THELLËSIA E DHEMBJES


Liri Bele

Sefreti, më 6 shtatorin e vitit 2015, përvjetorin e 65-të të datëlindjes po e kremtonte si një ditë të shënuar. Rastësisht ajo korrespondonte me ditën e parë të fillimit të punës si mësues mbas mbarimit të Fakultetit për Histori-Filologji. Njëherazi, do të ishte dita e parë kur ai nuk do të shihte para vetes fytyrat e dashura të nxënësve, ulur në rreshtat e bankave përballë. Ishin plotësuar vitet e punës, të cilën nuk mbante mend ta kishte lënë pa e kryer me ndërgjegje, qoftë edhe një ditë të vetme dhe tashmë, si mijëra të tjerë, do ta njihnin si pensionist.

Një arsye e veçantë, e para në jetën e tij e cila meritonte të festohej, ishte përmirësimi i gjendjes tepër të rëndë shëndetësore, pothuajse prag fundjete, ndodhur tre muaj më parë; shqetësime të herëpashershme, si përpëlitje të papritura në kraharor, çaste të shkurtra vështirësie të lehtë në frymëmarrje, një ndjesi lodhjeje kur i duhej të bënte një aktivitet fizik të sforcuar, ishin shfaqur dy vitet e fundit…

Mendoi të ringjitej një ditë në sektorët malorë të fshatit, për të shijuar pamjet manitëse të fushave të punuara dhe kodrave të gjelbëruara me bukuri të natyrshme, sikurse shumë vite më parë, dhe me keqardhje pranoi se jo vetëm nuk e paraprinte grupin e shokëve si dikur, por, në pamundësi të ndodhej në mes tyre apo i fundit në radhë, iu desh të ndalej çaste të përsëritura, për të rimarrë veten që të vazhdonte rrugën, megjithate nuk arriti në destinacionin e ëndërruar.

Me një qëndrim të padrejtë ndaj vetes, nuk i vlerësoi këto shenja, duke i konsideruar thjesht si emocionale, ndonëse një ankesë e re, e paprovuar më parë tek askush shtron detyrën që ai të takojë specialistin përkatës në fushën mjekësore dhe, pasi t’i tregonte gjithçka kishte përjetuar ndryshe krahasuar me kohën e mëparshme, pa asnjë dyshim duhej të qëndronte në pritje të gjykimit të mjekut, pasi të kishte ndjekur edhe zbatimin e hapave të mëtejshëm të rekomanduar prej tij. Pikërisht këto simptoma kishte nënvlerësuar Sefreti dhe për këtë gjë u bind në takimet e mëvonshme me mjekët.

Në mirëkuptim me bashkëshorten Hurma, menduan të organizonin një darkë të ngrohtë familjare, ku të shkriheshin në një të vetme tri kremtime: datëlindja e tij, respekti për ditën e parë të fillimit të punës si mësues dhe kapërcimin me sukses të situatës ekstreme të sëmundjes së zemrës, shfaqur e avancuar tre muaj më parë, çka Sefreti e njohu me vonesë. Fatmirësisht pësoi jo dëmtime të shumta në fillimet e saj, por shenjat e para i kishte nënvlerësuar nga mungesa e informacionit, bazuar në konstruktin normal dhe duke vlerësuar faktin se asnjëherë përgjatë gjithë jetës nuk e kishte përjetuar gjendjen shëndetësore të një pacienti.

Të ftuarit, gjithsej 40 vetë, ishin të afërm të familjes, miq dhe kolegë prej vitesh në mësimdhënie, të cilët kishin njohje të largët me njëri-tjetrin, ndërsa çifti i të moshuarve në krahë të Sefretit, ulur në krye të tavolinës, për shumicën e të pranishmëve ishte i panjohur, me përjashtim të disave, që e patën takuar në dhomën e spitalit, ku ai qëndroi gjatë, por asnjëri nuk e tejkaloi sjelljen normale, duke u treguar kureshtar për të mësuar lidhjet me Sefretin, sikurse rastis. E veçanta e personit mashkull ishin syzet me të mëdha se të zakonshmet me ngjyrë të errët të thekshme, të cilat formonin një kontrast të dukshëm me tiparet e thinjura të fytyrës së tij. Njëherazi, fakti i fillimit të një lëvizjeje sado të vogël në ndryshim nga qëndrimi ulur pranë tavolinës për të hedhur disa hapa në mjedis, detyrimisht kërkonte ta drejtonte moshatarja në krahë të tij duke mbajtur në duart e saj dorën e tij të djathtë. Shoqëruesja po tregonte një përkujdesje të veçantë. Qartazi kuptohej se ai e vuante plotësisht mungesën e pamjes dhe sigurisht kishin vendosur midis tyre një kod mirëkuptimi të pazëshëm funksionimi perfekt, çka të ngjallte respekt.

Sapo të ftuarit u sistemuan të ulur në karriget pranë një tavoline të stërzgjatur vendosur mespërmes një holli të zbukuruar me shije, Sefreti, i emocionuar dhe i çelur si rrallëherë, dukej që shprehte qartazi gëzimin e brendshëm shpirtëror, i cili përhapej jashtë tij gati në po ato përmasa, sikurse dilte nga vetë burimi apo zemra, realisht të rifituar tashmë, të mirëkontrolluar pas goditjes së saj tre muaj më parë. Ai u ngrit në këmbë, shtrëngoi me dorën e djathtë gotën e verës, të cilën e vendosi në nivelin e gjoksit në anën e majtë, fare pranë sektorit ku dihet se pas tij është zemra, mori frymë thellë dhe iu drejtua miqve:

- Ja gëzuar të gjithëve! Ju falënderoj me shpirt për praninë tuaj në këtë ngjarje me vlera të shumëfishta, në krye të së cilës qëndron vendosja dhe funksionimi normal i një aparati të qëndrueshëm brenda zemrës sime, pas një infarkti që kalova dy muaj më parë, tani ndihem krejtësisht i qetë, me një gjendje shëndetësore normale. Dita e sotme për mua konsiderohet e para për fillimin e një rruge të re brenda moshës së tretë, do të kem emertesën “pensionisti” dhe njëherazi më frymëzon dëshira e gërshetuar me detyrimin tim shpirtëror për të mundësuar njohjen tuaj me mikun tim më të ri, të ngritur në lartesi të pamatshme… Ende prej atje po më përshëndet… E kam të vështirë ta përshkruaj me fjalë, realisht janë të pamjaftueshme. Më duhet të sqaroj se në lartësi qiellore ngrihet karakteri i tij njerëzor, prandaj gjej rastin të mundësoj njohjen tuaj me Vasilin, krahë meje, njeri në kuptimin e vërtetë të kësaj fjale…

Intonacioni i zërit sa vinte e ulej. Brenda tij gërshtohej dhembja, emocione të thella dhe një falënderim i nënkuptueshëm, të cilin me vështirësi e lejonin psherëtimat. Të pranishmit u shtangën, për më tepër kur sytë e Sefretit u mbuluan nga nje tis i hollë, i bardhë, si të përpiqej të mbulonte lotët pas tyre. Heshtjen e tij e pasuan sërish psherëtimat, u dëgjuan zërat e të pranishmëve që po e lutnin të qetësohej, duke treguar që së bashku do të qëndronin me të dhe prisnin ta dëgjonin çastet e mëvonshme.

- Të më falni, - mori fjalën përsëri ngritur në këmbë Sefreti, - por nuk mund të ndihem mirë pa ju treguar njërën nga ngjarjet më të veçanta të jetës sime, më e çmuara dhe që lidhet me njohjen time të rastësishme me Vasilin. Dëshiroj ta prezantoj dhe ta njihni ju miqtë e mi këtë njeri, të mësoni se çfarë bëri për mua. Pikërisht qëndrimi i tij në kufijtë e të pabesueshmes mundësoi që ne ta gëzojmë së bashku këtë takim…

Papritur pasoi një heshtje tepër e shkurtër, së cilës me siguri shumë prej tyre nuk ia njhnin brendinë; ka mjaft raste kur instikti njerëzor peërshtatet brenda kufijve, edhe pse nuk dihet se për çfarë është fjala, gjë që e vërtetoi qëndrimi i tyre me maturi, asnjë pyetje Sefretit dhe Hurmasë, e cila saktësisht ishte shëmbëlltyra e të shoqit në sferën emocionale duke u munduar të përmbante lotët, si të plotësonte emocionet e tij, shprehur në ato çaste të rralla.

Mysafirët kalonin shikimin sa nga Sefreti te Vasili, por nuk po mund të kuptonin fjalët e tij gati me pëshpëritje e zë të ulët ku dukej një emocion i brendshëm. Paksa më vonë me kokën ulur gati të prekte tavolinën po mundohej të kalonte në shpatullën e djathtë të mikut, vetë pozicioni i përkulur dhe mungesa e pamjes po ia vështirësonin veprimin, prandaj në moment Sefreti e ndihmoi duke e pjerrtësuar trupin me kokën paksa anash dhe vendosi krahun poshtë shpatullës:

- Miku im, me sa po kuptoj, ti po më ngre me shpejtësi lart në qiell, por unë kam frikë se mund të rrëzohem menjëherë. Tani është radha juaj të përgatiteni të më prisni sa më parë, pa më lejuar të dëmtohem…

Buzëqeshën lehtas dhe disa u ngritën ta përqafonin. Mehmeti, kolegu i Sefretit duke u vendosur paksa me vështirësi midis të dyve, shtriu të dyja duart përpara, në lartësinë e supit dhe foli:

- Mos ki merak, unë do qëndroj këtu në gatishmëri duke të pritur ty…

Këto çaste favorizuan Sefretin të qetësohej, më pas të tregonte:

- E shoh, nuk munda t’ju prezantoja “enigmën”, do të kemi kohë…

Të pranishmit ishin ngritur në këmbë. Të gjithë po shprehnin një gjendje të fuqishme emocionale, qartazi bazuar në gëzimin e mundësisë së takimit, udhëhequr nga arsye konkrete, ku përparësia i takonte përfundimit me sukses problemit shëndetësor të Sefretit dhe takimi po kalonte këndshëm, për më tepër gjithçka ishte e natyrshme.

- Gëzuar Sefret! Të urojmë shëndet ty, Hurmasë dhe të dashurve tuaj! Takime si sot të jenë të panumërta, sepse të gjithë kemi nevojë për to!

Trokisnin fort gotat midis tyre dhe nuk po përmbaheshin. Disa filluan të këndonin të afruar kokë më kokë dhe katër të tjerë morën vallen e krahinës, tundnin shamitë dhe u bënin ftesë për vallëzim shokëve. Një prezantim prekës, rrallë i jetuar; secili gëzohej brenda vetes dhe e rrezatonte natyrshëm përreth duke krijuar një ambient, të cilin vargjet e sapokrijuara në imagjinatën e Sefretit nuk po mund të renditeshin në strofa, sikurse herë të tjera. Po ndihej i tjetërsuar…

Orët zëvendësonin njëra-tjetrën, mbasditja reflektonte diellin e përskuqur, flladi i freskët lëvizte tufat e trëndafilave pranë dritares. Pjesa më e madhe e teë pranishmëve ishin në moshë mbi mesataren. Ata po njihnin nga afër prezantimin e gjendjes shpirtërore dhe shëndetësore të Sefretit, që deri atëherë nuk kishte përmbushur asnjë respektim të kësaj natyre ndaj të afërmve, shokëve dhe kolegëve të shumtë. Erdhi një çast i artë që siguroi thelbin e këtij qëndrimi të veçantë, shprehur në organizimin e parë të përbashkët, gjë të cilën e kishte penguar niveli i ulët ekonomik i familjes.

Dasma e tij, si zanafilla e ngjarjeve të gëzueshme, u organizua në më të thjeshtën formë, vetëm me prindërit dhe hallën me xhaxhanë, tre kolegë arsimtarë; së bashku drekuan në kopshtin prapa shtëpisë, një takim i zakonshëm, aq sa ndonjëri e niste dhe e përfundonte më të përzgjedhuren këngë si të ishte një solist në opera, pa e shoqëruar atë me tinguj të fizarmonikës. Sa për vallëzimin e të ftuarve dukej e pamundur, sepse sipërfaqja 2 metra larg tavolinës ishte e mbjellë me zarzavate, që do të siguronin gatimin për disa vakte ushqimore në javët e ardhshme, kështu që nuk realizohej asnjë formë argëtimi.

Prindërit e Sefretit, punëtorë në uzinën në periferi të qytetit, gjithë vitin e kalonin me vështirësi për faktin që organizimi i punës ditore në repartet përkatëse nuk mund të siguronte të njëjtin turn për të dy: njërit i takonte të ishte në sektorin përkatës paradite, tjetri duhej të punonte përgjatë mbasdites në të dytin. Pika kulminante për ta ishte fundi i gushtit, kur duhej t’u siguronin librat për fillimin e vitit të ri shkollor dy vëllezërve dhe tri motrave, të gjithë më të vegjël se ai. Brenda 7 viteve të para, familja e Sefretit u shtua me 3 fëmijë: dy djem dhe një vajzë. Vitet kalonin. Të tre fëmijët e tij u larguan nga vendlindja dhe Sefreti nuk e përjetoi të drejtën e çdo babai që në ceremoninë tradicionale në dasmën e dy djemve apo vajzës, i mbushur me emocione pozitive, të trokiste gotat e verës, të përqafonte në çast krushqit në po atë lartësi gëzimi, e cila do të fuqizohej nga valltarët në formë rrethi. Asnjëri prej të treve nuk organizoi më të thjeshtën ceremoni martesore me prindërit dhe njerëzit e afërm të fisit…

Sefreti kujtonte me nostalgji se rreth një vit mbas mbarimit të fakultetit, nisi të punonte kur u miqësua me Hurmanë, një vajzë e thjeshtë, serioze dhe e matur, të cilën veprimet praktike, shoqëruar me zgjidhjen pozitive të tyre, e tregonin pothuajese shumë vjet më të madhe se ai në moshë, kur realisht ishte me vite më e vogël (ajo ishte diplomuar per ekonomi). Kishin njohje familjare dhe së bashku e gjykuan të drejtë të ndërtonin një marrëdhënie të konsoliduar duke e filluar me më të thjeshtën formë ceremonial, si fejesë e martesë njëkohësisht. Pikërisht ardhja në familje e një vajze të sjellshme, punëtore në më të lartën shkallë mirëkuptimi me nënën e tij, duke e lehtësuar në ngarkesën e punëve shtëpiake të përditshme. Ishte një gëzim i paimagjinueshëm për gjithë familjen, lehtësim për të gjithë.

Rezultatet e mira në të katra vitet e kishin bërë Sefretin të ishte njëri nga tre kandidatët e propozuar nga këshilli i fakultetit si një pedagog i ardhshëm, gjë që ai e refuzoi pa mëdyshje. Familja me 10 anëtarë së bashku me gjyshin dhe gjyshen, e priste të fillonte punë sa më parë. Të moshuarit, falë zgjuarsisë së tyre të natyrshme, dhe përkushtimit të përditshëm, arritën të zëvendësonin mungesën e çerdheve dhe kopshteve, duke i edukuar nipërit e mbesat të kishin sjellje shembullore e duke i ndihmuar të ecnin të sigurt drejt rrugëve të jetës.

Një tjetër arsye e refuzimit të Sefretit për të filluar jetesën në kryeqytet, ishte edhe ndjesia e brendshme, delikate dhe individuale, që e mbante shtrënguar fort me të afërmit e shokët, një ndjesi të cilën nuk e kishte njohur deri në çastin kur prerazi vendosi të fillonte dhe ta vazhdonte punën si mësues në zonën e tij. Profili i mësimdhënies lehtësonte punësimin e djaloshit Sefret të porsadiplomuar si mësues i gjuhës në shkollën 7-vjeçare të fshatit të kufizuar Drenije, largësia e të cilit me qytetin ku ai kishte lindur, ishte rritur, shkolluar në gjimnaz e burrëruar më pas, ishte jo e vogël. Sefretit i duhej të përshkonte përditë një rrugë të gjatë në këmbë për vajtje-ardhje, duke shtuar kohën e udhëtimit me urbani nga qyteti deri në Patos të Ri, pasuar nga një tjetër gjatësi rruge, të cilën, nëse e përshkonte me mjetet transportuese të punëtorëve të naftës, do ta konsideronte fatmirësi të ditës, në të kundërt, edhe ajo pjesë duhej përfunduar me ecje në këmbë. Dhe ishte jo pak: Ruzhdije-Siqecë, rreth 30-45 minuta, për të arritur në Drenije, një zonë malore e kufizuar në largësi afër 1 orë dhe rrugë në këmbë, që i duheshin rreth 3 orë çdo ditë.

Dita e pare e shkollës rastisi e hënë, më datën 5 shtator 1972. Emocione të fuqishme dhe të paprovuara e zaptuan, të cilat nuk po mund t’i frenonte, ndonëse me gjakftohtesi pranonte se hyrja në klasën ku zhvillohej mësim kishte qenë e përsëritur për të. E veçanta e asaj dite qëndronte në faktin se për herë të parë në jetë Sefreti u pozicionua përballë personave të interesuar që të dëgjonin prej tij mendime dhe gjykime, të cilat deri ato çaste atij ia kishin transmetuar të tjerët. Dhe ja, Sefreti, një mësues i ri në moshë, qysh në javet e para po bindej se e donte punën si mësues, i donte nxënësit dhe leximet e librave.

U miqësua shumë shpejt me njerëz të panjohur më parë prej tij dhe një ditë i lindi mendimi të shkruante historikun e fshatit, por që i duhej të punonte fort, sepse baza e atij dokumentimi kërkonte takime me gjithë të moshuarit e zonës, njohje të reja, harxhim të kohës së lirë edhe kjo e kufizuar. Pra kërkonte një punë të veçantë, të shoqëruar me lodhje fizike, gjë që e realizoi me sukses brenda vitit dhe shpërblimi ishte shumë i veçantë; simpatia e shokëve shihej në rritje.

Vitet ndiqnin njëri-tjetrin dhe Sefreti e ktheu në mënyrë pune personale të kishte mbërritur pranë shkollës në fshat dy javë para çeljes së vitit arsimor, duke pranuar të jetonte me dy kolegë në njërën nga dy dhomat për mësuesit, si banor i përkohshëm, ku ditëve të ftohta e të lagështa, ngrohja mund të sigurohej vetëm nga soba me dru, e cila shërbente dhe për tharjen e rrobave te lagura. Rrethanat e krijuara vitin e tretë mundësuan të kthehej çdo ditë në shtëpi. Arsyeja e vetme ishte krijimi i familjes së re, vetëm se nga qyteti dilte ne ora 5 e 30 minuta, për t’u ndodhur në shkollë çdo ditë përpara orës 8 e gjysmë. Po prezantohej tepër i përgatitur çdo orë mësimi dhe dashuria për nxënësit po forcohej nga dita në ditë. Njëherazi nuk linte pas dore dhe takimet një herë në jave me prindërit, me të cilët bisedonte lirshëm.

Nuk kishte pagesa shtesë për mësuesin atyre viteve, edhe pse banonte në fshat; as për rrugën e përditshme, as për gjë tjetër, por Sefreti shpenzimet më të larta, bazuar në mundësitë e tij financiare reale i bënte për blerje librash të përzgjedhur të autorëve tanë dhe të huaj, çka nuk ishte e lehtë, se i botonin në tirazh të kufizuar, sa librashitësi i qytetit, duke e njohur së afërmi, e vlerësonte në mënyrën e vet orgjinale dhe i siguronte çdo libër.

Përherë i rregullt, korrekt me veten, gjithashtu në marrëdhëniet me njerëzit pranë, Sefreti përfaqësonte një mësues fshati model. Jepte gjuhë-letërsi, por nëse nuk plotësoheshin 24-26 orë brenda javës kishte detyrë të plotësonte shtesë orë vizatimi apo fiskulturë; për më tepër i duhej përditë një parapërgatitje personale, që patjetër kërkonte dy orë përqendrim në lexime specifike lidhur me temën. Njohëes të profilit të mësimdhënies teksa e vlerësonin punën e përkushtuar, të ndërgjegjshme dhe afërsinë shpirtërore me nxënësit e mësues Sefretit, shpreheshin të entuziazmuar se ai çuditërisht po vërtetonte thënien e një dijetari të njohur: “Mësuesi është i mirë kur tregohet edhe një nxënës i mirë”.

Vetë profili i punës së mësuesit të letërsisë konsiderohet më i vështiri krahasuar me të tjerë, sepse mësuesit i duhej të lexonte letërsi artistike, të përgatiste materiale rreth temës, teksa nxënësi mbante shënime; libra të veçantë merrte në bibliotekën e qytetit, por edhe atje do të gjeje lexues të shumtë, pra kërkohej njëfarë kohe.

Mësuesin e letërsisë e shoqëronte harxhimi i kohës për korrigjimin e hartimeve a diktimeve të nxënësve apo dhe detyrave të shtëpisë. Brenda programit të punës javore shënohej edhe vajtja në bibliotekën e qytetit. Punonjësja e saj e respektonte për korrektësinë e spikatur dhe kohën tepër të shkurtër gjatë së cilës Sefreti fillonte dhe përfundonte disa qindra faqe, sa një mbasdite e pyeti e habitur:

- Jam kurioze të mësoj se sa orë gjumë arrin të bësh gjatë natës. Ky libër voluminoz që ti e lexove në kohë kaq të shkurtër më bën të dyshoj që mund të mos kesh vënë fare gjumë në sy…

Sefreti buzëqeshi dhe e shtangu punonjësen kur u shpreh me sinqeritet:

-Është e vërtetë se kam lexuar pothuajse gjithë autorët botërorë të letërsisë në prozë të përkthyer në gjuhën tonë, por jam qartësuar kohët e fundit se më tepër po më tërheq poezia, vargjet dhe, pa e kuptuar se si, kam marrë guximin të hedh në letër disa strofa…

- Urimet më të mira ke! Me të mbarë! - iu drejtua punonjësja Urani. - Tani me thuaj cilin poet do të lexosh dhe sa vargje do shkruash sot?

Nje emocion i fuqishëm e pushtoi papritur Sefretin. Biseda preku pikën më delikate të zemrës dhe shpirtit të tij. Në pamundësi për të shqiptuar dy fjalë të vetme u kthye me vërtik duke zbritur me shpejtësi shkallët ndërmjetëse të katit të dyte të godinës.

Një gëzim i skajshëm mbushi zemrat e gjithë pjesëtarëve të famijes kur në fund të vitit të parë të martesës, Hurmaja solli në jetë djalin e parë, Mirin, mbas dy vjetësh Gentin dhe katër vjet më vonë, motrën Linda. Jeta e përditshme kalonte e qetë, secili i preokupuar në punët e veta. Mbi të gjitha qëndronte përkujdesi i prindërve të Sefretit në rritjen e tre vogëlushëve. Jeta në familjen e Sefretit ecte normal.

Ndonje episod të pakëndshëm shkaktonte rreptësia e ekonomistes Hurma në çastin kur shikimi i saj ngulitej në dorën e Sefretit që e shtrëngonte librin e porsablerë si të trembej mos dikush ia rrëmbente dhe në çast e kuptonte se pikërisht shikimi kritik i së shoqes teksa krahasonte saktë vlerën monetare të librit me të një sendi tjetër të munguar atyre ditëve në shtëpi ishte i papërballueshëm.

Mësimdhënia vazhdoi për disa dekada me ndryshime të vogla në largësinë e Sefretit nga shkolla, duke e transferuar në një fshat më afër qytetit. Nuk mund të mos mbahet mend habia e skajshme e shefit të Drejtorisë Arsimore kur dëgjoi mësuesin e apasionur Sefret, shembëlltyrën e punonjësit të ndërgjegjshëm, të refuzonte detyren si mësues në njërën shkollë të qytetit.

Dihet se nuk k