100 vjet nga marrëdhëniet Shqipëri-Britani


Alistair King-Smith dhe Fatmir Terziu

Le të besojmë!

(100 vjet nga marrëdhëniet Shqipëri-Britani)


Fatmir Terziu


Para disa ditësh në ambientet e Ambasadës së Republikës së Shqipërisë në Londër, ishte i ftuar të fliste rreth marëdhënieve shqiptare-britanike në 100 vjetorin e tyre, Ambasadori i jashtëzakonshëm dhe Fuqiplotë i Mbretërisë së bashkuar në Tiranë, Alistair King-Smith. Takimi me një prani të zgjeruar intelektuale, britanike dhe shqiptare, ishte organizuar nga Shoqata Anglo-Albanian, dhe drejtuesi i saj ish Ambasadori britanik në Shqipëri, Stephen Thomas Nash dhe me prezencën e Ambasadorit të Republikës së Shqipërisë në Londër, Qirjako Qirko.

Në fjalën e tij Ambasadori Alistair King-Smith u përqëndrua në situatën aktuale në Shqipëri dhe në rajon, marrëdhëniet mes dy vendeve, interesat britanike në Ballkan, interesat e përbashkëta, rolin e tij si ambasador, rrugëtimin diplomatik dhe mjaft probleme të tjera, përpara se të theksonte se ishte mjaft e rrëndësishme të organizoheshin dhe silleshin në vëmendje fakte dhe dokumente të periudhës 100 vjeçare mes dy vendeve. Natyrisht kjo përbën interes dhe në një kohë që arkivat britanike flasin mjaft qartë, por akoma me një arsye të mbyllur nga kohërat dhe arsye të tjera.

Po këto ditë Kryeministri i Britanisë së Madhe, Boris Johnson, ka emëruar një të dërguar të posaçëm për Ballkanin Perëndimor si pjesë e angazhimit të vazhdueshëm të Mbretërisë së Bashkuar për stabilitet dhe prosperitet në rajon. Sir Stuart Peach ka marrë rolin pas dorëheqjes si Kryetar i Komitetit Ushtarak të NATO-s në fillim të këtij viti, një rol që ai e mbajti që nga viti 2018. Më parë ai shërbeu gjithashtu si Shefi i Shtabit të Mbrojtjes të MB. Si i dërguar i posaçëm i Kryeministrit, Sir Stuart do të punojë me liderët e Ballkanit Perëndimor, të tjerë në të gjithë rajonin dhe aleatët tanë në SHBA dhe Evropë për të mbështetur dhe forcuar stabilitetin rajonal. Puna e tij do të përfshijë gjithashtu promovimin e institucioneve të forta demokratike dhe shoqërive të hapura, duke ndihmuar në trajtimin e krimit të rëndë dhe të organizuar dhe sfidave të tjera të përbashkëta të sigurisë dhe inkurajimin e zgjidhjes së çështjeve të trashëguara si krimet e luftës dhe personat e zhdukur.

Kjo dhe mjaft gjëra të tjera flasin qartë dhe saktë për interesat e vazhdueshme, sigurisht më të shtuara britanike pas Brexit në rajonin e Ballkanit, ku natyrisht janë një pjesë dërrmuese dhe shtetformuese shqiptarët, me Shqipërinë dhe Kosovën dy shtete në këtë rajon. Dhe për këtë natyrshëm, 100 vjetori i marrëdhënieve britanike ka dhe rëndësinë e vet të madhe, për të cilën kanë folur dhe flasin mjaft të dhëna, fakte dhe angazhime intelektuale. Për këtë mjaft arkiva gazetash sjellin në dritë fakte mjaft interesante shqiptaro- britanike, japin interesime të ndjeshme, sikurse janë gazetat britanike të periudhës 1920-30, apo dhe më pas e më herët në kushte të tjera.


Një nga artikujt interesant është botuar tek gazeta britanike „Illustrated London News“ (E martë 01 qershor 1976 ) nga autori Stuart Arnold. Në fakt shkrimi është një formë letre dhe diktimi i tillë është si pasojë e asaj që mund të shihet nga brendësia e tij, si pasojë e kushteve që në kohën e botimit, shteti shqiptar kishte rregulla të strikta për të huaj dhe mjaft të tillë dhe për artikujt që dërgoheshin jashtë Shqipërisë. Sidoqoftë ky artikull me titullin seleksionues „Letër nga Shqipëria“ vëtëkupton kohën, e cila është në kohën e marrëdhënieve të mëdha shqiptaro-kineze, dhe kur në atë kohë shihen qartë dominimet kineze në Shqipëri, që nga transporti, mallrat, dyqanet dhe parrullat propogandistike që citon autori.

Artikulli „Letër nga Shqipëria“ sjell kohën kur Shqipëria kishte lënë pas festimet për 30 vjetorin e sundimit komunist dhe tashmë dominohej nga "lufta e klasave". Artikulli në fjalë nënkupton vërtet faktin e asaj që po ndodhte aktualisht në vend, ku thuhej se „Shqipëria mbetet një nga vendet më të varfra në Evropë“, dhe ku „çdo gjë është nën kontrollin e Sekretarit të Parë, Enver Hoxha, i cili themeloi Partinë Komuniste Shqiptare në vitin 1941 dhe që ka qenë vazhdimisht Kryeministër dhe Sekretar i Parë që nga viti 1944.“ dhe shkon më tej fakti real për të kuptuar dominimin kinez në vend kur „Përmirësimet kapitale janë shtyrë në kurriz të mallrave të konsumit. Ndërsa Albturist, organizata zyrtare turistike, do të tregojë me krenari fabrikat e qilimave dhe fabrikat e tekstilit Mao Tsetung. Shqipëria ndjek linjën maoiste leniniste dhe hapësira e kontaktit me shqiptarët e zakonshëm është jashtëzakonisht e kufizuar.“ Artikull sjell në vëmendje se në vitet e fundit disa vizitorë të huaj janë lejuar, por vetëm me kushtet e Shqipërisë, ku mësohet se ata shkonin në festa, jo individualisht, dhe duhet të qëndroninsë bashku, dhe vetëm me qendër në kompleksin e hotelit dhe plazhit në Durrës në bregdetin e Adriatikut.


Sipas këtij informacioni mësohet se në vitin 1975, 500 anglezë vizituan vendin. Shumë prej tyre ishin të lidhur me Partinë Komuniste Britanike, dhe përveçse do të shijonin plazhet, peizazhet dhe ushqimin mjaft origjinal vendas, ishin vërtet të interesuar të shihnin se si funksionon komunizmi në një shoqëri të vogël e të mbyllur. Artikulli thotë se „Ata u përballën me probleme në daljen dhe takimin me vendasit. Vizitorët nuk lejohen të bisedojnë me shqiptarë, përveç guidave Albturist. Gjuha, shqipja është përfaqësuesi i vetëm modern i një dege të veçantë të familjes së gjuhëve indoevropiane, por që krijon më shumë vështirësi.“

Udhëtimet për të huajt dhe sidomos për britanikët janë vetëm me autobuz, ku vetëm kështu ishte e mundur t