Fatmir Terziu: Art-portret për artistin Anastas Nika

Art-portret për artistin Anastas Nika

Nga Fatmir Terziu

E takova për herë të parë në Sarandë. Teksa shkëmbeja mendime. Mendime që zënë kusure gradacioni rakie. Raki në tryezën me „Mjeshtër të Madh“ si Agim Mato, dhe pronari i Hotelit që prek buzët e detit mbi dallgë qumështore. E ashtu, si në një dritë që vinte e zbehtë nga deti dhe ngjitej ngadalë drejt Kalaja e Lëkurësit, ndjeva butësinë e afrimit të tij drejt meje. Ai rrinte si një hije e qetë mbi horizont. Qëndronte, sikur të ishte më shumë se një njeri. Një hapësirë që flet, një jehonë që ecën. Që në atë çast kuptova se përballë kisha një aktor që nuk hynte në skenë rastësisht. Ai e krijonte skenën rreth vetes.

Sot, kur ai ka ikur në amshim, hapësira duket më e madhe, por jo më e mbushur. Ka njerëz që, kur largohen, lënë boshllëk. Ka të tjerë që lënë dritë. Anastasi la të dyja. La edhe boshllëkun e madhështisë dhe dritën e kujtesës. E këtu më hyjnë në punë jo thjesht memorjet, as shënimet e mia. Më hyjnë në punë të gjitha e të gjitha, që ajo ditë m'i pruri si drita. Dhe e ndjeva. E shënova. Jeta e tij ishte një procesverbal i heshtur kundër kohës. E përjashtuan nga shkolla, sepse nuk pranoi të bëhej spiun. Në një vend ku fjala survejohej dhe ëndrra kontrollohej, ai zgjodhi të mbetej aktor. Zgjodhi të mos bëhej dëshmitar i rremë. Tentoi arratisjen në të njëjtën tokë ku ishte arratisur Bilal Xhaferri, por nuk u largua. E ndali dashuria për prindërit, një mall që e mbajti të lidhur me dheun, me fshatin pranë Butrintit, me ëndrrën që nuk donte të vdiste.

Në konkursin e vitit 1986 ai doli përballë gjigandëve, Robert Ndrenika, Pëllumb Kulla, Birçe Hasko, Luftar Paja. Ishte një djalë me zë të ngjirur e me gjunjë që i dridheshin nga historia e vet. Interpretoi “Kënga e partizanit Benko”, recitoi Nolin, La Fontenin, Hygoin. Dhe në mes të atij provokimi absurd, “pse të thonë aktor çek?”, ai mbrojti me humor dinjitetin e tij. Në atë çast, arti fitoi mbi frikën. Ka diçka kafkiane në rrugëtimin e tij. Një letër që vjen nga Ministria e Brendshme si lajm fitoreje. Një oficer që troket për të shpallur pranimin në Akademi. Nëna që zbehet nga frika dhe pastaj qan nga gëzimi. Një traktorist i deklasuar që bëhet ura e padukshme mes tij dhe një artisti të madh. Jeta, si një skenë ku rolet ndërrohen pa paralajmërim.

Në institucionin e artit, Akademia e Arteve e Tiranës, ai gjeti tempullin e ëndrrës. Pedagogët e tij, Timo Flloko, Agim Qiriaqi, Vangjush Furxhiu e të tjerë, nuk i dhanë vetëm teknikë. Ata i dhanë besimin te forca e brendshme.

“Ah, ta njihte ujku fuqinë e vet”, i tha Qiriaqi.

Dhe ai e kaloi jetën duke kërkuar atë ujk brenda vetes, për të mbijetuar. Roli i parë si profesionist, deputeti shtatëdhjetëvjeçar në “Flokë dëbore në prill”, kur ai ishte vetëm 23. Një paradoks i bukur. I riu që mban mbi supe thinjat e kohës. Në Estradën e Sarandës, në netët kur flinte mbi stolat buzë detit dhe mjeshtri Thoma Milaj e mori në shtëpi, ai kuptoi se arti nuk është privilegj. Aty mishëroi atë që i duhej, se arti është mbijetesë. Pandemia i mbylli skenat, por jo zërin. Na largoi takimet dhe na shtoi komunikimet online. Realizoi “Kamenica” mbi tekstin e poetit Petrit Ruka, poemën “Dëbora Blu” të poetit sarandiot Bardhyl Maliqi, festivale, emisione radiofonike. Edhe me maskë në fytyrë, ai mbeti fytyrë e teatrit. Edhe në izolim, ai nuk e izoloi shpirtin.

Sot, kur vizitoj Sarandën, sot kur ngjitem me mendje drejt Lëkurësit, më duket sikur ai është atje, jo si trup, por si horizont. Njerëzit gjigandë janë zogj të rrallë. Ata nuk zhduken, vetëm ndryshojnë qiell. Për brezat që vijnë, Anastasi është dëshmi se arti nuk lind në komoditet, por në përballje. Se refuzimi për t’u bërë spiun është akt më i madh artistik se çdo rol. Se një djalë nga një fshat pranë Butrintit mund të sfidojë historinë me një varg, me një monolog, me një buzëqeshje në mes të absurdit.

Dhe si mbushet hapësira pasi një gjigand është zhdukur? Nuk mbushet. Ajo ruhet. Ruhet si skenë e hapur ku brezat e rinj duhet të ngjiten me guxim, të thonë të vërtetën e tyre, të mos e shesin ëndrrën për frikë. Sepse arti, siç na mësoi Anastasi, është mënyra më e bukur për të mos u arratisur nga vetja.