“KOPËSHT MALËSORI”, VËLLIM POETIK I PARA NJË SHEKULLI







NGA SINAN GASHI



Fjala poetike shqipe, krahas frymimit tonë, ka pasur fatin të krijohet në vise të largëta nga trungu shqiptar, atje ku e shpuri fati i lig autorin e asaj krijimtarie. Kështu ndodhi që të botohet në Sofje të Bullgarisë më 1910, edhe vëllimi “Kopësht malësori” i poetit Josif Jovan Bageri nga Nistrova e Dibrës.


Për vëllimin poetik “Kopësht malsori”

e Josif Jovan Bagerit


Në krijimtari letrare poeti Josif J. Bageri ishte marrë vonë, pas moshës 20 vjeçare dhe atë nis,më e kishte bërë në një truall të huaj për gjuhën e tij amtare, shqipen.

Madje ai vargjet e tija i kishte lexuar fillimisht në një han të Sofjes, ku shqiptarët e migruar për shkaqe ekonomike, tuboheshin për t’u çmallur por edhe mësuan shkrimleximin shqip nga pronari i atij lokali, Dhimitër Molës, i cili ishte mbaruar Normalen e Rumanisë.

Kështu mund të thuhet se ai krijimet e tija të para poetike i kishte përmbledhur në një vëllim më vete dhe i kishte emërtuar “Sqohi Shqyptarë”, që në vitin 1904, por që i kishin mbetur në dorëshkrim në mungesë mjetesh financiare. Po ashtu në dorëshkrim i kishin ngelur edhe vepra tjetër publicistike “Armiqtë e Shqipërisë dhe veprat e tradhtarëve shqiptarë”. Në rrethana tepër të vështira arriti ta nxjerrë në Sofje vëllimin poetik më 1910, me titullin “Kopësht malsori, mësime të shqyptarueta dhe vjersha”.

Kështu krijohet që në fillim një pikëpyetje: a fati i autorit e kushtëzoi të krijoi poezi apo poezia ishte rrëfimtare e fatit të tij. Kjo mund të thuhet pasi të jetë lexuar përshkrimi i jetës së tij dhe po ashtu, pasi të jetë lexuar vepra në fjalë.

Duke mos qenë i përgatitur për poet, por atë pak dhunti krijuesi Bageri e mbrujti tërësisht me temat e aktualitetit të kohës së tij, fatit të popullit të tij, krajatat, fatkeqësitë, kacafytjet për ta ruajtur të gjallë elementet shqiptare, ngase ishin në rrezik nga asimilimi i shovinistëve fqinjë, turq, serbë e grekë.





Nëse është dikush që jetën e tij e barazon tërësisht me atë të fatit të popullit të tij, duke e harruar krejt edhe familjen dhe gjendjen e tyre të mjeruar sociale, është Josif Bageri. Kështu, që në parathënien e këtij vëllimi, ai ndër të tjera, shquan: “Përande zotëni leçitës, uni s’kom turp të emënohem bir i keti kombi, por me madhështi thom, se jon shqypëtar dhe gjith nja po orvatem me kjon një mburonjës i rrepat për me mpruejt të drejtat ë këti kombi të ndëgjuet, cilën dëshnoj ta sho më një shkall shum të nalt të ditunis dhe të kjytetnimit, si shum kombe të tjer, cilët kan mjaft përparue në çdo msim dhe dituni.”

Vepra në të vërtetë është një përzierje e prozave poetike me ngjyrime dokumentare dhe poezive, që në të vërtetë të gjitha kanë një kahe, atë të ruajtjes dhe ngritjes së vetëdijes kombëtare. Duke qenë brenda një vorbulle të fatkeqësisë kombëtare në ato vite të errëta dhe, njëkohësisht, duke qenë ky me një vetëdijesim tepër të qatë, shprehjet e atyre problemeve, qoftë edhe përmes vjershave, ishin mjaft domethënëse në fahun e propagimit dhe lirimit nga ngarkesa emocionale përkohësisht edhe e autorit të tyre.

Vepra përmban 38 proza të shkurtra dhe 42 poezi, ku e pranishme në çdo fjalë apo në çdo varg është Shqipëria, gjuha shqipe, kombi, ruajtja nga grabitqarët e të tjerë.

Ia nis me Shqipen, që është simbol i shqiptarit, duke e përshkruar me pamjen e saj, jetën në shkrepa dhe fortësinë e saj edhe në furtuna. E, pastaj, vijon me poezinë “Fjal të vërteta”, që është vijimësi e temës se atdhedashurisë, e cila për autorin ishte gjithçka në këtë jetë. Edhe pse poezia edhe nga ana formale dallon nga proza, boshti i frymëzimeve të Bagerit është I njëjti.

Ja një strofë e poezisë që e përmendem:


Njësia bon forcin…

Dhe bashgkimi kâ fuqin!

Cili komb kta i kâ -

Kurri s’vritetvlla me vlla …


Duke qenë edhe vetë tip idealisti, ai në një vjershë me titullin e tillë, të cilën e kishte shkruar ë Shkup më 12 shkurt 1909, veçsa e përshkruan sakrificën e tij, për të qenë ajo universalja e asaj rruge jo të vetme në historinë e njerëzimit.


Idealizëm në do me ndjek –

Ngushëllon shpirtin, kënaqesh ne jet,