BILALLI DI TA KAPËRCEJË VETVETEN


Dr. sc. Bardhyl Maliqi


Përsiatje rreth librit “Shkrepëtimë dashurie”

o Shënime për Autorin

o Llojshmëria dhe produktiviteti,

o Ndryshimi i këndvështrimeve nga një periudhë në tjetrën,

o Rritja autorjale përmes cilësisë në struktura, forma dhe ideime,

o Rrafshet tematike, shprehësia e realizimit të tyre ,

o Kur shkurtësia përkthehet në cilësi,

o Edhe mangësitë janë pjesë e lojës, flakjës së të vjetrës

dhe përqafimit të së resë,

o Brishtësitë dhe elokuencat gjuhësore,

~ Ja pse Bilalli di ta kapërcejë vetveten.

Pak shënime rreth biografisë jetësore dhe CV –së artistike të autorit i bëjnë të domosdoshme disa rrethana. I tillë është fakti se ai është shumë i njohur në tre komunat shqiptare në Serbi, pra në Luginën e Preshevës, në Medvegjë e Bujanovc, është mjaft i njohur në Kosovë, por fare pak i njohur tek ne në Shqipëri, pasi periudha e ngritjes së tij artistike ka përkuar me rënien funksionale dhe shbërjen e Lidhjes sonë të Shkrimtarëve dhe Artistëve, që e kanë drejtuar korifej të kultures sonë kombëtare, si: Sejfulla Maleshova, Dhimitër Shuteriqi, Dritëro Agolli, Bardhyl Londo, Xhevahir Spahiu, Limos Dizdari etj.dhe me mos ngritjen e një Shoqate Mbarëkombëtare të letërsisë e të Arteve në Shqipëri.

Gjithashtu dimë se Bilall Maliqi është lindur më 08.04.1969 në fshatin Elez Bali, komuna e Preshevës. Ai lëvron shumë lëmenj, shkruan poezi dhe prozë për fëmijë e të rritur, merret edhe me ese, aforizma, kritikë letrare etj. Bilalli është prezantuar në: Panoramën e krijuesve të Kosovës Juglindore si dhe në një varg organesh, antologjish e almanakësh, në portale dhe në përkthime të larmishme në disa gjuhë.

Kjo njohje relativisht e gjerë krijon një problem që ka të bëjë me atë dhe autorët e tjerë të Luginës së Preshevës e të Kosovës. Ai ka gjithashtu edhe disa funksione shoqërore e role sociale me përgjegjësi. Kjo situatë në dukje pozitive krijon një precedent që ka të bëjë me dy fenomene social-kulturore, atë të meritës nga njera anë dhe të realizimit të cunguar nga ana tjetër. Këto angazhime janë në kurriz të cilësisë shkrimore dhe të pamundësisë së përmbushjes së plotë.

Por këtu duhet mbajtur qëndrim, jo ndaj Bilallit si autor, por të tjerëve, që kërkojnë emra si stoli dekorative, për të përmbushur kriteret etnokulturore apo krahinore ndaj përmendin emrin dhe rolin e tij në Luginë..

Bilall Maliqi jeton, krijon dhe vepron në Preshevë. Por angazhimet e tij të shumta kanë pasur edhe një impakt pozitiv në Llojshmërinë dhe Produktivitetin e krijimtarisë së tij, kjo së pari duket në krijimtarinë e gjerë e të larmishme. Pra krijimtaria e tij poetike për të rritur dhe për fëmijë ka dy cilësi kryesore atë të përfshirjes sasiore: janë 25 libra poetikë dhe atë të rritjes cilësore, nga poezi deklarative, me mesazhe të hapura në poezi gati hermetike, me cilësi artistike më të lartë dhe shprehësi letrare të sofistikuar, që dallohet qartë edhe në titujt e librave poetikë, si: Perëndim i varur, Gërfyejtë e shpresës, Lutje të lagura, Shkrepëtimë dashurie etj. Ndërsa titujt e librave të të tij për fëmijë janë të bukur dhe të përshtatshëm në raport me psikologjinë moshore. Kodrat, lulet. hëna, kënga, zogjtë, ëndrrat, gëzimi dhe sytë janë tetë fjalët kyçe, si tullat bazë të tyre.

Por mua më tërheqin vemendjen edhe 5 botimet e tij me vështrime letrare dhe kritike, që në vetvete shprehin një dimension cilësie të tij, si krijues dhe lëvrues i disa gjinive dhe llojeve letrare, por edhe sensi shqyrtues dhe hulumtues në rrafshin e pikëvështrimeve letrare dhe kritike për letërsinë e të tjerëve. Por kjo për të është edhe një ndërmarrje e vështirë dhe sfiduese pasi lidhet me faktin e munguar të shkollimit të tij në këtë lëmë. Por ndodh edhe kështu, pasi shembuj pozitivë kemi edhe në letërsinë tonë kombëtare në Shqipëri por edhe në Ballkan, pra rreth nesh, do të thosha edhe në Europë, të paktën në letërsinë ruse po. Ndër ne dallojnë Migjeni, Bilal Xhaferri, pse jo dhe Agim Mato etj.

Ndryshimi i këndvështrimeve nga një periudhë kohore në tjetrën,

Fazat jetësore në kuptimin e moshave që kalon edhe autori si njeri nga femijëria në moshën madhore, nga adoleshenca në rini e më pas në burrëri, krijojnë pikëvështrime interesante, mbresa të ndryshme dhe përvoja jetësore, që lenë gjurmë të pashlyera në jetë, por edhe në krijimtari. Nëse i bashkëngjisim kësaj edhe kontekstet historiko-letrare dhe shkollimet autoriale krijohet një shtresim tjetër, që ka të bëjë me cilësinë artistike të autorëve të ndryshëm. Po t’u shtojmë këtyre edhe ndikimet etnokulturore dhe politikat nacionale e nacionaliste krijohet në letërsi një shtresëzim, që krijon vlera dhe antivlera.

Trysnia serbosllave dhe komuniste në letërsinë e shqiptarëve të Kosovës, por edhe të Luginës së Preshevës si pjesë e saj në Serbi, krijuan një mburojë të sofistikuar letrare, simboliko-metaforike të letërsisë së shqiptarëve jashtë shtetit amë, pra në Ish-Jugosllavi, që mund të ketë rrudhur sasinë, por ka rritur cilësinë.

Kjo spjegon edhe dukurinë e një letërsie elitare të Esad Mekulit, Qerim Ujkanit, Anton Pashkut, Azem Shkrelit, Rexhep Qoses, Ali Podrimjes, Ramadan Rexhepit, Mexhid Mehmetit, Anton Nik Berishës etj. Lufta çlirimtare dhe Pavarësia e shpëtoi Kosovën nga ky dhunim, por uli cilësinë letrare, pasi përgjithësisht një letërsi e hapur është e dobët artistikisht. Koha e ka provuar këtë.

Elita kombëtare letrare e viteve të Pavarësisë dhe posaçërisht ajo e viteve ’30 në shtetin amë u përgjunj dhe zbeh në vitet e socrealizmit, deri sa hyri në letërsi në vitet ‘60 I. Kadare, F. Arapi e D. Agolli.

Rritja autorjale përmes cilësisë në struktura, forma dhe ideime realizohet në disa mënyra. Një prej tyre është se tek Bilalli këndvështrimet dhe periudhat kohore nuk janë të prera me thikë, shpesh ato ndërthuren. Ai në këtë drejtim është një autor kompleks jo vetëm nga sasia dhe llojshmëria e librave të botuar, por edhe gërshetimi i metodave të ndrysme artistike, që nga njera anë krijon konfuzion dhe tregon dobësi dhe nga ana tjetër është dhuntia letrare që e çon në shtegun e daljes dhe krijon cilësi dhe vlera. Por kjo nuk është kryesorja.

Kryesorja është strukturimi i një libri monotematik me poezi, vjersha e këngë për dashurinë ose kryesisht për të. Kjo është një ndërmarrje e vështirë, që vetëm poetët e vërtetë mund t’ia dalin.

Le të shikojmë disa nga titujt poetikë të librit të tij të fundit, që na jep rastin të fokusohemi te ky autor. Në kryefjalë është “Shkrepëtimë dashurie” . Në këtë titull theksohet intuitivja dhe e papritura. Thotë mirë Lazgushi “Se s’dashuroja as unë as ti, po dashuronte dashuria.”