FYTYRA DHE MASKA


Vili Minarolli


Shumȅ njerȅz do tȅ trȅmbeshin nȅ qoftȅse nȅ pasqyrȅ nȅ vend tȅ fytyrȅs tȅ tyre do tȅ shikonin karakterin e tyre

Ai e shikonte fytyrën në pasqyrë çdo mëngjes dhe nuk i kishte shkuar në mendje, se do të vinte një kohë, që do të ndahej prej saj.

Një ditë, në orën e mësimit, ai i tha mësueses se nuk i kishte bërë detyrat, sepse kishin pasur të atin shumë sëmurë, në spital. Ai i tha këto fjalë në këmbë, para mësueses, në fillim duke e parë atë në sy, por pastaj ndjeu diçka në fytyrë dhe uli kokën.

-Po tani, si është babai?-pyeti mësuesja.

-Hë... më mirë.

Këtë radhë e kuptoi, se fytyra duhej t’i ishte bërë flakë e kuqe dhe ndjeu nxehtësi në të. E uli më shumë kokën. Mësuesja i tha të ulej dhe ai, pasi u ul, instiktivisht vuri dorën në ballë.

“Jo, nuk ke temperaturë. E ke nga e skuqura ime, se sapo gënjeve.”

Ai pa nga shoku i bankës dhe e kuptoi se tjetri as nuk kishte folur dhe as nuk kishte dëgjuar gjë.

Ai- Kush je ti?

Zëri: Jam fytyra tënde. Jam flakë e kuqe dhe shumë e nxehtë nga gënjeshtra, që sapo the.

Ai: Po ç’punë ke ti, se ç’bëj unë?

Fytyra: Po ne bashkë jemi gjithnjë dhe çdo

mëngjes bisedojmë shumë miqësisht, kur shohim njëri-tjetrin në pasqyrë.

Ai: Po tani ç’pate? Ti nuk më ke folur ndonjëherë.

Fytyra: Sot gënjeve për herë të parë dhe dua të them, të mos e përsëritësh herë tjetër, se do të gjesh belanë nga unë.

Ai: E ç’do të më bësh? Do të gënjej, sa herë do të më duhet të “hedh lumin” dhe s’të pyes fare ty.

Edhe pas disa kohësh kjo bisedë me fytyrën e tij i mbeti në mendje dhe kur shikohej çdo mëngjes në pasqyrë, nuk harronte t’i fliste fytyrës përballë.

-E, po tani, ke gjë për të më thënë?

Pas këtyre fjalëve fytyra e tij nga pasqyra i buzëqeshte dhe ai ndjehej i kënaqur.

Në vitin e katërt të shkollës të mesme, së bashku me dy nga shokët e klasës,kishin filluar të mungonin ditën e hënë. Në këtë ditë në kinemanë e qytetit shfaqej filmi i ri dhe ata nxitonin ta shihnin që në orët e para kur fillonte shfaqja. Një ditë rastësisht e jëma takoi mësuesin kujdestar.

-Si u bë tani vajza?-pyeti mësuesi pas përshëndesjes .

-Vajza ime?...Mirë është,nuk ka qënë ë sëmurë?

-Më falni, ndoshta gabohem, po djali ka munguar dy tre të hëna dhe më ka thënë se shoqëron të motrën në ambulancë për analiza.

E jëma kishte shtangur e habitur dhe tjetri e kuptoi se nxënësi i tij e kishte gënjyer.

Kur hyri në shtëpi atë pasdite, tek dera u ndesh me të jëmën.

- Ishe në shkollë të hënën?- e pyeti ajo pa iu përgjegjur përshëndetjes të tij. Ai pa se e jëma i kishte ngulur sytë dhe në çast ndjeu të nxehtë në fytyrë.

- Isha...kishim pushim dy orët e para dhe...-Uli kokën se e kuptoi që fytyra do i ishte bërë flakë e kuqe.

-Turp të kesh që gënjen!Nuk e mendoja se do arrije ta bëje këtë-i tha ajo me inat.

-Po ç’farë kam bërë, mami?

-E ç’të bësh më shumë se kaq? Të gënjesh

mësuesin dhe neve bashkë dhe të bësh edhe tët motër të sëmurë! Kështu?

Ai e kuptoi se përse ishte fjala dhe uli kokën

duke ecur në drejtim të dhomës të tij. Por e dëgjoi të jëmën që tha:” Nuk do e lëmë me kaq dhe do e bisedojmë në darkë kur të mblidhemi të gjithë.”

Në darkë, kur u mblodh e gjithë familja, i ati, e jëma, i vëllai dhe e motra, të dy më të vegjël se ai, atij iu duk se “i ra tavani mbi kokë”. U ngrit nga tavolina pa ngrënë dhe u shtri në krevat. Dëgjoi një zë, që pothuaj e kishte harruar

Fytyra: “Të kisha lajmëruar të mos gënjeje më, se do ta pësoje.”

Ai:” Po si t’i thosha mësuesit që mungova?”

Fytyra:” Sigurisht, të thoje të vërtetën,kur ike ditën e parë dhe të mos e përsërisje më. Ti nuk je i vogël, pas disa muajsh merr maturën dhe e vërteta është garancia për të mos e përsëritur më gabimin. E more vesh tani se gënjeshtra nuk të shpëton?”

Ai:”Ti gjithnjë më tradhëton, se unë e ndjej se me skuqet fytyra.”

Fytyra:” Unë të kisha thënë, se nuk do të mbuloj gënjeshtrat e tua. Dhe, herë tjetër kur të gënjesh, do i them edhe gojës, që kur të fillosh të flasësh, ajo të fillojë të belbëzojë.”

Ai: “ Pikërisht, pse jam pjesa tënde, dua të ndihmoj. Por mos prit ndihmë nga unë, që të mbuloj gënjeshtrat e tua.”

Ai:” As ta kam nevojën. Do të bëj, si të më pëlqejë.”

Por kur kujtoi atë që i kishte ndodhur në tavolinë disa çaste më parë, mbuloi kokën me batanije. Atë kohë iu bë se dëgjoi një zë më të trashë.

Zëri:” Je mërzitur? Mos e çaj kokën, se kështu është jeta. Je i mbaruar, po të dëgjosh fytyrën...”

Ai:” Po ti kush je?”

Zëri i trashë: “Nuk më njeh akoma, po do më

njohësh dhe do të bëhemi miq. Zakonisht unë shfaqem në një moshë më të rritur për njerëzit, se atëherë ma kanë më shumë nevojën.”

Ai: “ Si të quajnë?”

Zëri i trashë:” Unë jam Maska, kështu e kam

emrin. Jo ajo maska lodër, që e vini në rastin e karnavaleve.”

Ai:” E pse do ta kem nevojën ty?”

Maska:” Ke dëgjuar për një, që gënjen apo mashtron dhe të tjerët, që thonë: ”Ky qenka i pafytyrë”? Kjo do të thotë, se ai njeri, në vend të fytyrës, që të bën atë, siç ta bëri sot ty para të gjithëve, vë Maskën dhe “e hedh lumin”. Pra, në qoftë se fytyra të lë në baltë, do më kesh mua, që do të shpëtojë. Dhe unë do të vij, sa herë të kesh nevojë dhe të thuash “eja maskë e më ndihmo”. Pastaj e di unë si e bëj.”

Ai:” Po mund të përdor edhe fytyrën edhe maskën, në të njëjtën kohë?”

Maska: “Kjo s’mund të ndodhë kurrë. Ti vë Maskën, kur nuk do të përdorësh Fytyrën tënde. E kuptove tani?”

Ai: “E kuptova, por nuk e besoj, se do ta kem nevojën.”

Maska:” Do e shohim. Kështu kanë thënë edhe të tjerët në fillim, por tani janë bërë një shumicë, që nuk e përdorin më Fytyrën dhe kanë vënë Maskën në vend të saj. Ke dëgjuar kur thonë “njeri me dy fytyra” ose “ky është i pafytyrë”?”

Ai:” Po, ma ka zënë veshi...”

Maska: “ E pra, të parët janë ata që e përdorin sipas nevojës, herë Fytyrën e herë Maskën, ndërsa të dytët janë ata, që s’kanë më Fytyrë, por vetëm Maskë.”

Ai:” A dallohen njerëzit me Maskë nga të tjerët, ata që e kanë Fytyrën?”

Maska:” Në pamje të jashtme jo, por ndryshimi është përbrenda vetë njeriut. Të siguroj, se edhe Maska do të bëhet pjesë e natyrshme e vetes tënde. Sonte të pashë, që u mërzite shumë..”.

Ai:” Ashtu është, s’dija ku të futesha nga turpi...”

Maska:” Ky është ndryshimi midis meje dhe

Fytyrës. Njerëzit që venë Maskë, nuk e vrasin shumë mendjen dhe gjejnë rrugën më të shkurtër, për të arritur atë që duan. Prandaj ata që më vënë mua, janë më të lumtur, mendojnë mënyra nga më të ndryshmet pa asnjë kufizim për të “hedhur lumin”, ose për të marrë edhe atë, që nuk e meritojnë, dalin kurdoherë fitimtarë dhe bëjnë përpara në jetë, me pak mundime. Ja, ti për shembull, po të më kishe kërkuar ndihmë, do të thosha unë si të bëje dhe tani do ta bëje gjumin për “shtatë palë qejfe”.”

Ai: “Pse s’thua, se qenke shpëtimtari im?”

Maska:” Ashtu jam, do e provosh!”


* * *

Erdhi fundi i shkollës dhe koha për të shkuar në shkollë të lartë. Ishte marrë vesh, se kishte vetëm një të drejtë studimi për atë degë që donte edhe ai. Por e dinte, se ishte i humbur, sepse një shoku i tij kishte nota më të larta. Ishte i fiksuar pas asaj dege dhe prindërit po ia kujtonin pothuaj çdo natë, se nuk kishte mësuar sa duhet, që të ishte i pari. Kishte mbuluar kokën me batanije, siç bënte sa herë mërzitej shumë dhe i ndjeu lotët t’i rrëshqisnin në faqe. Iu duk se dëgjoi një zë, që e kishte harruar.

Ai:” Kush je?”

Maska:” Maska jam. Të kisha thënë, se kur të kesh nevojë, më kërko. Po kështu u ka ndodhur edhe të tjerëve, kur e kanë thirrur Maskën e tyre për herë të parë. E di se më ke harruar, prandaj erdha ta kujtoj. E di ku e ke hallin. A ke nevojë për ndihmën time që të shkosh në atë degë, që do?”

Ai: “ Po si jo! A mund të më ndihmosh?”

Maska: “ Patjetër. Por je gati ta heqësh Fytyrën, se ajo nuk të ndihmon dhe na prish punë. Të kam thënë o njërën, o tjetrën.”

Ai:” Menjëherë. Ç’më duhet Fytyra, kur nuk më ndihmon?”

Maska:” Shkruaj një letër, ku të thuash, se ai tjetri, dëgjon radiot e huaja dhe dërgoje në lagje.”

Ai:” Po të merret vesh, se kush e shkroi?”

Maska:” Letra do të jetë anonime. Kështu bëjnë të gjithë dhe letrat anonime tani i besojnë më shumë, se atyre, që u vihet emri.”

Ai:” Meqenëse është kështu, po e provoj.”

Bëri siç i tha Maska e tij dhe e fitoi atë që donte.

Shokut të tij nuk i dhanë fare shkollë. Kur po shihej në pasqyrë, në mëngjesin e ditës të parë që do të shkonte në universitet, dëgjoi zërin e Fytyrës:

Fytyra: “Nuk të bën përshtypje, se e le tjetrin pa shkollë? Do i flasësh shokut tënd kur ta takosh?”

Ai:” E pse të mos i flas? Këtu nuk ke ç’të thuash, unë nuk gënjeva. Thashë atë që është e vërteta. A dëgjojmë të gjithë ne muzikë të huaj?Ti këtë më ke kërkuar të bëj gjithnjë. Pse të mos i flas? Ai nuk e di, se ishte letra ime që e la pa shkollë. Madje, do i shpreh më shumë se të tjerët keqardhje, që të mos e kuptojë, se isha unë shkaku që humbi shkollën.”

Fytyra:” Ja ku po të lajmëroj, se fatkeqësinë e

tjetrit do ta kujtoj, çdo mëngjes, sa herë të shikohemi në pasqyrë.”

Ai:” Dhe unë, sa herë të matesh të ma kujtosh, do të vë Maskën. Ha, ha, ha, ta hodha këtë herë!”

Fytyra: “Ta paska mbushur mirë mendjen Maska dhe u bëre shpejt njeri me dy fytyra.”

Ai: “Jo, një Fytyrë dhe një Maskë. I përdor si të më vijë rasti. E ç’të keqe ka këtu? A e fitova të drejtën e studimit? Kjo ka rëndësi.”- dhe u largua nga pasqyra.

Shpejt ia mori dorën ndërrimit të Fytyrës me Maskën dhe anasjelltas. Shpesh herë e kuptonte, kur ziheshin të dyja me njëra tjetrën, por në fund ua priste shkurt: “Kot e keni që ziheni. E di unë, se kur do të përdor njërën dhe kur tjetrën”. Në të vërtetë ai përdorte më shpesh Fytyrën dhe e dinte se Maskës nuk i ngelej hatri. Marrëveshja me të ishte bërë, që do të përdorej, kur të kishte nevojë, kur ngelej ngushtë dhe s’kishte nga t‘ja mbante. Këtë i thoshte edhe Fytyrës të nesërmen në mëngjes, kur shikohej në pasqyrë. Në të tilla raste, shpesh dëgjohej kjo bisedë:

Fytyra:” Ke filluar të më nxish faqen dhe ke filluar të përdorësh më shpesh Maskën.”

Ai:” Isha i detyruar, se ti nuk më ndihmon, më le në baltë. Ti thua vetë, se ke filluar të nxihesh, prandaj jam i detyruar të përdor Maskën.”

Fytyra: “Ti më ke nxirë dhe po ti mund të ma zbardhësh ngjyrën. Prisja të ndryshoje tani, që po mbaron edhe shkollën e lartë dhe do të dalësh në jetë. Jeta ka më shumë vështirësi dhe do të duhet t’i përballosh vetë, me zotësi, me drejtësi dhe zgjuarsi. Do të shikosh, se shumë njerëz kanë Maskën në vend të Fytyrës dhe përplasjet midis njerëzve me Maska është më e ashpër, sepse nuk njohin asnjë normë morali, etike apo profesionalizmi. Do të mbizotërojë gënjeshtra, mashtrimi, shpifja,servilizmi... Ti tani i ke përdorur disa prej tyre dhe të duket se ke fituar, por në të vërtetë ke humbur. Unë e kam kuptuar se vuan kur vë Maskën. Kjo do të thotë, se ke akoma kohë të ndryshosh. Por ato që ke bërë, do të ndjekin gjithë jetën, do të prishin gjumin, do të ndajnë nga shokët dhe do të ngelesh pa miq…”

Ai:” E di se je e zonja të më bësh moral! Më thua se kam humbur? E pse kam humbur? A e mora të drejtën e studimit? A i kam marrë shumë nga provimet, duke kopjuar? A e kam mirë me profesorin, se i paguaj drekat e darkat, kur hamë bashkë? Ti, sa herë kam bërë nga këto, ma ke përmendur, më ke prishur humorin. Dhe kur të kam pyetur, se si mund të veproja ndryshe, s’më ke dhënë përgjigje. Të ishte për ty, nuk do të isha këtu ku jam. Dhe as jam penduar dhe nuk do të pendohem. Deri tani ia di për nder Maskës... Sa për atë që më thua, se do më ndjekin tërë jetën ato që kam bërë, unë dhe tani i kam harruar.”

Një ditë në mëngjes, e ndërpreu të ruajturit dhe i foli Fytyrës, që e shikonte në pasqyrë.

Ai:” Kam një problem shumë të madh, a më ndihmon dot?”

Fytyra:” Hiqe njëherë shkumën nga unë, se më duket si Maskë. Pastaj flasim.”

Dhe pas pak kohe: