BUJAR QESJA: Ne jetojmë edhe për ata që nuk janë

Ne jetojmë edhe për ata që nuk janë

-Një tryezë kujtese për Xhafer Matukën, ku fjala u bë oksigjen dhe miqësia u bë trashëgimi

Nga BUJAR QESJA

Kur kujtesa kërkon vend për t’u ulur

Ka çaste kur njeriu ndjen, se nuk mjafton më të ecë përpara. Duhet të kthejë kokën pas. Jo nga dobësia, por nga përgjegjësia. Sepse e shkuara nuk është barrë, por busull. Dhe kujtesa nuk është nostalgji, por formë e lartë drejtësie.

Në lokalin “Blerimi”, pranë Maminasit, në rrugën e vjetër Durrës–Tiranë, koha u ul në karrige. Nuk u ngut. Nuk trokiti. Erdhi qetë, siç vijnë vetëm kujtimet që kanë peshë. Rruga e vjetër, e lodhur nga dekada kalimesh, ishte zgjedhur pa vetëdije si simbol. Aty ku kanë kaluar ushtri, punëtorë, sportistë, gazetarë, intelektualë, aty ku Shqipëria ka ecur duke u menduar.

Ka momente në jetë, kur nuk mblidhemi thjeshtë për të ngrënë një sofër. Mblidhemi për të mbajtur gjallë kujtesën. Për të mos lejuar që emrat, fytyrat, veprat dhe mesazhet të treten në heshtjen e kohës.

Tre çifte miqsh dhe një grua, që mbartin mbi supe histori të mëdha njerëzore dhe qytetare, vajza e vetme e ushtarakut të lartë të artilerisë bregdetare dhe shkrimtarit Xhafer Matuka. Luiza Shtjefni është gjithashtu edhe bashkëshortja e intelektualit, gazetarit dhe poetit të njohur Tonin Shtjefni. Një tryezë, ku mungesat ishin po aq të pranishme sa të gjallët.

Miq të vjetër të Luizës, çifti që jeton në Laprakë të Tiranës, Bardhyl Minxhaj dhe bashkëshortja e tij Geraldina. Çifti Vasil dhe Elsa Hila, administratorë të shkollës së mesme jo publike “Mihal Ekonomi” në Durrës, çifti Qesja Bujari dhe Kostandina. Emra që nuk janë thjesht emra, por ura lidhëse mes brezash, mes kujtimesh dhe vlerash.

Tryeza që foli pa zë

Tryeza nuk ishte e mbushur me luks. Ishte e mbushur me mall. Secili prej të pranishmëve e kishte sjellë veten jo si individ, por si histori. Luiza Shtjefni u ul me një qetësi, që vetëm gratë e forta e njohin. Ajo qetësi që nuk është mungesë dhimbjeje, por disiplinë e saj. Në të njëjtën kohë bashkëshorte e Tonin Shtjefnit dhe ruajtëse e kujtesës së tij, Luiza është një figurë që i ngjan një biblioteke njerëzore. Shumë libra brenda, pak fjalë jashtë. Në sytë e saj, fjala “mungesë” kishte marrë formë, por edhe kuptim.

Një vajzë që nuk trashëgoi thjesht mbiemrin e të atit, por barrën e dinjitetit të tij. Të jesh bija e një ikone, është përgjegjësi e heshtur. Dhe ajo e mbante këtë përgjegjësi me dinjitet, pa zë, pa bujë.

Pranë saj, miqtë. Bardhyl Minxhaj dhe bashkëshortja e tij Geraldina, që vinin nga Lapraka e Tiranës, sillnin në këtë tryezë një miqësi të provuar në vite, në rrugë të ndryshme jete, por me të njëjtin busull morale.

Bardhyli nuk ishte vetëm një ish futbollist apo trajner. Është një njeri që e ka jetuar disiplinën në dy fronte, në ushtri dhe në sport. I diplomuar në Shkollën e Lartë të Oficerëve, e di çfarë do të thotë përgjegjësi. Kur babai i tij u transferua në Kavajë, Bardhyli veshi fanellën e “Besës”, nën drejtimin e Hasan Germanit, duke lënë gjurmë në kujtesën e tifozërisë kavajase. Më herët, kishte kaluar nga të rinjtë e “Partizanit”, me dy emra të mëdhenj të pankinës, Miço Ndini dhe Thanas Jançe.

Në foto nga e majta: Vasil Hila, Elsa Hila, Luiza Matuka, Geraldina Minxhaj, Bardhyl Minxhaj dhe Bujar Qesja.

Jeta e tij më pas u shpërnda nëpër Shqipëri si një hartë përkushtimi. Poliçan, Gramsh, Berat, Skrapar, Kukës, Cërrik. Kudo la diçka nga vetja. Jo vetëm si trajner, por si edukator. Edhe në shtypin sportiv dhe median vizive, Bardhyli ka qenë zë analize, jo zë zhurme. Dhe kjo e bën atë të besueshëm.

Geraldina, shoqe e ngushtë e Luizës, që nga vitet në shkollën e nxënësve që nuk dëgjojnë dhe nuk flasin, ishte ndoshta simboli më i bukur i kësaj tryeze. Përfaqësonte atë miqësi, që nuk ka nevojë për fjalë. Miqësi që kupton me sy, me gjeste, me heshtje. Një miqësi e ndërtuar mbi mirëkuptim, sakrificë dhe përkushtim.

Çifti Vasil dhe Elsa Hila sillnin dimensionin e arsimit, të përkushtimit qytetar. Administratorë të shkollës së mesme jo publike “Mihal Ekonomi” në Durrës, ata janë njerëz që e kanë ndërtuar jetën mbi vazhdimësinë, mbi investimin tek brezi tjetër.

Çifti Qesja, Bujari dhe Kostandina ishin boshti moral i kësaj tryeze. Bujari, gazetari që di të gërmojë në arkiva, por edhe në ndërgjegje, ishte ai që, përmes një shkrimi të publikuar në median elektronike, ndezi shkëndijën e këtij takimi. Një shkrim që nuk mbeti lajm, por u bë ngjarje. Një shkrim që nuk mbeti vetëm në ekran, por zbriti në jetë, në tavolinë, në sy dhe në zemra.

Dhe kjo është fitorja e fjalës së shkruar, kur ajo sjell njerëzit bashkë.

Xhafer Matuka ikona që nuk zbehet

Në këtë tryezë nuk u bë zhurmë. U bë heshtje e respektit. U fol me zë të ulët, por me peshë. U kujtua Xhafer Matuka shkrimtar aktiv, ushtarak i lartë, figurë emblematike e ushtrisë shqiptare, i larguar nga jeta më 19 janar 1982, në moshën 54-tër vjeçare. Një ikje e parakohshme, që i dha edhe më shumë peshë jetës së tij.

Xhafer Matuka nuk ishte vetëm ushtarak i lartë. Ishte edhe njeri i mendimit, njeri i librit, njeri i përgjegjësie. Artileria bregdetare shqiptare ka në historinë e saj emra, por disa prej tyre janë shtylla. Xhafer Matuka ishte një shtyllë. Një figurë që bashkonte disiplinën ushtarake, me ndjeshmërinë e shkrimtarit. Një njeri që e njihte detin si vijë mbrojtjeje, por edhe si horizont mendimi.

U përkujtua Xhafer Matuka me një sofër të ngrohtë, të sinqertë. Pa pompozitet. Pa fjalë të tepërta. Me ndjenjë. Me lot të mbajtur. Me buzëqeshje që vinin nga thellësia e shpirtit. Kujtimi i tij në këtë tryezë nuk ishte ceremonial. Ishte i gjallë. Ishte njerëzor. U kujtua edhe Tonin Shtjefni gazetari, poeti, kuadri aktiv, që u largua nga jeta në moshën 60-të vjeçare. Dy burra që i bashkonte fjala, përkushtimi dhe ndershmëria.

Edhe fëmijët ishin aty me zemër. Valbona, vajza e Luizës, që jeton në Itali dhe djali Sokoli. Të interesuar, të përfshirë, të emocionuar që kjo tryezë miqësore të organizohej. Sepse kujtesa nuk është vetëm e brezit tonë. Ajo duhet trashëguar. Duhet treguar. Duhet jetuar.

Kujtesa si formë jete

U ndamë me dëshirën e mirë për t’u ritakuar. Jo për zakon. Për nevojë. Sepse në këtë moshë, mesazhet janë si oksigjeni që thithim. Pa to, mplakemi më shpejt. Me to, jetojmë edhe për ata që nuk janë. Ne nuk mund ta ndryshojmë kohën. Por mund t’i japim kuptim. Mund të shohim vlerën e punës. Mund të nderojmë njeriun. Mund të mbajmë gjallë emrin.

Kështu kujtojmë. Kështu jetojmë. Dhe kështu, Xhafer Matuka mbetet mes nesh, jo si fotografi në mur, por si prani morale. U ndamë me dëshirën për t’u ritakuar. Jo nga zakoni, por nga nevoja. Sepse në këtë moshë, mesazhet janë oksigjen. Dhe ne e dimë. Pa oksigjen, njeriu nuk jeton.

Të kujtosh Xhafer Matukën, nuk është akt nostalgjie. Është akt drejtësie. Sepse ai i përket asaj race burrash, që nuk kërkuan zë të lartë për të qenë të rëndësishëm. Ndërtuan në heshtje. Shërbyen pa zhurmë dhe u larguan herët, duke lënë pas jo boshllëk, por peshë.

Duke kujtuar kështu, Xhafer Matuka mbetet i gjallë, jo në mermer, por në ndërgjegje.