Shënime për romanin e S. Athanasiut




Së pari më duhet të pohoj se nuk më ka ndodhur shpesh, që pasi të mbaroj një roman të një autori shqiptar, të mbaj frymën pezull, të meditoj apo të kërkoj hapësira zbutëse, të cilat të jetë ndërmjetëse mes realitetit dhe një situate krejt tjetër, të shkuar dhe servirur aq bukur në një vepër. Kjo qe ndjesia e parë kur mbylla kapakët e librit të shkrimtarit Sotir Athanasiu.

Ndjesia e dytë kishte të bënte me modestinë e autorit. I pa bujë, i heshtur në këndin e tij, prej një njohësi të mirë të letërsisë botërore, e sidomos të asaj antike, shkrimtari i romanit “Polen Gruaje, stafetë e dhimshme e një dashurie parisiene”, të josh me qetësinë e tij, të shtyn të gërmosh më thellë brenda botës së tij, për të zbuluar të thënat dhe të pathënat që fsheh një artist si ai. Sotir Athanasiu ka ndërtuar kështjellën e unit të vet artistik, por rreth e qark saj nuk ka as edhe një objekt tipik, i cili, ashtu siç sot po ndodh shpesh, të amplifikojë e të prodhojë tinguj të çjerrë e gërvishës, që të grishë e më pas të ç’orientojnë e zhgënjejë lexuesin e mirëfilltë.

Që në rreshtat e para, autori të imponohet vrullshëm dhe kërkon të tërheqë vëmendjen e të bindë se gracka e subjektit nuk mund të krahasohet me atë të stilit ekselent. Përballë lexuesit, si personazh vihet një poet i cili është njohës i frëngjishtes dhe në skajin tjetër të atij segmenti, nënë e bijë, të dyja franceze me një histori të dhimbshme, e cila e ka zanafillën tek vitet e shkuara të vendit tonë. Janë këto dy elementë, të cilat lexuesit do t’i duhet t’i përtypë këndshëm, sepse prej andej do të burojnë një sërë dialogjesh të cilat prodhojnë jo vetëm kënaqësi estetike, por edhe ndërthurje figurash e mitesh të lashta, në ato dialogje të shfaqen emra dhe fenomene të zgjedhura prej kohëve, si argumente dhe kundër argumente të bashkëfolësve, duke e çuar komunikimin e personazheve në nivele shumë të kënaqshme.

Bruti e Petrarka, DEUX-Zoti, Çirçia, Odisea, ekuacioni Maxuell, shqisa e gjashtë, Masrejeza si himn e si emër, teoria e fijeve, Mary Kyri, apo lëvizja broviane, Xhafëzotaj e Perestrojka, Romeo dhe Xhulieta apo Desdemona e Shekspirit, Akteoni i miteve, Helena e Trojës Saharaja dhe Sokrati i vuajtur, sigurimi i shtetit dhe Zëri i Popullit, kompleksi i Edipit, Fronti qiellor, Saturni e Jupiteri, Volteri, Hygoi dhe Floberi, kompleksi i Elektrës, kutia e Pandorës, janë një majë e vogël ajsbergu, me të cilët lexuesit do t'i duhet të përballet në roman. Përdorimi i gjithë këtij arsenali prej autorit është i lavdërueshëm, i këndshëm dhe shpesh herë, eviton shpjegime të gjata të cilat e bëjnë tekstin të rëndë e të mërzitshëm. Në këtë kontekst duhet thënë se stili i Athanasiut vjen unik, e i papërsëritshëm dhe disa ndikime të lehta prej autorëve të vjetër, nuk e cenojnë aspak atë.

Në roman shfaqen dy linja kryesore; ajo e poetit me Julietën si dhe ajo e Luan Majlindit me Marsejezën.

Linja e parë vjen e gjallë, nëpërmjet dialogjeve të spikatura e plot elegancë, nëpërmjet batutave me humor e domethënie, si dhe mes përshkrimeve plot jetë e dritë, të cilat autori, falë talentit të tij, i lëshon pa kursim. Dashuria e dy të rinjve mban në këmbë pjesën më të madhe të emocioneve, ajo shpërndan shtyllat e saj nëpër rrëfim e kësisoj, vepra e Athanasiut, ndihet e fortë, e aftë të përballë dëshirën e lexuesit për të ecur nëpër rrëfim me atë etje, që zakonisht jemi mësuar të përjetojmë kur bëhet fjalë për pena të dashura. Një takim i rastësisëm i poetit me babanë e Julietës, ngre akoma më lart “temperatuart” e ndjenjave të tyre dhe në roman ajo sa vjen e lartësohet, duke mbushur me kolorit kapitujt e tij.