“Shtigjeve të fjalës artistike” në duart e lexuesve


Shënim:

Libri voluminoz dhe mjaft profesional “Shtigjeve të fjalës artistike” i autorit Prof Dr Eshref Ymeri tashmë është në duart e lexuesve. Libri është botim i entit botues “Klubi i poezisë”, me drejtor poetin e mirënjohur dhe publicistin e respektuar, Rexhep Shahu. Libri ka dalë nga shtypi në gusht 2021. Është shtypur në Studion Intergrafika, e njohur për punë me cilësi të lartë, dhe ka dalë mjaft luksoz.

Një analizë tekstuale brenda zbërthimit kontekstual


Prof. dr. Fatmir Terziu


(Rreth veprës studimore të prof. dr. Eshref Ymerit, “Shtigjeve të fjalës artistike”)


Duke u larguar nga shkrimet e tij analitike dhe filozofike, natyrisht jo se analizat letrare të prof. dr Eshref Ymerit nuk kanë qenë në syrin e tij, tashmë për lexuesin, kërkuesin shkencor, studiuesit e ndryshëm, studentët, e më gjerë, ai vjen me një varg analizash, shënimesh kritike dhe studimesh të mirëfillta shkencore nën titullin “Shtigjeve të fjalës artistike”.

Kjo vepër është një ndalesë e gjatë e autorit ku në thelbin e ndërmarjes së tij u jep përgjigje të thellë e kuptimplote mjaft enigmave ku rreken burimet e frymëzimeve të autorëve të ndryshëm, në atë pikë ku shkrimet e para janë të lidhura me faktet dhe me prototipat dhe në pikën kur krijimtaria e vëzhguar thellë, e në detaje, merr një zhvillim më të madh.

Studiuesi, ndryshe nga autorë të tjerë, shkon tek burimi i frymëzimit artistik, duke e parë atë në burimin e tij të parë, tek jeta dhe tek jetikja e ndërlidhur me fate dhe fakte të vetë jetës. Ndalesa nuk shkon në hullinë e tërësisë, por në atë pikë ku shihet qartë se frymëzimet vijnë apriori nga bagazhi jetësor i autorit, nga vrojtimet e perceptimet e thella, nga mënyra se si ka intriguar edhe për konceptualitetin e jetës, se si funskionon diskursi i marëdhënieve me narrativin e tekstit, se si e ka përjetuar dhe jetuar këtë dhe me cilën daltë ka skalitur në faktorë, që i vlejnë shoqërisë, integritetit dhe integrimit evropian.

Mbi pesëdhjetë ndalesa, padyshim te vepra dhe autorë të ndryshëm, në leximin e veprës së autorit Ymeri, pra, këto shkrime analitike dhe diskursive, tregojnë dhe flasin me indeksin dhe konvencionalitetin e tyre diskursiv, se padyshim, mbresa lënë tërë vitet, domosdoshmërisht momentet e leximit efikas, ndryshe dhe tërësisht të aplikueshëm në standarte të sotme, ku thelbi nënkuptohet me shndërrimet e mëdha narrative dhe me spektrin e komunikimit mes gjuhës dhe figurave të ndryshme. Nga fakti jetësor, që është leximi i këtij fakti të prurë nga autori, tek riformatimi i vëprës letrare në një racionim të detajuar, natyrisht jeta i ka falur dhe vazhdon t’i dhurojë përditë frutin e mjeshtërisë në përkryerjen e kësaj mjeshtërie, që radhë kush e ka në syrin dhe pjekurinë e Eshref Ymerit. Mbresa të pashlyeshme, ndoshta, kanë lënë edhe kujtimet e ndërlidhura e të ndërstandartizuara në formën e narrativit e sidomos ato që e bëjnë lexuesin e lexuar një bashkëudhëtar në librin e tij studimor, për të pikëtakuar lexuesit edhe në shkallën e domosdoshme të kritikës letrare, aq të domosdoshme në këtë vrull prurjesh masive të librit.

Kur lexoj Verën kujtoj Anën e Dostojevskit, si një pikënisje në këtë vepër, përpos citimit të Tomas Manit, si zgjedhje e autorit “Ne arti na mrekullon kur di të flasë me gjuhën e jetës. Veçse jeta na mrekullon edhe më shumë kur ajo, pa e kuptuar as vetë, na flet me gjuhën e një arti të vërtetë”, kuptojmë qartë se autori përdor stilin e tij të depërtimit në thelbin e shkrimit, duke na dhënë faktin se jeta është një arsye më shumë në shkrim, ashtu sikurse dhe shkrimi ka arsyen e vetë për shkrimin. Autori citon:

“Libri i zonjës Vera të rrëmben me lirizmin e thellë dhe me vërtetësinë befasuese të shumë fakteve tronditëse që ajo na zbulon nga jeta e trazuar e kompozitorit të madh. E besoj zonjën Vera, besoj sinqerisht në vërtetësinë e fjalëve të saj. Me zonjën Vera kam qenë koleg pune për 12 vjet në ish-Shtëpinë Botuese “8 Nëntori”. Ruaj prej saj kujtimet më të mira. Ishte korrekte, fjalëkursyer, e përmbajtur, me karakter të fortë, mjaft e talentuar në profesionin e saj”.

Me këtë ndalesë të thellë filozofike, që nënkupton jo vetëm thelbin e shkrimit dhe arsyen e tij, autori kërkon të shkojë përtej jetës, përtej ngushëllimit tek rigjetja e një bashkëudhe në memorje, në gërshetim të plotë të gjërave që lidhjen me kujtimet dhe respektin ndaj jetës së njeriut, e sidomos intelektualit, sikurse ishte dhe mbeti i paharruari Feim Ibrahimi. Këtu natyrshëm vetë moduli i shkrimit të Ymerit ka shtrat të artë dhe të begatë, pasi flet qartë:

“Artistët e mëdhenj, të kalibrit të Feim Ibrahimit, mund t’i krahasosh me një fokus ku janë përqendruar të gjitha ndikimet e realitetit. Studimi i kujdeshsëm i këtyre ndikimeve të jep mundësinë që, përmes artistit, të njohësh përmbajtjen, thelbin, tendencat dhe dramat e kohës. Tendencat kryesore që kanë lujtur një rol përcaktues në zhvillimin e artit muzikor, na flasin vetë fare shkoqur me zërin e këtij kompozitori të shquar. Ato na përcjellin dramatizmin e brendshëm të epokës ku ai jetoi dhe krijoi”.


Prof Dr Eshref Ymeri

Nuk mbrohet Kadarea me të pavërteta”, “Në gjurmët e një emisioni për Konicën”, “Universi trebeshinian” apo “Gjergj Bubani - figurë e shquar e kulturës sonë kombëtare” rrëfejnë tri zgjedhje që vlejnë për hulumtime narrative dhe diskurse, pra, në thelbin e shkrimit të autorit kanë tri zgjedhje në mënyrën se si i afrohen një teksti: një qasje endotekstuale, ku studiuesi punon brenda një teksti, një qasje egzotekstuale ku studiuesi punon jashtë nga një tekst në kontekstin e tij, ose një metodë e kombinuar ekso/endotekstuale që fut një analizë tekstuale brenda zbërthimit kontekstual.

Megjithëse të tri metodat që përdoren nga autori tregojnë gjerësisht se janë të rëndësishme në hulumtimet kryesore të shkrimit efikas, meritat e kombinimit janë konsideruar në mënyrë sistematike. Pas shqyrtimit të përparësive dhe kufizimeve të secilës perspektivë, mes leximit të shkrimve të tilla ne diskutojmë një eksperiment, në të cilin metodat endo dhe ekso janë aplikuar në një sitë të shkruar nga teksti i specializuar në kontekstin organizativ. Përfundimi se praktikimi i një qasjeje të tillë argumentuese krijon pika të shumta të detajuara ndaj tjetrës dhe madje edhe më shumë ndikon në aftësinë e studiuesit për të zbatuar në mënyrë efektive një metodë të kombinuar, përdoret për të ndërtuar një kornizë alternative diatekstuale. Kjo është përdorur për të bërë një diskutim se si mund të kryhen studimet tekstuale të shumë autorëve në të ardhmen, duke iu kthyer pikërisht këtij stili të kritikës së autorit Eshref Ymeri.

Disa teori të njohjes së këtyre metodave supozojnë se është e mundur, edhe në nivelin semantik, të pranojnë atë që, në jetën e përditshme, shpesh është në dyshim, kuptimet e fjalëve, natyra e gjërave, mënyra e drejtë për të vepruar, pra kjo e gjitha duket që nënkupton se konflikti dhe pasiguria ndodhin vetëm kur njohja bëhet e dobësuar në domenin fatkeq të ndërveprimit social. Një shkrim i tillë, sikurse është ai me titull “Po sikur poeti Xhevair Spahiu të ishte edhe politikan?! (Tiranë. 08 prill 2009),