“Baulja e Babait”_ gojtaria letrare e Orhan Pamuk


Illo Foto

Turku Orhan Pamuk , nuk ka shkruar shume romane , por vijon ende te shkruaj dhe te lexoi intensivisht .E gjejme midis librash , ulur ne skrivani , me leter shkrimi dhe stilograf ne dore . Per te shkruar dhe lexuar , njeriu ndihet gjithmone i ri , pavaresisht nga statistikat e viteve .

Falimi i tij ne Stokholm , ne 2006 , perpara Akadenise suedeze te Nobelit, eshte nga me te vleresuarit per permbajtjen metodike te zanatit te shkrimtarit . Edhe nobeliste te tjere , perpara tij , kane mbajtur fjalime emocionuse , por fjalimi i Orhanit , eshte i gjate dhe e kane vleresuar si amanet , per letraret te te gjitha kohrave te arthme .

U laurua me Nobel , ne moshen 66 vjecare , por kurrsesi kjo ngjarje , nuk influencoi , ne uljen e veprimtarise te tij letrare . Fjala , qe mbajti perpara trupes , qe i akordoi cmimin e larte , eshte nje apoteoze , per problemet letrare dhe shoqerore te botes . Sejcili nobelist falenderon zhurine , qe e dekoron . Kjo eshte norme minimale e edukates . Keto fjalime jane pjese e historise letrare te Nobelit , por fjalimi i Orhan Pamuk eshte i pervecem , sepse eshte nje krijim i mirefillte letrar , me vlera te spikatura edukuse , per brezat letrare .

Orhan Pamuk

Fjalimi falnderus i Orhanit , eshte botuar ne forme libri . Eshte shqiperuar nga Urim Nerguti dhe Hysen Voci dhe eshte botuar nga shtepia botuse “Skanderbeg “ ne 2007 . Kjo ese letrare titullohet , “ Baulja e babait “ .Ne kete vellim perfshihen dhe dy ese te tjera ,“Shkrimtari i aluduar “ , si dhe “Ne Kars dhe ne Frankfurt “ . I gjithe vellimi eshte 71 faqe . Me shkrime koncize mund te percillen ide te medha , qe nuk eshte gjithnje e domosdoshme te perfshihen ne botime voluminoze . Ne te tera rrastet shprejha koncize e mendimeve , eshte baza e fjales se shkruar . Mbajme parasysh shprehjen e thene per kete problem : “Shkruaj gjate se nuk kam kohe te shkruaj shkurt “.

Si te gjitha veprat e romancierit Pamuk , kjo ese ka vlera te vecanta , per romancieret e rinj ,sepse mesojne jo pak sekrete te mjeshterise te veshtire te romanit . Mesojne dhe vleren , qe merr produkti letrar i nje romancieri , ne rrugen e veshtire dhe te gjate , te perfeksionimit letrar te tij .

Pervoja profesionale ka qene dhe mbetet trashegimi e transmentuar nga brezi ne brez . Ka mjaft rraste , qe nga brezi vjeter ndodhin konservator , me shume se c’duhet . I japin vetes rendesi dhe atribute te mbivleresuara . Kaq i demshem eshte edhe para ardhesi , qe i merr ne varr pervojat e fitura brenda shoqerise , ku eshte ushqyer dhe ka sherbyer . Karakterizohet nga konservatorizmi ambicioz. Te shkruash nje pervoje , eshte testament i vyer, i vlefshem sa vete vepra e vleresuar nga lexusit .

Romancieret , si shumica e intelektualve te ndershem , nuk lene testamente pasurore . Jetojne jasht makuterise se parase. Testamentet e tyre , jane veprat e shkruara , qe i sherbejne shoqerise , per vleresim dhe edukim . Parahistoriket e kane ndjere kete nevoje dhe bashkebisedojne me shkrimet , neper pllaka guri , me besimin , se kjo menyre eshte e duhura , per t’u njohur nga pasardhesit . Brezi para ardhes jane te obliguar moralisht , te lene gjurmet e njohjes se vetvetes . Keto sinjale te brezave bejne historine , karten e identiterit te sejcilit komb .

Nje sinjal i tille eshte “Baulja e babait “ , te Orhan Pamukut . Kjo ese eshte letersi dhe histori . Eshte nje shkrim frymezus , per te njohur te shkuaren dhe per te zoteruar te rthmen . Eshte nje pervoje 40 vjecare ne fushen e letrave , nga nje romancier i sukseshem . Jo vetem kaq . Romancieri jep mendime te vlefeshme, si nje mesus i devotsem , se si duhet te punoi nje romancier , qe i perkushtohet kesaj mjeshterie te veshtire dhe te respektushme nga shoqeria.

Vete titulli i esese “Baulja e babait “ , te ngjall kuriozitetin se c’permban brenda dhe perse e servir ketu nje baule meshini te kohes se shkuar . Ne kohet e reja , fjala “baule “ eshte vjeteruar. Zakonisht , perdoret fjala Valixhe . Por shkrimtari mbetet te baulja , per te nenkuptuar , qe mbart sende te vjetra , per te cilat ka opsione dhe detyra . Valixhja i perket modernes , aroplaneve , jahteve lluksoze , turisteve elitare .

Besohet se ne kete ligjerate oratore , jane porosi vetem per romancieret , qe perbejne shtyllen vertebrore e leterarve te c’do kombi . Ne fillim , oratori spjegoi se baulen e la jashte vemendjes , ne kabinetin , ku shkruan , per dite . Ne nje cep te dhomes , e la Babai , i cili ne baulen prej meshini pat vendosur shkrime te tij , per referance .

Se cila eshte ngarkesa normale e nje romancieri , autori , ka marre shembull, romanin e tij “Bora “, qe fatmiresisht e kemi analizuar , perpara kesaj eseje. . Per kete roman , autori ka punuar 20 muaj , baraz me 600 dite . Romani ka 472 faqe. Afersisht , mbi gjysem faqe ne dite . Edhe me pak se kaq , i duhet romancierit te krijoi , duke u konsultuar vetem me veten . I ndare nga mjedisi dhe shoqeria , qe e rrethon . Kjo eshte arsyeja , qe autori , shkrimet e Babait , i do te jene te skaualifikuara , per te humbur nje shkrimtar , por per te fituar Babane , prezencen e tij ne familje , larg autoburgosjes me deshire , qe realizon shkrimtari . “Dua , qe babai im te mbetet baba im , jo nje shkrimtar “. ( F12 ) . Natyrisht , behet fjale , per nje shkrimtar , qe shkruan me pak se gjysem faqe ne dite , i autoburgosur , ne dhomen me libra .

Problemi tjeter , per nje shkrimtar , eshte detyra , te zbuloi njeriun e dyte , qe jeton brenda vetes se shkrimtarit . Te zbulosh vetveten eshte problem i veshtire , sepse me kete njohje , u jep indiviluatet veprave , qe shkruan . “ Te shkruash , thote Autori , do te thote te perkthesh ne fjale , veshtrimin e brendshemn te vetvetes dhe te mjedisit , ku zhvillohen ngjarjet e vepres tende . Fjalet jane guret , qe shkrimtari nderton ndertesen . “ (F13)

Per kete klauzole autori , permend nje aforizem turk :” Te germosh nje pus me gjilpere “ . Ky eshte durimi , qe duhet te perballoi romancieri . Ne shumicen dermuse te rrasteve , vlera e vepres , varet sa ai tregon historine e tij , sikurse jeten e te tjerve . Kete dhunti te te rrefyeri , romancieri , me deshire , keto vite , qe shkruan , tja dhuroi artit dhe profesionit te tij .

Ne ceshtjen e trete te arsyetimit , autori , permend pak kontradikta me babane e tij , qe per pak kohe , u terhoq , si i lodhur nga jeta familjare . Familja vujajti me shume se Babaai . Babai ishte strehuar ne Paris , nje veprim i modes , per intelektualet turq te kohes “Ku mbushnuin fletore te tera , neper dhomat e hoteleve parizjene “ ( F15 ) .

Edhe ne kete paragraf , gjejme nje porosi te madhe . Dhomat e rehateshme , jasht jetes se popullit , nuk mund te jene mjedise , per krijimtari te fryteshme. Arsyetimi , na con ne porosine e pare , simbas te ciles , krijusi konsultohet me veten , midis togut me libra . Dhoma e “vetburgosjes “ nuk duhet te kete ndryshim thelbesor nga dhomat e mjedisit rrethus . Togu me libra e ben dhomen e shkrimtarit , te dallushme nga mjedisi .

Autori ne ceshtjen kater , perkufizon gjendjen emocionale te shkrimtarit, kur jeton dhe kur shkruan . Shkrimtari , duhet te jete i shqetesuar , per problemet , qe vren rreth vetes , ne familje dhe ne shoqeri . Krijimtaria eshte c’do shqetesim i ngritur ne art .Nuk mund te kete shkrim , pa nje e me shume shqetesime sociale .

Ceshtja e peste , lidhet me pasionet e shkrimtarit . “Shkrimtari , shprehet Orhani , duhet te kete durimin dhe shijen e ndalimit te kenaqesise , nje instikt , per tju shmangur turmes , jetes se rendomte , gjerave te perbashketa , per te gjithe . Ai duhet te mbyllet ne nje dhome . Duhet te kemi durim dhe shprese , per te kerkuar themelet e vetes tone . …”(F16 )