Kronika që flasin


Abdurahim Ashiku

HAPA NË ARSIMIMIN SHQIP TË DIBRANËVE

Kronika që flasin, pa zë, në kohë dhe hapësirë...

Vjelur nga një arë e madhe plot dëshirë...

Kam shkruar për shkollën shqipe në Dibër, në dy të parat, në përvjetorin e 60-të të shkollës shqipe në Trebisht dhe të shkollës shqipe në Peshkopi, nxënës i të cilës kam qenë në fillim të viteve ’50.

Kam shkruar edhe për shkollën shqipe në Lurë, mësuesin e saj të parë, bisedë në përvjetorin e saj.

Kam shkruar dhe shkruaj për shkollën shqipe, tash njëmijë kilometra larg vendlindjes, për mësues vullnetarë që u mësojnë fëmijëve si ta shkruajnë, ta lexojnë dhe ta këndojnë fjalën e bukur të shqipes. I kam mbledhur ata mësues të rilindjes së gjuhës shqipe në një vend ku ajo ka qenë mbi skarën e prushit të këndellur nga shovinizmi grek, në tehun e hanxharit osman e helmit mesjetar, në katër libra me katër tituj të ndryshëm e një si fill përçues “Rilindësit e kohës sonë”. Kam kaq fotografi të vjetra e të reja sa arkivi im “mësuesor e gjuhësor” vazhdon të mbushet tashmë në dhjetëra mijëra.

Për arsimin shqip në Dibër kanë shkruar pena të forta ngjyer në bojën e dashurisë për gjuhën shqipe, profesorë me emër e studiues plot pasion.

Sot, në pamundësi të dal nga ngujimi (150 euro gjobë për pensionistët), po shfletoj një bllok shënimesh (10.06.1988) që më ka ndjekur rrugës së gjatë të mërgimit, bllok me shënime të nxjerra nga gazeta “Bashkimi” e viteve 1947-1948, kohë kur “Hapat në arsimin shqip të Dibranëve” morën vrapin...

KRONIKA...

4 fruer 1947

Në qarkun e Peshkopisë do të hapen 28 shkolla verore...

Gjatë regjimit të Zogut 40 shkolla me 1200 nxënës...

gjatë vitit 1944-1945 u hapën 56 shkolla fillore që frekuentoheshin nga më se 2000 nxënës...

Gjatë vitit 1945-1946 numri i shkollave arriti në 67 të cilat u ndoqën nga 2993 djem dhe 1000 vajza.

Sivjet në këtë qark përveç 28 shkollave verore që do të hapen funksionojnë 78 shkolla fillore ku marrin mësime 6326 nxënës.

Gjatë vitit të kaluar populli duke parë nevojën e hapjes së shkollave dhe duke pasur ndihmën e madhe të pushtetit, ngriti 55 ndërtesa të reja dhe meremetoi 23 ndërtesa të tjera.

Sivjet në këtë prefekturë funksionojnë edhe dy shkolla unike, njëra në Peshkopi që është e pajisur edhe me një konvikt dhe tjetra në Zerqan.

Deri tani në këtë qark janë hapur 49 shkolla nate ku marrin pjesë në mësime 668 burra dhe 100 gra.

22 gusht 1947


Korrespondenti i posaçëm i gazetës “Bashkimi” V. Qerimi në një reportazh me titull “Maqellara dje dhe sot” ndër të tjera, për shkollimin shqip të fëmijëve shkruan...

...Fshatarët e këtushëm, duke e çmuar rëndësinë e arsimit i janë përveshur punës me sulm për ngritjen e shkollave. Pocesti pa e patur në planin e shtetit po ngreh me punë vullnetare dhe kolektive të fshatit shkollën në fshatin e tij.

Tre copë katunde, Allajbegi, Vojnik dhe Çernenë janë bashkuar për ngritjen e shkollës që është ndër të mirat dhe më të mëdhatë jo vetëm në Maqellarë por edhe në të gjithë fshatrat e qarkut të Peshkopisë.

Sivjet në Maqellarë hapet për herë të parë shkolla unike ku do të marrin pjesë 6 copë fshatra.

E diele, 24 gusht 1947

Pyetja “Ç’bëhet me arsimin në qarkun e Peshkopisë” ? merr këtë përgjigje:

Ndërsa në vitin 1939-1940 në gjithë qarkun e Peshkopisë përfshirë Klosin dhe Burrelin funksiononin vetëm 40 shkolla, sivjet në dy nënprefekturat e qarkut janë në këmbë 81 shkolla. Nga këto 61 janë dimërore dhe 20 verore.

Lura kishte një shkollë sot ka 5.

Në Reç s’ka pas kurse sot ka 4.

Dardha kishte një shkollë, dhe atë në xhami, kurse sot ka 5 shkolla, tre prej të cilave në Arrëz, Grykë Nokë dhe Zall-Dardhë janë ngritur të reja...

Fshati Gjurë-Reç që në të kaluarën me gjithë përpjekjet dhe kërkesat që bënte nuk arriti të ngrejë shkollën...ka ngritur një nga shkollat më të mira dhe model të qarkut të Peshkopisë. Me interesimin e mëso njësit të këtij fshati nxënësit janë pajisur me të gjitha mjetet.

Për të parën herë në qarkun e Peshkopisë pas çlirimit ngrihen shkolla unike: një në Zerqan dhe një në Peshkopi. Sivjet ngrihet edhe një unike edhe në Maqellarë e Shupenzë.

Këtë vit po ndërtohet në Peshkopi edhe godina e liceut.

Në qytetin e Peshkopisë është ngritur që vitin e kaluar edhe konvikti i shtetit ku mësojnë 70 nxënës nga më të varfrit e gjithë qarkut. Është hapur edhe një foshnjore me 65-70 fëmijë.

Gjatë fushatës së parë kundër analfabetizmit në qarkun e Peshkopisë kanë funksionuar 170 kurse me 1826 meshkuj dhe 1819 femra. Nga këta mësuan të shkruajnë lexojnë 1349 vetë...

22 janar 1948

Në rrethin e Peshkopisë 3760 nxënës edukohen ndër 51 shkolla fillore e të mesme. Përpara çlirimit këtu kishte 15 shkolla me 600 nxënës.

Gjatë vitit të kaluar janë ngritur 147 kurse kundër analfabetizmit me 3036 pjesëmarrës nga të cilët 1296 femra.

Janë ngritur 13 shkolla nate deri në tre klasa me 380 vetë.

Arsimi në rrethin e Peshkopisë zhvillim të madh mori gjatë vitit 1947

Gjatë vitit 1947 u ngritën 6 shkolla të reja dhe u meremetuan 38 shkolla. Ndër ta vlen të përmendet Liceu, shkolla unike dhe ajo foshnjore që janë në godina të mira dhe të mëdha.

Për ndërtimin dhe meremetimin e këtyre shkollave një ndihmë mjaft të madhe ka dhënë populli i qytetit dhe i fshatrave të Peshkopisë.

Fshati i vogël Zimur u mobilizua i tëri dhe ngriti shkollën e re 15 ditë para afatit.

Populli i katundit Pocest me iniciativën e tij ngriti një shkollë të re në fshat.

9 mars 1948

Lufta kundër analfabetizmit në rrethin e Shupenzës.

Funksionojnë 97 kurse kundër analfabetizmit me 1420 analfabetë të rregullt. Nga këta filluan të shkruaj