Akademik Jani Thomai, një nga kolosët e gjuhës shqipe


DHIMITËR SHTËMBARI


Aktualisht, është gjuhëtari me më shumë studime shkencore monografike


Nga DHIMITËR SHTËMBARI

Akademik Jani Thomai (Stefi) është lindur në Seman të ish rrethit të Fierit më 2 shkurt të vitit 1935, domethënë 85 vjet më parë, në gjirin e një familjeje me taban të shëndoshë atdhetar. Është lindur në po atë trevë, ku kanë pas lindur burra të shquar, si at e bir Kostandin e Jani Minga (ky i fundit – Mësues i Popullit), Papa Irakli Pylli – klerik i shquar atdhetar, dëshmor i LANÇ, Naunka Shqepa (Bozo), kolonelët Kozma e Trifon Stefi – kuadro të lartë të formacioneve partizane e të tjerë.

Fisi Stefi, nga ka dalë personazhi i shkrimit tonë, është ndër më të dëgjuarit jo vetëm në këtë zonë, por edhe shumë më gjerë.

Mësimet e para Jani Thomai i mori në vendlindje, shkollën e mesme e mbaroi në Shkodër, ndërsa studimet e larta i kreu në fakultetin e gjuhës e të letërsisë shqipe të Universitetit Shtetëror të Tiranës.

Bazuar në rezultatet e larta e, sidomos, në prirjen për t’u marrë me studime në fushë të gjuhësisë, ky student i shkëlqyer mbahet punonjës pranë Institutit të Historisë e të Gjuhësisë, në sektorin e leksikologjisë e të leksikografisë.

Kohë më pas, pikërisht në vitin 1972, Jani emërohet punonjës shkencor në Institutin e Gjuhësisë e të Letërsisë pranë Akademisë së Shkencave.

Me meritë, ngjit bindshëm shkallët e karrierës shkencore

I heshtur prej natyre, por këmbëngulës në çdo punë të filluar dhe rezultativ në detyrë, djaloshi nga Semani do t’i ngjiste gradualisht dhe bindshëm shkallët e karrierës shkencore.

Në vitin 1967 meriton gradën Kandidat i Shkencave Filologjike me temën “Çështje të frazeologjisë së gjuhës shqipe”. Në vitin 1984 mbron gradën Doktor i Shkencave me temën “Prejardhja semantike në gjuhën shqipe”. Tanimë ai gjendet i rreshtuar denjësisht me gjuhëtarët më në zë të Shqipërisë. Falë prodhimtarisë së begatë studimore, sigurisht edhe cilësisë së lartë shkencore arrin që në vitin 1994 të fitojë titullin “Profesor”.

Ndoshta pak me vonesë, megjithatë atij i hapet dera për t’ú pranuar në vitin 2003 Anëtar i Akademisë së Shkencave, madje pesë vjet më pas zgjidhet Sekretar i Përgjithshëm Shkencor i këtij institucioni të lartë shkencor.

I denjë për të qëndruar me dinjitet krah shkencëtarëve më të njohur të gjuhës shqipe në Shqipëri e jashtë saj, Jani Thomai në vitin 1984 meriton Çmimin e Republikës të Shkallës së Dytë, ndërsa vetëm një vit më vonë dekorohet me “Urdhëri Naim Frashëri i Klasit të Parë”.

Emri i akademik Jani Thomait është i lidhur ngushtë me të gjithë fjalorët e shqipes

Pa as më të voglin dyshim, akademik Jani Thomaj mbetet një nga punonjësit më të shquar në fushë të përgatitjes së fjalorëve të gjuhës shqipe. Ai është bashkëpunëtor në përgatitjen e “Fjalor i gjuhës së sotme shqipe”, botuar në vitin 1980, siç është i tillë edhe në “Fjalor i shqipes së sotme”, botuar në vitin 1984, i “Fjalor i gjuhës shqipe”, botuar në vitin 2006 dhe “Fjalor i vogël i gjuhës shqipe”.

I pandalshëm në punën për fjalorët e shqipes, akademik Jani Thomaj është hartues i të parit fjalor frazeologjik të gjuhës shqipe, botuar në vitin 1999. Ndërkohë, ai është bashkëhartues në “Fjalor frazeologjik ballkanik”, botuar në vitin 1975. Merita ka edhe për përgatitjen e “Fjalor i termave të gjuhësisë”, për përgatitjen e “Fjalori elektronik i gjuhës shqipe”, sikurse edhe për “Fjalori Enciklopedik Shqiptar”, botuar në vitin 1985 dhe i ribotuar, sigurisht, i përpunuar, në vitin 2008.

Akademik Jani Thomaj ka dhënë ndihmesë edhe për çështje teorike, që duhen mbajtur parasysh kur i hyhet punës për përgatitjen e fjalorëve të ndryshëm.

Gjuhëtari me më shumë studime shkencore monografike në Shqipëri

.

Akademik Jani Thomai, sikundër ka pohuar drejtori i Institutit të Gjuhësisë dhe të Letërsisë, Prof. dr. Valter Memisha, është gjuhëtari me më shumë studime shkencore monografike në Shqipëri. Me zell të jashtëzakonshëm, ai ka bërë kërkime shkencore në mbi 100 mijë faqe nga letërsia dhe publicistika. Ndërkohë mbetet prodhimtar i madh në fusha të tilla të gjuhësisë, si në atë të frazeologjisë gjuhësore, të semantikës leksikore, të dialektologjisë, të fjalëformimit, të leksikografisë etj.

Hapat e para në fushë të dialektologjisë i bëri me studimin “E folmja e katundit Seman”, ku dëshmoi prirjen e theksuar të gjuhëtarit të pasionuar për t’u marrë seriozisht me kërkime e studime. Ca më pas përgatiti studimin tjetër të titulluar “Frazeologjia popullore në veprën letrare të A. Z. Çajupit”.

Dhe mbas këtij studimi do të vinin, radhë – radhë, edhe shumë e shumë studime të tjera me vlera të mirëfillta shkencore. Kështu, ai do t’i jepte shkencës gjuhësore vepra të tilla, si “Leksik dialektor e krahinor i gjuhës shqipe”, “Veçori leksiko – semantike të ndajfoljeve me prapashtesa në gjuhën shqipe”.

Prodhimtaria e pandërprerë e këtij gjuhëtari të palodhur do të vazhdonte me pesë vëllime të botuara, në të cilat përfshihen dhjetëra e dhjetëra artikuj studimorë.

Kryeredaktor, redaktor e bashkëredaktor i shumë punimeve shkencore

Paralelisht me veprimtarinë kërkimore e studimore, gjuhëtari i shquar Jani Thomai kryente edhe detyrën e kryeredaktorit, të redaktorit e të bashkëredaktorit. Janë të shumta ato vepra të botuara nga autorë të ndryshëm, por që kanë kaluar në dorën e këtij shkencëtari të nderuar. Ai është redaktor shkencor për mjaft vepra madhore, sikurse janë “Studime mbi leksikun dhe mbi formimin e fjalëve në gjuhën shqipe”, vëllimi i parë, i dytë dhe i tretë.

Po kështu, studiuesi këmbëngulës Jani Thomai ka redaktuar me korrektësi librin “Shqiptarët e Maqedonisë”, botuar në vitin 1994. Ka redaktuar, ndërkohë, edhe studimin “Leksikografia shqipe – trashëgimi dhe perspektivë”, botuar në vitin 2005.

Dashamirës dhe tepër i ngrohtë me bashkëpunëtorët e vet, akademik Jani Thomai ka dhënë ndihmesën e vet edhe në botimet e studimeve “Fjalor me shprehje të huazuara në gjuhën shqipe” të A. Jasharit, botuar në vitin 2007, “Fjalor frazeologjik shqip - frëngjisht e frëngjisht - shqip” të D. Xhoxhajt, botuar në vitin 2010; “Historia e popullit shqiptar” të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, vëllimet i parë, i dytë, i tretë etj.

Kujdes prej profesionisti të vërtetë ka treguar edhe për botimin e revistës “Studime filologjike”, organ shtypi i Akademisë së Shkencave, si dhe i disa organeve të tjera, si “Gjuha jonë” e “Studia Albanica”, apo i revistave të tjera që botoheshin në Kosovë, siç ishin “Gjuha shqipe”, “Gjurmime albanologjike”, “Filologji” etj.)

Akademiku Jani Thomaj

I afërt me studentët dhe i lidhur ngushtë me studiues