TRËNDAFILI I GJAKUT


Prof Dr Resmi Osmani

Tregim


Mazrek-Arilë , në Çamëri, qershor 1870.

Kur erdhi Çelua në shtëpi, dielli ishte në të perënduar.

Qielli kuqëlonte si i përgjakur dhe ca re të rralla dukej sikur kishin marrë flakë . Nënë e bijë dolën në krye të shkallëve, drita u lbyri sytë dhe u përshkënditi trupin. Çelua, i mbuluar nga drita që i binte pas shpatullave, po çapiste i buzëqeshur prapa hijes së tij të gjatë. Nënë e bijë zbritën me vrap shkallët me klithma gëzimi. Çelua u përkul që ta përqafonte e ëma.

- Firari i nanës, sa më kishte marrë malli!

E mori në gji të saj, e puthi në faqe, i mori erë me ashk në gushë dhe sërish e puthi ëmbëlsisht.

-Vëllathi i motrës, të vdes unë për ty!

Iu hodh në qafë dhe e mbuloi me të puthura.

Hynë brënda.Nanës, kur i vinte i biri, oh sa rrallë që vinte, i dukej sikur qeshnin edhe muret e shtëpisë, gurët dhe drurët e oborrit, kur dëgjonte zërin e tij, kali hingëllinte në katua, qielli çelej dhe mbi shtëpi derdhte dritë. ”Gëzohu, gëzohu” i thoshin nanaës edhe era edhe hëna, edhe yjet edhe dielli dhe qielli! Nga gëzimi çelte lule borziloku dhe trëndafili, tundte degët dhe fëshfërinte fjalë dashurie ulliri i oborrit, cicërinin dallëndyshet nën strehë të shtëpisë.

Kishte ardhur djali i vetëm, drita e syve të saj. Për të i regëtinte zemra, e treste meraku dhe dhimbja e shpirtit, se mos o Zot, e gjente ndonjë e keqe. Ai nuk pranoi tu nënshtrohej halldupëve dhe të shkonte nizam për shtatë vjet në Jemenin e largët, ku thoshin që piqej buka në diell! Doli malit, zgjodhi jetën e firarit. Bashkë me shokë të tjerë. Malet e Çamërisë u mbushën me djem firarë që turqit me përbuzje i quanin “hajdutë” dhe u qepeshin pas si langonj, për t’i kapur gjallë apo vdekur.

Nana e dinte që ai bënte jetë të vështirë. Ku ngrysej nuk gdhihej, drekonte staneve, strehohej dimërit shpellave, flinte verës nën mbulesën e qiellit dhe yjet i bënin dritë, etjen e shuante gurrave dhe krojeve. Por ishin të shumtë edhe ata që i bënin strehë, i ruanin,i mbronin dhe ndanin me ta kafshatën e gojës. Zaptijet s’u ndaheshin, koshadhet [1]e turkut i ndiqnin.

Nana e kundronte dhëmbshurisht dhe lumturohej për të se ishte rritur e burrëruar. Flokët gështenjë e kaçurrela i derdheshin mbi supe, fytyra e rrahur nga dielli dhe era përngjasonte si e ngjyer në bronz, shikimi i tij kishte mprehtësinë e shqiponjës.Trupi i tij kishte shkathtësinë e shqarthit kur kalonte shtigjet e monopatet.Pyjet ishin limeri i tij, e fshihnin po edhe e flladisnin verës dhe e ngrohnin dimërit. Hieja e vdekjes s’i ndahej, e ndiqte pas, por ai e përqeshte, e tallte, e përbuzte dhe lozte me të si macja me miun. Plumbat i kishin shpuar gunën dhe grisur fustanellën. Flaka e barutit të martinës i kishte përcëlluar gishtat. Kishte marrë edhe plagë, për to ai thoshte se janë stoli e trimave. Kishte vrarë, për tu mbrojtur,por nuk e kishin vrarë! Për kokën e tij gjall a vdekur, kajmekami i Pargës kishte vënë dy qese me flori.

Nana i dinte të gjitha këto. Gëzohej dhe i drithërohej shpirti sa herë ai hynte në shtëpi tinëz. Edhe kur vinte, flinte me martinën te koka dhe pisqollën nën jastëk. Bënte gjumë të lehtë, ndërsa ajo nuk mbyllte sy, rrinte dhe përgjonte zërat e natës që mund të sillnin gjëmën.

-Djalëth ’im- e pyeti ajo me zë të mekur- mos të pa njeri kur erdhe?

-Edhe mund të më kenë parë. Nuk mund të eci gjithmonë si hije. Pa qeder, janë njerëzit e fisit tonë.

Nuk e di nëse e more vesh? Në Lops, koshadhet e turkut vranë në prag të shtëpisë Zeqir Rakipin.

-Po. Që atë ditë që ndodhi. Pasi u plagos, vrau veten që të mos binte gjall në dorë të turqve. Më erdhi keq e më pikoi në shpirt. Ishim shokë e kemi qënë në të njëjtat limere, kishim ndarë ujët e pagurit dhe kafshoren e bukës.Hakun nuk ja lëmë pa marrë.

Ai heshti mandej u kthye nga e ëma:

-E po Nanë, luftë është. Edhe do vriten.Vdekja na ndjek pas që kur lejmë.Ajo s’ka as radhë as moshë.

-Jaram kur kështu?

-Jo edhe shumë. Kemi shpresë që edhe Shqipëria do të bënet. Burrat e dheut janë ngritur. Në krye është Abdyl Bej Frashëri, nga Çamëria është Abedin Pasha Dinua, nga fshati ynë Tahir Meta. Sa të na bëjnë zë, edhe ne që kemi marrë malet do të mblidhemi me ta!

Nuk e zgjati më bisedën. Ktheu kokën nga vatra ku ziente kusia e bakërt. Oda ermironte gjalpë, mish qingji dhe kanellë. Mori frymë thellë. Kjo ishte aroma e shtëpisë. Për të e merrte malli. Në çast ndjeu se e kishte marrë uria.

Kur ishin duke darkuar, ai vërejti se e motra s’ia ndante vështrimin. Donte diç t’i thoshte por nuk po e vendoste. E motra ishte rritur. I kishte rënë një dritë e bukur dhe hijeshi vajzërore. Rubia ishte vajzë e bukur. Po i vinte koha për tu martuar.

-Rubie, je rritur e zbukuruar.Po të vjen koha të shkosh te trimi yt!

Ajo u skuq si paparunë dhe ungji kryet si e zënë në faj.

- E shoh që diç do të më thuash. Po të ndiej.

-Pse ta fsheh, jam në merak për ty, vëllaçko. Jeta e firarit, veç mundimeve, ka edhe rrezikun për jetën. Ne vetëm ty të kemi.

U bë heshtje. Dëgjohej vetëm tringëllima e lugëve në limba.

-Motër, nuk jam vetëm. Kur fle dimërit në shpellë, në hyrje të saj bën roje për mua një ulk. Jemi bërë miq dhe ndajmë të njëjtën strehë. Kur udhëtoj udhëzave në verë, një shqipe më bën hije dhe më prin rrugën. Në limerët e mi të gjithë më duan: bletët e egra më gostitin me mjaltë, thëllëzat me vezë, drurët e pyllit, gorricat,, thanat, kumbullat, lajthitë, më ushqejnë me pemë, burimet më shuajnë etjen me ujë brisk të ftohtë. Barinjtë e presin napën e djathit e ma ulin në sini, nanat dhe motrat e malësive të Kurrilës, më shtrojnë e mbulojnë si djalin dhe vëllanë e tyre. E sheh që s’jam vetëm! Është e vërtetë, kam edhe armiq: Kajmekamin e Pargës, hafijet e shitur dhe koshadhet që na gjuajnë pas si të ishim egërsira. Po neve na do dhe na ruan populli ynë.

-Oh çelo vëllai, mu morën mentë nga gjith ato sa the. Gjysmat e tyre, ato me ulq e shqipe po i marr si shaka të tuat!