Shkrimtarja që ‘vuri në lojë’ autoritetin e të rriturve


Gladiola Jorbus

Astrid Lindgren është një nga shkrimtaret më të përkthyera në botë, një emër i mirënjohur suedez dhe autorja e katërt më e përkthyer për fëmijë pas Enid Blyton, Hans Christian Andersen dhe Vëllezërve Grimm.

Astrid Anna Emilia Lindgren u lind më 14 nëntor 1907. Ajo u rrit në Näs, afër Vimmerby, Småland dhe shumë prej librave që shkroi, i referohen familjes së saj, kujtimeve të fëmijërisë dhe peizazheve të ndjeshme për autoren.

Në të gjithë botën njihet si shkrimtarja që krijoi personazhe të paharrueshme si Pipi Çorapegjata (Pippi Longstocking), Tomi dhe Anika.

Si një adoleshente 17-vjeçare, paksa e guximshme për vitet 1920, Astrid Lindgren aplikoi për pozicionin e gazetares, një karrierë e pazakontë për femrat asokohe. Ajo konfirmoi kështu zërat se reputacioni i saj ishte i dyshimtë dhe i një natyre antikonvencionale apo antikonformiste.

Astrid Lindgren

Thuhet se ajo ishte vajza e parë në Vimmerby që preu flokët si shenjë rebelimi; një sjellje që së shpejti do të shkaktonte trazira dhe do të ngjallte thashetheme midis njerëzve, duke e detyruar atë të largohej nga shtëpia.

Astrid u zhvendos në Stokholm dhe ndoqi kurse që i mundësuan të punonte si daktilografiste. Në atë periudhë, solli në jetë djalin e saj Lars, në Kopenhagen (Danimarkë), por u detyrua ta linte nën kujdesin e një familjeje strehuese. Lindgren nuk ishte e martuar.

Edhe pse paguhej shumë pak, ajo kurseu gjithçka mundej për të udhëtuar drejt Kopenhagenit. Donte të shihte Larsin e vogël, mungesa e të cilit e dëshpëronte, ndaj pjesën më të madhe të kohës e kalonte nëpër trena.

Përfundimisht, Astrid arriti ta merrte të birin dhe prindërit e saj u zotuan të kujdeseshin për të, derisa ajo të kishte mundësi ta merrte pranë vetes, në kryeqytetin suedez.

Në 1932, ajo u martua me punëdhënësin e saj, Sture Lindgren. Pas pak vitesh, Astrid lindi fëmijën e saj të dytë, një vajzë të quajtur Karin.

Personazhi Pipi Çorapegjata u shpik enkas për të zbavitur vajzën e saj. Në dimrin e vitit 1941, në një apartament në Stokholm, vogëlushja Karin Lindgren vuante nga pneumonia. Ndërsa qëndronte e shtrirë në shtrat, nëna e saj Astrid, ia lehtësonte trishtimin duke i treguar bëmat e një vajze të vogël qesharake dhe të patrembur, por me një forcë të mahnitshme. Historitë u kthyen në mit, dhe jo vetëm Karin, por edhe miqtë e kushërinjtë e saj dëshironin të dëgjonin më shumë në lidhje me vajzën, e cila do të përshkruhej nga një kritik letrar suedez si "një përzierje e Huckleberry Finn dhe Supermenit".

Lindgren prodhoi kështu një letërsi për fëmijë jashtë formës tradicionale të historive me princesha të bukura, princër të magjepsur dhe shtriga të liga, ku vajzat luajnë një rol pothuajse të padukshëm.

Pipi, heroina e krijuar nga Lindgren, është një vajzë me flokë ngjyrë karrotë, ka quka dhe hundë të spikatur, vishet në mënyrë shumë qesharake, jokonvencionale, është jetime me babanë pirat, nuk shkon në shkollë sepse nuk i pëlqen, fle kur të dojë dhe sa të dojë, sfidon autoritetin e përfaqësuar në policë e burra të ngathët, flet pa ndërprerje dhe gjithmonë ka arsyetime të shkëlqyera dhe shumë origjinale.

Lindgreni ka rrëfyer se Karin i kish thënë krejt papritmas: "Më trego një histori për Pipi Çorapegjatën", dhe libri lindi për hir të kësaj kërkese.

Siç përmendet më lart, Astrid Lindgren, përpara se të bëhej shkrimtare me kohë të plotë, punoi fillimisht si gazetare, e më pas si sekretarja e kriminalistit Harry Söderman (oficer policie, një pionier i kriminologjisë moderne në Skandinavi dhe kreu i parë i Laboratorit Kombëtar të Shkencës Ligjore në Suedi midis viteve 1939 – 1953); kjo përvojë është cituar si frymëzim për detektivin e saj imagjinar Bill Bergson, një djalë i jashtëzakonshëm, tejet i apasionuar pas kriminalistikës, i cili identifikon të dhëna, heton enigma dhe zgjidh gjëegjëzën që rrethon një të panjohur misterioz, ndërsa policia dhe të rriturit e tjerë e hedhin poshtë çështjen. Ai dhe miqtë e tij, disa herë shoshitin krime të vërteta, përfshirë vrasje dhe rrëmbime.

Duke nisur që nga viti 1944, Astrid Lindgren fitoi çmime të njëpasnjëshme, por çmimin e parë ia dha titulli ‘Pipi Çorapegjata’, njëri ndër librat më të dashur për fëmijë në mbarë botën, i përkthyer në 60 gjuhë.

Ndërkohë që Lindgren sakaq u bë një shkrimtare shumë e vlerësuar, qëndrimi i parespektueshëm ndaj autoritetit të të rriturve ishte një karakteristikë dalluese e shumë prej personazheve të saj dhe ky fakt shkaktoi zemërimin e konservatorëve.

Në librat që shkroi për fëmijë, spikat prirja për të shkruar nga këndvështrimi i personit të tretë. Kjo pikëpamje lejon lexuesin të bëjë një hap pas dhe të mbledhë informacione rreth personazhit, në mënyrë që ta njohë atë dhe të argëtohet nga veçantia e personalitetit të tij. Stili i Lindgrenit është i thjeshtë, i drejtpërdrejtë dhe me tone humoristike.

Në letrën që shoqëronte dorëshkrimin e saj origjinal për botuesin, Astrid Lindgren përshkroi personazhin e saj të parë, Pipi Çorapegjatën, si "një mbinjeri të vogël në formën e një fëmije, që jeton në një mjedis krejtësisht normal".

Personaliteti i Astrid Lindgren, arsimimi, leximi, fëmijët dhe Lufta e Dytë Botërore ndikuan në librat e saj për fëmijë. Pikësëpari, ajo ishte një lexuese e mrekullueshme.