VALSI I LUMTURISË



Liri Bele

Lulja, Spiroja dhe Ahmeti ishin moshatarë, lindur e rritur në njërën nga lagjet periferike të qytetit nga prindër të ndershëm. Njeri punonte në fabrikën e tullave, tjetri në sektorin e përpunimit të thellë të naftës dhe Ahmeti ishte djali i vetëm i oficerit të forcave ushtarake kufitare. Vitet e bukura të fëmijërisë i kaluan në të njëjtën “Foshnjore”, emri dikurshëm i kopshtit të fëmijëve, shkollën fillore e shtatëvjeçare me librat të vendosur në çanta basme. Pas mbarimit të orarit të mësimeve, Lulja ndihmonte në punët e shtëpisë, ndërsa djemtë e kalonin një pjesë të kohës duke luajtur me shokë të tjerë bregut të Gjanicës.

Të tre kishin pikat të forta lidhëse dhe prirje të përbashkëta. Të tilla ishin: dëshira për letërsinë artistike, e konfirmuar me anëtarësimin në bibliotekën e qytetit, njëri mbas kalimit të klasës pestë, dy tjerët mbas të gjashtës; vallet dhe këngët popullore i tërhiqnin të tre dhe Ahmeti merrte pjesë edhe në konkurset midis shkollave, shpesh duke zënë dhe vendin e parë.

Fillimi i vitit të parë në gjimnazin e qytetit përkoi me pesëvjetorin e çeljes së tij. Pothuajse gjithë maturantët e parë po vazhdonin studimet e larta në degë të ndryshme dhe emërtesa “nxënës i gjimnazit” ishte zëvendësuar me “student në fakultet”. Për më tepër, prezantimin dinjitoz në universitetin e vetëm të vendit, gjimnazistët e parë ua dhuruan pasuesve të shoqëruar me besim e optimizëm saje shkallës së lartë të përgatitjes, e vërtetuar me rezultatet pozitive në shumicën e tyre.

Përgjatë pesë viteve të funksionimit të tij, nxënësit e çdo klase (djem dhe vajza) ishin në po të njëjtin numër, si një procedurë e zakonshme për çdo shkollë. Në vitin e dytë të gjimnazit, një urdhëresë e re, e çuditshme, i sistemoi nxënësit në tri klasa: njëra vetëm me vajza, tjetra vetëm me djem, e treta me djem e vajza. Ky organizim për të tre shokët pranë njëri-tjetrit gjatë periudhës kohës 15-vjeçare, natyrisht u shkaktoi pakënaqësi. Ishte cenuar e drejta e ligjshme e nxënësit. Mënyra e re e ndarjes në klasa të veçanta vetëm djem apo vetëm vajza kishte si pikësynim drejtimin profesional të nxënësve.

Djemtë, një ditë të javës mësonin profilin e mekanikut, ndërtimin dhe përdorimin e traktorit të vendosur mbi një tavolinë brenda një ambienti të gjerë në katin e parë, ndonëse asnjëri nuk punoi si traktorist mbas mbarimit të gjimnazit. Vetëm Spiroja vazhdoi studimet e larta në Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike.

Lules dhe shoqeve të klasës së saj, numri arrinte saktësisht 40, qysh në ditët e para të vitit dytë shkollor, u duhej të mësonin mjeshtërinë e endjes së qilimave në ndërmarrjen përkatëse të qytetit, në repartin përmatanë murit rrethues të gjimnazit. Punonin si ndihmëse në njërin nga tezgjahet e shumtë çdo të shtunë, deri në marrjen e maturës.

Atyre viteve, një këngë e bukur iu dedikua vajzave gjimnaziste, njëherazi “mjeshtre tezgjahu”, kualifikim i vërtetuar me certifikata përkatëse të shkallëzuara, sipas meritës së punës në endjet e leshta. Në një nga vargjet e saj thuhej: “Jemi 40 vajza sot”.

Sigurisht, ndarja e nxënësve në formate të tilla nuk pengonte mësimdhënien nga pedagogët me më të lartin nivel përgatitjeje dhe korrektësi të admirueshme, që të ndiqnin orët e mësimit njëra pas tjetrës, në zbatim të programit mësimor.

Anën e pakëndshme të ndarjes në mënyrë të pazakontë, kryesisht po e përjetonin nxënësit që kishin pasur shoqëri prej vitesh mes tyre, sepse, nuk mund të uleshin në të njëjtën bangë apo në rreshtat pranë brenda së njejtës klasë. Lulja, Spiroja, Ahmeti dhe një vajzë e klasës së frutikulturës, Varvara, takoheshin midis tyre në kohën paksa të zgjatur të ndërprerjes së orëve apo në pushim të madh.

Tradita e mbrëmjeve të vallëzimit, krijuar qysh vitin e parë të njohjes, funksionimit të gjimnazit, u zhvillua më tej. Ato organizoheshin në palestrën e shkollës dhe shokët nuk mungonin në asnjërën prej tyre. Një fisarmonicist i talentuar dhe me përvojë, për disa orë rresht qëndronte në këmbë në mes të sallës apo mbas gjysmërrethit të parë të valltarëve, me duart mbi tastierë, trupin përkulur lehtësisht, duke përjetuar me ta të njëjtën kënaqësi shpirtërore. Ai vinte pa asnjë pagesë në këto mbrëmje vallëzimi, vetëm që të kënaqte të rinjtë.

Lulja, një vajzë e hijshme e me karakter të spikatur, e dhënë mbas mësimeve, ishte vlerësuar nga këshilli pedagogjik midis katër nxënësve më të mirë të gjimnazit. Gjithashtu, ajo kishte trashëguar nga i ati talentin e kërcimit, gjë që e prezantonte në mënyrën më perfekte gjatë vallëzimit të valsit së bashku me Spiron. Dyshja Lule-Spiro përherë tërhiqte vëmendje e admirim saje zhdërvjelltësisë së kërcimit majë gishtave, aq sa shpejt çiftet e tjera largoheshin, duke i soditur me sinqeritet të dukshëm kërcimtarët e valsit, nën tingujt e magjishëm të “Valsit të lumturisë”, “Valët e Danubit” etj. Lulja dhe Spiroja pushtonin gjithë hapërsirën e qendrës së sallës së vallëzimit. Ishte fantastike të shihje ritmin e rrotullimeve të shpejta, të përsëritura e të pamatshme, Lulen, që në mënyrë të paimagjinueshme rrëshqiste çimentos e brenda pak sekondave përsëri në krahët e Spiros përshkonte tejpërtej sallën. E veçanta qëndronte në flokët e saj të verdhë, të dendur, të gjatë e me formë të dallgëzuar, që, duke u valëvitur përgjatë ritmit të lëvizjeve, përhapeshin në ajër si shoqëruese të pandara në formën e një kupole artistike, madhësia e të cilës, si përcaktuese e ritmit, herë-herë prekte fytyrën e lumturuar të Spiros…

Çuditërisht, asnjë vallëzues nuk tregonte me të voglën shenjë lodhjeje apo një pikë djerse në ballë. E lumturuar, Lulja ndiente një ngrohtësi të ëmbël së brendëshmi, pa mundur t’ia shprehte as vetes dhe as Varvarës, kur largoheshin për në shtëpi vonë.

Një nga aktivitetet e përbashkëta (të gjithë e aprovonin) ishte dhe shëtitja në këmbë kodrave të gjelbëruara e të mbushura me lule, pa mundur të përcaktonin më tërheqësen e tyre. Nuk e ndienin fare rrugën nga qyteti deri në kishën e Shën Dëllisë dhe në Apoloni, të dielave të muajit prill… Pas mbërritjes atje, uleshin mes gjelbërimit të pafund në formë rrethi, vajzat së bashku dhe disi më larg djemtë në shkallët e amfiteatrit antik. Lulja e dallonte lehtësisht dhe menjëherë Spiron, ndoshta dhe ngaqë ai ishte më i gjati mes djemve. Apo ishte shikimi i saj ndjekës, këmbëngulës dhe i përqendruar që e zbulonte Spiron aq lehtë? Dukej se të njëjtin veprim reflektonte edhe Spiroja, që e përshëndeste Lulen herë pas here me një ulje të lehtë të kokës.

Hanin ngadalë dhe me ëndje ushqimet e pakta, shoqëruar me shishen e vogël të qelqtë mbushur me ujë çezme, që e vendosnin në çantën e basmës. Më pas sajonin një fushë volejbolli dhe mbas dy-tri orësh sërish ktheheshin në qytet, të pandarë, duke kënduar këngë të krahinës.

Një ditë dikush sugjeroi të shkonin në Margëlliç. Rruga e gjatë në këmbë dhe lodhja (stacioni i fundit i autobusit në Patosin e Ri), nuk shqetësoi asnjë. Mbështetur në murin rrethues të një kalaje të hershme, soditja e peizazhit nga lartësia e kodrinës ishte mahnitëse…

Përsëri Lulja nuk e kishte vështirë ta veçonte Spiron. Ai ndiqte pamjet piktoreske rreth e rrotull, por, pa më të voglin dyshim, epiqendra e vëmendjes së tij ishte figura e Lules, edhe pse largësia midis tyre e pallogaritshme…

<