe logjika e tij si dhe faktin se në te ndofta nuk ka një sistematizim çfarë do duhej t’a kishte, le ti gjykojë ai të cilit i bie në dorë ky shkrim…


Nocioni i libreralizmit dhe esenca e tij


Që të kuptohen gjërat mirë, anise kam pak droe nga gjatësia, e konsideroj të nevojshëm që në hyrje të këtij shkrimi të jipet një histori e shkurtër më tepër me karakter informativ / them e shkurtër se për kte çështje ka një numër shumë i madh shkrimesh / se si u arrit deri te fenomeni i neoliberalizmit/.

Dhe për ta arritur sa më lehtësisht të të kuptuarit e neoliberalizmit, më pare sipas rendit logjik të gjërave, duhet parashtruar shpiegimin e duhur se ç’farë kupton liberalizmi. Në lidhje me këte, është e nevojshëm të paraqitën mendimtarët kryesor, citatet e shkrimeve të tyre gjithnjë duke patur parasyesh se ky shkrim ka një ambicie modeste në pasqyrimin e gjërave. Ka për qëllim që të jep një pasqyrë paksa më të gjerë të ecjes nga liberalizmi deri të neoliberalizmi e kriza.

Të shohim nga u duken dhe u nisen idetë për liberalizmin:

Liberalët e thonë se idetë e tyre zvarriten që nga Humanizmi e Renesansa dhe Revolucioni në Britaninë e Madhe në v.1688. Mirëpo, lëvizjet e para gjerësisht të pranuara si “vertetërisht liberale“ i gjejmë në Iluminizmin në veçanti te filosofët në Francë ( Ruso, Volter, Didro, Monteskje dhe lëvizja për pavarësi në kolonitë amerikane).

Kto lëvizje i janë kundërvënë monarkisë absolute dhe merkantilizmit dhe për herë të parë kanë instaluar konceptët e të drejtave të individit dhe sundimit të së drejtës dhe rëndësinë e drejtimit me shtetin nëpërmjet të përfaqësuesve të zgjedhur.


Mendimet dhe mendimtarët kryesor të liberalizmit


Pas ksaj hyrjeje fare të shkurtër për historinë e liberalizmit e cila-sikur u tha dhe më lartë- ka një trajtim shumë të gjerë në filosofinë e shkrimet e kohes, duke nënvizuar se ai aspekt i liberalizmit nuk është objektiv vështrimi në kte shkrim, do vazhdojmë me Skotlandezin Adam Smit - një ndër mendimtarët kryesor të lesefer ekonomisë /ndërhyrjes minimale të shtetit në punën e tregut të lirë/.

Ai mendon se individet mund të formësojnë qoftë sistemin moral apo jetën ekonomike pa u drejtuar nga nevojat e shtetit, dhe që përmëtepër, më të fuqishmët do të janë ato kombe të cilat individët e vetë