JU LUTEM, BLINI BAJAME ME KRIPE...


KRISTAQ TURTULLI

JU LUTEM, BLINI BAJAME ME KRIPE...

tregim

U trishtova dhe qava kur pashë faqet e librit më të dashur, Pinokut, të grisej dhe të bëhej kaushë për bajamet e pjekura me kripë. E doja Pinokun e drunjtë, librin e mbaja poshtë jastëkut. Më shfaqeshin në gjumë ndodhitë dhe peripecitë e jetës së tij për tu bërë Njeri.

Bajamet i mbështillnim me fletë fletoreje katër lekëshe, fletë librash të vjetër ose copëra gazetash. Por, atë ditë mu drodhën duart kur pashë që mbështillja bajamet me fletë nga libri i mikut tim të ngushtë Pinok. Mu veshën sytë, fleta e librit bërë kaush si hunda e Pinokut, u çmbështoll në duar dhe bajamet ranë përdhe. Nëna më pa vëngër, por ku pa lot në sytë e mi u step.

-Me Pinokun tim mbështjellim bajamet mama,- i thashë me gjysmë zëri.

Nëna rënkoi, fshiu një lot në cep të syrit dhe tundi kokën me trishtim. Kur nëna u ngrit ti jepte ilaçet babit, pa e bërë të gjatë, mblodha me nxitim fletët e mbetura të librit dhe i fsheha në një vend të sigurt. Mu bë sikur nëna më vure por s’ bëri zë.

Dikur jetonim në një shtëpi të madhe në qendër të qytetit dhe kishim bibliotekë të bollshme, krijuar në breza. Vepra nga shkrimtarët dhe filozofët me të shquar të kohës. Por librat u shpërdoruan, humbën gjatë bastisjeve, kontrolleve dhe shpërnguljeve. Dhe në ato pak libra që mundëm të mblidhnim, dora e nënës shkonte si padashur e, përfundonin mbështjellëse bajamesh të pjekura me kripë.

Në secilin prej kaushëve vendosnim dhjetë kokrra bajame, kur mbetej ndonjë gjysmë bajame, thërrmuar gjatë pjekjes, nëna fuste edhe një më tepër. Kur ndihmonim nënën të mbushnim kaushët me bajame, na porosiste gjithnjë:

-Numëroni me kujdes bajamet, bota paguan paranë dhe turpërohesh për hiç mos gjë.

Kur shihja vëllezërit të dilnin në shitje të bajameve me kripë, trishtohesha, mbasi doja të shkoja me ta dhe, më ngjante vetja si Pinok i drunjte, mbyllur në kuti. Kërceja mbi shtratin prej dërrase, mbështesja bërrylat në parvazin e dritares, vendosja ballin në xhamin e ftohtë dhe ndiqja me shikim ziliqar siluetat e brishta të vëllezërve, supe mbledhur nga thëllimi, kthenin bërrylin e rruginës me gropa të Pani Kuqos dhe mbështilleshin nga tisi i natës...

Shkak të dilja të shitja kaushë me bajame si hunda e mikut tim Pinok, u bë thirrja e Benit, vëllait të madh nën armë. Ai ishte shtylla e shtëpisë, ndihmesa më e rëndësishme e familjes. Vëllai punonte mbartës në fabrikën e birrës. Babai pas operacionit të tretë, heqjes së gërshërës së harruar në bark s’ u bë për punë, dergjej në shtrat. Nëna ime e imët, e urtë, flokëbardhë, la punën, dhe, i shërben babit natë e ditë. (Kur linda në maternitet u përfol; lindi një plakë, por nëna ishte veç tridhjete e pesë vjeçe.)

E prita si ngjarje të madhe natën e parë të daljes në rrugë, në shitje të kaushëve të mbushura me bajameve me kripë që, ngjanin aq fort me hundën e Pinokut, të shkrimtarit Karlo Kodolli. Më ngjante sikur ngado që shkoja mbartja me vete Pinokun e drunjtë. Ndoshta dhe unë isha njëfarë lloji Pinok, kur këmbët me këpucë të çara më bëheshin dru nga të ftohtit.

Dalja ime në lokale dhe baret e qytetit, në shitje të bajameve me kripë, u shoqërua me psherëtimën e thellë të babait, kthimin e kokës së thinjur nga ana e murit. Rrëmbushjen e syve të nënës prej ngashërimit dhe kafshimit të buzës.

Por mua çilimiun më joshte ikja e vëllezërve të mi nëpër natë, si ikja e Pinokut dhe, më në fund ia arrita asaj dite.

Kërkova me krenari të më jepej çanta prej doku, qepur me dorë nga nëna prej çarçafësh të vjetër. Nëna luajti kryet në shenjë kundërshtimi.

-Kaushët me bajame ku ti fus!

-Çantën do ta mbajë vëllai,- tha nëna.

Mblodha buzët i pabindur. Kujtoja se çanta prej doku më vinte në shkallë barazie me vëllezërit e mi. Paçka se unë isha tetë vjet dhe vëllai im Alfredi, trembëdhjetë.

Dalja ime në shitje të bajameve me kripë, bredhja natën, nga një lokal në tjetrin, u bë i mbushur me kureshtje, në zbulim të enigmave të mëdha. Në kthinat e ngushta, të pista pihej birrë, vodkë, përtypeshin kërnace me qepë të prera hollë dhe tymosej duhan me shumicë. Bota më dukej misterioze, rënduar me mjegullën e dendur dhe kundërmimin karakteristik të alkoolit. Nisa të bares nga një tavolinë në tjetrën dhe të flas zë ulët:

-Ju lutem, blini bajame me kripë.

-Ngrije zërin mos fol si miza në qyp,- më këshilloi vëllai.

-Ju lutem, blini bajame me kripë,- fola zë plotë. Ndërkohë ndjeva mbi shpinë të gjitha llojet e vështrimeve: Te ngrohta, dashamirëse, përdëllimtare:

-Birka e nenës! I vogël si zogth shet bajame!

Shikime indiferente, deri tek hakërrim dhe kërcënim të vërtetë:

-Hajt qërohu miush i keq me gjithë bajame!

Fatmirësisht vëllai im Fredi qysh në fillim më dha instruksionet e nevojshme; mos ligështohesha nga provokimet e pijanecëve. Të shmangesha me kujdes. Mos humbisja toruan. Të ruaja gjakftohtësinë.

-Sa i ke bajamet?- pyet një zë i trashë. Ngre kokën, shoh fytyrë gjerë me vështrim të vëngër.

-Dhjetë lekë kaushi,- përgjigjem.

-Lër katër kaushë.

Lashë katër kaushë.

-Sa bajame ka në një kaush?- pyet burri fytyrëgjerë.

-Dhjetë bajame,- përgjigjem.

-Je i sigurt që kaushët kanë dhjetë bajame?

-Po,- përgjigjem me gjysmë zëri.

-Mirë. Do i hap kaushët në sy tënd. Nëse kanë dhjetë bajame, do jap lekët. Hëm, po... gjeta nëntë bajame, s’ ka para.