Fatmir Terziu: QYTETI KU FANTAZMAT PAGUAJNË TAKSA

QYTETI KU FANTAZMAT PAGUAJNË TAKSA

Tregim nga Fatmir Terziu

Dikur, në një cep të hollë të hartës, aq të hollë sa duhej lupa për ta gjetur, jetonte një qytet i lodhur nga vitet. Dritaret kishin rrudha, muret dridheshin në erë si pleqtë që rrëfejnë ngadalë, e hijet, për të mos rënë, mbështeteshin me shkopinj të padukshëm. Qyteti quhej… Kurrkushlëndë.

Dhe Kurrkushlënda kishte një sekret. Jetonte me fantazma. Në ujësinë e Lumit enigmatik shfaqeshin fantazma peshkatarësh, që hidhnin grepat jo për peshq, por për kujtime që kishin harruar autorët e teksteve nëpër shkolla. Nëpër klasa, tekstet shpalosnin fantazma mësuesish. Dhe fantazmat e tilla, rrihnin lehtë bankat, sa për t’u kujtuar fëmijëve që dija është si ajri, nuk shihet, por mungesa e saj të merr frymën. Në furrë, netëve vonë, fantazma bukëpjekësish shpërndanin erë buke, sepse ndonjë aromë të mban gjallë më shumë se çdo darkë. Dhe gjithmonë, te shatërvani, endej një qen fantazmë që ndiqte biçikleta, thjesht sepse dikur kishte qenë detyrë… dhe zakoni është dashuri, që nuk pranon pension.

Në krye të kësaj bote të lehtë e të padukshme qëndronte Zotëria Merimangë. I njohur si ai që dinte të thurte shall me dy fije ere dhe një kujtim të mirë, si letrat e lëna dikur pa emra pas dere. Fantazmat e respektonin, qyteti e dëgjonte. Gjithçka rridhte qetë. Dritaret përshpërisnin, muret kujtonin, koha zverdhëgjethej si një mahnitje e lodhur. Derisa, një mëngjes, qyteti u zgjua me një zhurmë të huaj. Ambicje.

Kryetari i ri, me mish, gjak dhe plane marketingu, doli në ballkon dhe tha: - Mbaroi me fantazmat. Modernizim. Turistë. Selfie. Kulla. Dhe… fontana me Wi-Fi!

Qyteti psherëtiu. Gurët lanë pluhur, dhe një dritare qau aq tinëz, sa askush nuk guxoi t'ia fshijë lotët nëpër xhama. Vendimi zbriti si një dimër i papritur: “Fantazmat duhet të largohen. Tre ditë. Pa përjashtim. Edhe qeni.”

Në fillim, fantazmat folën butë.

- Ne nuk zëmë vend, - tha Zotëria Merimangë.

- Nuk hamë, - tha bukëpjekësi.

- Unë s’kam as këmbë, - tha peshkatari, me një krenari që s’dihet kujt i duhej.

Kryetari qeshi, me atë të qeshurën që shkrin njerëzit, por gërryen shpirtin: - Po i pushtoni kujtimet! Qyteti duhet të jetë i lirë për projektet e së ardhmes! Dhe kështu, fantazmat filluan të paketojnë valixhet e tyre prej kujtimesh. Qeni mori zinxhirin thjesht për mall. Qyteti u zbraz. Heshtja nuk ishte më paqe, ishte mungesë. Reklamat u varën mbi kala: “Qytet modern. Pa fantazma.” Turistët erdhën. Panë. Bënë selfie. Pastaj u lodhën.

- Pse nuk ka histori?

- Pse muzeu premton veç “Së shpejti”?

Dhe u larguan, duke lënë pas vetëm zhurmën e hapave që nuk donin të ktheheshin. Kryetari hapi Zyrën e Inovacionit. Solli filozofë që nuk praktikonin filozofi, ekonomistë që matnin ndjenja me tabela, poetë që paguheshin për të përkthyer sinjalistikën e rrugëve. Bënë planin “Kurrkushlëndë 2030”.  U shkruan mbi letra shumë drita, shumë slogane, shumë boshllëqe. Por çdo mbrëmje, rrugicat thërrisnin emra. Askush nuk përgjigjej. Pusi tregonte histori vetëm për veten. Qyteti nisi të sëmurej me një mall që nuk kishte ilaç. Një natë, qyteti ëndërroi. Pa fantazmat e tij. Pa zërat e harruar. Pa qenin që përtypte erën. U zgjua me një boshllëk që dhimbte si dhëmbja e një dashurie të vjetër.

Dhe dikush, ndoshta askush, botoi një njoftim të vogël: “Mirë se vini, këdo që mban mend. Pa qira. Ka miqësi.”mNatën tjetër, fantazmat u kthyen me hapa pa zhurmë dhe me qeshje që ngrohnin muret. Dritaret u hapën vetë nga gëzimi.

- Po ktheheni?! - tha Kryetari. - Po modernizimi?

Zotëria Merimangë buzëqeshi: - Modern është ai vend që guxon të kujtojë.

Fantazma poetike shtoi: - Dhe që nuk turpërohet të pranojë gabimin. Qeni fantazmë u ul pranë Kryetarit. Ishte hera e parë që dikush i ulej pranë pa kërkuar leje ndërtimi. Filozofi më në fund foli me zë: - T’i lëmë të bashkëjetojnë. Të gjallët, fantazmat, kujtimet, planet. Jeta është më e bukur, kur nuk zgjedh vetëm njërën. Ekonomisti llogariti dhe u zbut: Me histori… jemi me fitim. Poeti shkroi sloganin e ri: “Kurrkushlëndë, aty ku e kaluara të fton për kafe.”

Dhe qyteti u mbush përsëri. Të gjallët qeshnin, fantazmat tregonin rrugën, fëmijët pyesnin “pse?”, dhe të moshuarit përgjigjeshin “prit… kam një histori më të mirë”.

Ndonjëherë, turistët ende pyesin, „Ka fantazma këtu?“ Zotëria Merimangë tund supet, duke gëlltitur pilaf saçmalli - Vetëm nëse sillni kujtime, sepse qyteti mësoi një të vërtetë të hidhur dhe të ëmbël njëkohësisht. Njeriu shpesh dëbon atë që e mban gjallë dhe pastaj paguan dyfish për ta kthyer fantazmë. Ndërsa natën, qeni fantazmë ndjek si dikur biçikletat. Jo se duhet. Por, sepse disa gjëra janë kaq qesharake… sa bëhen të përjetshme, kur i sjell koha në një kohë tjetër.

Atëherë, pas pajtimit të madh, këshilli bashkiak mblodhi një mbledhje të pazakontë. Kryetari, tashmë më i butë, foli: - Duhet rregull. Edhe harmonia ka nevojë për ligj. Fantazmat u panë me njëra-tjetrën, duke qeshur pa zë.

- Mirë, tha Zotëria Merimangë, le të kemi rregulla. Por jo për të na zhdukur. Për të na kujtuar.

Dhe atë ditë, u shpikën taksat më të çuditshme që kish parë ndonjëherë një qytet. Fantazmat duhej të “paguanin” jo me para, por me kujtime. Një fantazmë mësuesi duhej të tregonte çdo javë një histori që të mësonte një fëmijë të mos dorëzohej. Fantazma e bukëpjekësit duhej të shpërndante aromën e mëngjesit tek ata që ishin gati të hiqnin dorë nga dita. Fantazma e peshkatarit duhej të nxirrte nga lumi kujtimet që rrezikonin të mbyteshin. Edhe qeni, ai thjesht duhej të ndiqte biçikleta, që dikush të kujtohej të qeshte. Dhe qyteti kuptoi se taksat nuk ishin ndëshkim. Ishin pjesëmarrje. Ishin mënyra për të mos qenë më “kurrkush”.

Të gjallët, nga ana e tyre, morën një tjetër detyrim, të mos e largonin më kujtesën vetëm pse dukej e vjetër, dhe të mos e quanin fantazmë çdo gjë që nuk mund ta matnin me grafiqe. Në fund të një mbledhjeje, filozofi tha: - Fantazmat paguajnë taksa, sepse mbajnë gjallë atë që s’ka më trup. Ndërsa ne paguajmë me guximin për të jetuar tani pa harruar atë që na ndodhi dje. Vetëm kështu ka qytet. Dhe askush nuk e kundërshtoi më. Që nga ajo kohë, kur dikush në Kurrkushlëndë pyet: - Kush e mban këtë qytet kaq të gjallë?

Dritaret dridhen me kënaqësi, muret psherëtijnë, dhe diku përtej, qeni fantazmë nis të vrapojë. Sepse në atë qytet, e kaluara nuk dëbohet më, ajo thjesht paguan pjesën e saj të dashurisë, si një taksë të vogël për të drejtën e të jetuarit bashkë me të tashmen. Dhe kështu, Kurrkushlënda nuk është më vend i askujt. Është një vend ku njerëzit nuk kanë frikë nga hijet, sepse e dinë se pikërisht ato, shpesh, i mbajnë dritat ndezur.

Pas disa javësh bashkëjetese, në Kurrkushlëndë filluan problemet e para… komike. Së pari, u hap Zyra e Ankesave për Fantazma. Në ditën e parë erdhi fantazma e një violinisti: - Unë dua të ushtroj natën, - tha. - Por fqinjët thonë që po i tremb.

- Po ti je fantazmë, - tha nëpunësi. - Si mund t’i trembësh?

Nuk e di, u mbrojt violinisti. Ndoshta luaj keq për këta të sotmit.

Nëpunësi shkroi në dosje: “Problemi: talent i dyshimtë.”

Pastaj erdhi fantazma e një xhaxhai që dikur kishte pasur kafene.

- Unë kam një pyetje, - tha. - A lejohet të pi kafe, apo kalon për korrupsion ndërlokës?

- Po me kë e pi? - pyeti nëpunësi.

- Me veten.

- Atëherë s’ka problem. Vetëm mos e lajmëroni median.

Një ditë tjetër, Kryetari shpalli me krenari: - Do të organizojmë Festivalin e Parë të Fantazmave!

Dhe ja ku filluan përgatitjet. Fantazmat propozuan garën “Kush zhduket më ngadalë”, paradën e kapelave të padukshme dhe një konkurim poetik ku të gjithë recitonin vargje që nuk shkruheshin dot askund. Poetët e gjallë u skuqën: për herë të parë humbën përballë dikujt që s’kishte as trup. Ndërkohë, ekonomisti, i cili tashmë i besonte historisë, po aq sa tabelave, shpiku një njësi të re matjeje, Prodhimi i Brendshëm Kujtues.

- Çdo ditë, - shpjegonte ai, - sa më shumë qeshin fëmijët, aq më i lartë rezultati. Nëse qeni ndjek tre biçikleta rresht, kemi bum ekonomik.

Dhe askush nuk guxoi ta kundërshtonte, sepse… dukej se funksiononte. Por problemi i madh shpërtheu kur fantazmat kërkuan…, karta identiteti. Në zyrë u krijua radhë që zgjatej deri te shatërvani.

- Emri? - pyeti punonjësi.

- Nuk mbaj mend, - tha fantazma.

- Datëlindja?

- Po të dija atë, s’do isha këtu.

Në fund u vendos një rregull i thjeshtë. Fantazmave u shkruhej në kartë “I njohur nga dikush”.

Dhe mjaftonte. Ndërkohë, Zotëria Merimangë vendosi një iniciativë tjetër: - Të organizojmë klasa për njerëzit që mendojnë se nuk kanë asnjë histori. Në mbrëmje, qytetarët uleshin rreth, fantazmat përballë tyre.

- Unë s’kam kaluar gjë, - thoshte ndonjëri.

- Jo? - i përgjigjej fantazma mësuese. - Po ai momenti kur doje të ikje, por ngele? Ja, aty është romani yt.

Të nesërmen, biblioteka u mbush me libra të rinj. Asnjë prej tyre nuk ishte perfekt, por të gjithë ishin të sinqertë. Dhe njerëzit filluan të qeshnin më shpesh me vetveten, çka, sipas ekonomistit, rriti shumë Prodhimin e Brendshëm Kujtues. Një mbrëmje, Kryetari, tashmë shumë më i qetë, doli në shesh dhe tha me zë të lartë: - Dua të falënderoj publikisht qenin fantazmë! Qeni u ul krenar.

- Pse? - pyeti dikush.

- Sepse çdo ditë më ndjek biçikletën… - tha Kryetari. - Dhe kështu nuk harroj kurrë sa qesharak dukem, kur marr shumë seriozisht veten. Turma qeshi. Edhe fantazmat qeshën. Diku një violinë ra jashtë tonit, por askush nuk u tremb më. Sepse ishte bërë e qartë, në Kurrkushlëndë, e kaluara nuk frikësonte më askënd. Ajo thjesht vendoste syzet, mbante një dosje nën krah, dhe paguante taksat me pak humor. Dhe ndoshta, pikërisht për këtë arsye, qyteti dukej aq i gjallë…, saqë edhe harta, nganjëherë, dukej sikur qeshte me konvencionalet e tij.