Fatmir Terziu: Delikatesa dhe plaga poetike e ekzistencës në poezinë e Vasil Klironomit

Delikatesa dhe plaga poetike e ekzistencës në poezinë e Vasil Klironomit

Kanë kaluar plotë njëmbëdhjetë vite, kur në dyert e „Milosao“-së së Agim Matos në Sarandë një dorë mike më zgjati vëllimin me poezi „Plagë qeramike“ (Poezi të zgjedhura), dhe sa herë që të jepet një libër, fillimi është aj që prek syri. Normalisht titulli, ngjyra e verdhë me një kafe në portokalli gjurmëlënëse, emri i autorit dhe poshtë në kopërtinë, emri i „Milosao“, shtëpisë botuese. Më pas natyrshëm prurjet e tjera të autorit bënë që kureshtja të shtohej dhe të shihja një poezi me vlerë. Kësisoj u ndala para disa kohësh, dhe rileximi më shpuri në këtë pikë.  

Poezia e Vasil Klironomit, e zhvilluar pas viteve 2000 dhe e përqendruar ekskluzivisht në zhanrin lirik, përfaqëson një nga rastet më koherente të një poetike që ndërton veten mbi tensionin midis delikatesës shprehëse dhe plagës ekzistenciale. Librat e tij, nga Rrëmba guri dhe Në malësinë e kohës (2011), te Kënga e kuqe (2013), Prania e kujtesës (2014) dhe sidomos Plagë qeramike (2015), formojnë një korpus që nuk kërkon spektaklin e fjalës, por gërmimin e ngadaltë në materien e kujtesës, të humbjes dhe të identitetit të thyer.

Titulli Plagë qeramike është një metaforë kyçe për të kuptuar universin e Klironomit. Qeramika, si objekt i brishtë por jetëgjatë, që mbart gjurmë të përdorimit njerëzor, shndërrohet në simbol të një plagë që nuk është as dramatike, as spektakolare, por e përditshme, e heshtur, e shpërndarë në fragmente. Kjo “plagë” nuk gjakos, por çan; nuk bërtet, por mbetet si një çarje e imët në sipërfaqen e ekzistencës. Poezia e Klironomit është pikërisht kjo: një art i çarjeve, i thyerjeve të vogla, i mbetjeve që refuzojnë të zhduken.

Lista e gjerë e poezive të librit dëshmon një larmi tematike që, megjithatë, mbetet e unifikuar nga një ton elegjiak dhe një vështrim etik ndaj botës. Poezi si Në pyllin që u forcua, Dallgëthyesit, Autorefuzim, Flauti dinak, Greqia apo Nostalgji për një epokë që vdiq në moshë të re ndërtojnë një hartë poetike ku natyra, historia, mitologjia dhe përvoja personale ndërthuren në mënyrë organike.

Në poezinë Gjyshi, Klironomi arrin një nga kulmet e poetikës së tij. Kjo poezi është një elegji e zgjeruar, ku figura e gjyshit shndërrohet në boshtin simbolik të një bote që po shembet ngadalë. Objekti i paprekur (“potistiri”), shtëpia që kalbet, hijet e komshinjve, vera që nuk pihet më – të gjitha këto elemente krijojnë një atmosferë të rrënimit të butë, ku vdekja nuk është një ngjarje e menjëhershme, por një proces i vazhdueshëm. Gjyshi nuk është vetëm një figurë familjare, por një mbartës i kujtesës kolektive, një magjistar i heshtur që, me “kulprën magjike”, zgjon fytyrat e dashura të së shkuarës. Këtu delikatesa poetike shfaqet në aftësinë për ta trajtuar vdekjen jo si fund, por si një bashkëjetesë me hijet.

Në Në pyllin që u forcua, poeti zhvendos vështrimin drejt natyrës, por jo në mënyrë idilike. Pylli nuk është një strehë romantike, por një organizëm që rritet nga ndërhyrja njerëzore, nga fryma, nga puthjet e lëna në degë. Këtu poezia merr një dimension ekologjik dhe etik: njeriu nuk është zotëruesi i natyrës, por një bashkëkrijues i përkohshëm. Forcimi i pyllit është një metaforë e shpresës së brishtë, e rindërtimit pas djegies, një shenjë se jeta vazhdon, por gjithmonë e shënuar nga plagët.

Dallgëthyesit dhe Autorefuzim përfaqësojnë dimensionin më kritik dhe refleksiv të Klironomit. Në këto poezi, historia kolektive, heronjtë, komandantët dhe mitet e shpëtimit vihen në dyshim. Poeti nuk mohon sakrificat, por pyet për kuptimin e tyre në një realitet që duket se ka humbur busullën morale. Autorefuzim është veçanërisht domethënës si poezi e vetë-ndëshkimit dhe e vetëdijes së dhimbshme për pamjaftueshmërinë e subjektit lirik. Këtu plaga bëhet intime: është refuzimi i vetes, humbja në “pallatet e thellësisë”, ndjenja se bukuria dhe përsosmëria janë gjithmonë diku tjetër.

Në Flauti dinak, Klironomi përdor mitologjinë (Karontin, lumin e vdekjes) për të folur për një realitet bashkëkohor të zhytur në borxhe, frikë dhe humbje dinjiteti. Ironia e ftohtë e kësaj poezie e bën edhe më të mprehtë kritikën: njerëzit bien në humnerë jo nga padija, por nga një muzikë e ëmbël mashtruese, nga një sistem që i çon drejt shkatërrimit pa zhurmë.

Poezia Greqia dhe Nostalgji për një epokë që vdiq në moshë të re dëshmojnë lidhjen e fortë të poetit me historinë dhe mitin, por edhe zhgënjimin ndaj idealizimeve të dështuara. Greqia nuk është thjesht hapësirë gjeografike, por një truall simbolik ku çdo veprim mbart peshën e shekujve. Ndërsa nostalgjia për epokën e vdekur herët shpreh mallin për një kohë idealesh, që u shndërruan në slogane dhe marshime përvjetorësh, duke humbur gjallërinë e tyre fillestare.

Në përfundim, poezia e Vasil Klironomit është një poezi e maturisë së dhimbshme. Ajo nuk synon të tronditë me figura të zhurmshme, por të depërtojë me këmbëngulje në ndërgjegjen e lexuesit. Delikatesa e saj qëndron në gjuhën e përmbajtur, në metaforat e heshtura, në respektin për kujtesën dhe humbjen. Plaga poetike e ekzistencës, që përshkon gjithë veprën, nuk kërkon shërim të menjëhershëm; ajo ekziston për të na kujtuar se njeriu është qenie e thyer, por pikërisht në këtë thyerje lind poezia.