Profesori vajti pa lamtumirë


Minush Hoxha

Me të kryer të punës asaj të premteje pasdite që, duke ligjëruar kishte bërë një sheti lodhëse në më shumë fusha, kishte një disponim paksa ndryshe nga të tjera ditë. Kishte një dëshirë më të madhe për të pirë, të dëgjoj ate që flitej por edhe vetë të flas më zgjërimisht. Posaçërisht se çfarë flitej, se flitej tejmase shumë, se qyteti kishte dale nga një ankth dhe tek kalonte në një gjëndje tjetër, pakuptueshëm dhe papërceptueshëm kishin dale në jetën e përditëshme gjëra që nuk kishin qenë as të imagjinueshme. Një versulje e furishme e së kaluarës që futej dhe në histori dhe që në çastin, një galimatias gjëndjesh e ideshë që në vete ishin kundërrthënëse- armiqësore bile, ngatërresa që përnjëherë kishin fituar në peshë dhe bënin që të qëllojnë aktorët- zotëronin qytetin. E të gjithë këto rëndonin mbi Profesorin se ai kishte nga brënda kërkesë të fuqishme por si një profesor që ishte, ndjente dhe një si detyrim që të gjej përgjegjën dhe ta thot kudo.

I ulur si përherë në të majtë skaj karrigës ballore që sipas një marrëveshjeje të heshtur ruhej për ndonjë autoritet, tok me tre të tjerë, qëndronte edhe asaj dite. Nga ai vend shikonte nga jashtë dhe shihte tek binte borë e imtë por e dendur dhe sa çelmëshel sytë ngritej lartësi e sajë. Mu kjo e bënte më të disponuar dhe i ngritte dëshirën të qëndroj më gjatë në kafene se ditëve të tjera. I lidheshin me kujtesën ditët nga fëmijëria dhe gëzimin kur, nga dritarja përdhese e vogël e shtëpisë, akoma pa u veshur, shihte borën se si mbulonte oborrin e vogël.

„ Ç´thoni Profesor për borën? I shkon qejfit Tuaj, apo jo?” ia tha z. Malo që i veshur me roba të kafta e xhemper të verdhë me fyt e me një të qeshur të pa sherr, jipej këndëshem.

“Bukur, bukur…“ ia këtheu.

Profesorit, të cilit kravata mavi i kishte ikur nga një anë, veshur në roba të përhirëta, me një shkujdesje ndaj vetës të vërejtshme, i skuqur në fytyrë, vetëm ia pohoj me lëvizje koke e pas pak shtojë:

” Mbulon ato që nuk dua t`i shoh dhe bashkë me këte restorant që me brëndinë e vet më përkujton ndonjë birrari gjermane në ndonjë rrafsh nënalpin, më përhupin pisllëqet e rrugës. Ja ai huti-tregonte me gishtin-dhe ketër të ngrirë sa imazh të bukur që japin.”.

“Ditë për të pirë” ia shtoj pas një pushimi të shkurtër dhe bëri riporosi të pijeve për të gjithë.

“Kam një ditë të rëndë sot se një nga ata të mëdhenjtë ra nga pushteti. E burgosën nën akuzë serioze për ate që nuk kishte bërë”.

E shikuan të pranishmit dhe, ndonëse nuk dinin se për kend flitej, fakti i qorrasjes i bëri kurreshtarë dhe një nga ata që rrall paraqitej me fjalën, paksa i krrusur e që i thonin Ksula se nuk kishte fare flokë, tha:

”Mos qoftë i fundit…”

“ Fletë rrall zotëria po ja se ia qëllon” ia këtheu z. Malo.

“Do bëjë ndonjë vite brënda apo jo” i drejtoj Salo pyetjen.

Z. Malo paksa kurreshtar dhe duke ditur personin për të cilin flitej, e meqë kishte një marifet të kulluar nga punët e drejtësisë, desh të jap përgjegjën, por e kalojë Profesori.

” Se besoj, se besoj fare. Dur pakëz me gjykimin o njeri” e tha.

Tashmë e kishte të tretën.

“ Ate e vendosën pas grilave jo për të bërat por për që futi këmbën në hapsirën e huaj! E kuptoni” e tha ai me gjuhën paksa të trashur nga pija dhe një lodhje që ia shpërfaqte fare diktueshëm fytyra e zbehur.

E shikuan të gjithë paksa të habitur nga se nuk ia kishin dëgjuar shpesh interpretimet kurse Z. Malo që në një mënyrë drejtonte biseden, me një nënqeshje memzi të vërejtshme ia tha:

“Nxjerreni nga mjergulla mendimin, zotëri. Nuk mësojmë në Ju gëzon ose shqetëson arresti”.

Bëri një “Eeeh…” të gjatë pastaj vetëm e shikoj shkurtë, dhe thirri për nga një gëllenjkë dhe tek iu thartua fytyra e u qetësua, vazhdojë:

“Njoh atë njeri. Mirë…! Ardhi në këte mjedis të trazuar.Pa asnjë ditë të qetë. Dallgë si nga stuhi oqeani.

Ardhi nga një fshat i bukur e i qetë i shtrirë mbi një luginë të blertë me një kodërz të butë fill mbi te, përskaj një lumi të kthjelltë sa ti shihen guralecat në fundin. Guralecat e gjithëngjyrshëm!.Ndofta nga ky fakt i dhanë toponimin Luginar.- bëri ai përshkrimin dhe duke ndjejtur një rëndesë në frymëmarrje bëri një pushim e më pas vazhdojë:

“ I bukur fshati po i zënë nga një mallkim-kështu e thoshin dhe ja përse:….Fshatarët tek mendonin se punonin drejtë, a ishin të yshtar me detyrim nga drejtues i tyre, përbuznin një familje që tentonte të futej në jetën e tyre. Ishte një grua nga shëndeti fizik gadi e rrenuar po kishte një fuqi të brëndëshme dhe ia doli që të bëjë familjën e vetë. Kishte dyshime si, por ja që e bëri. Burrë i saj ishte e kundërta. Gadi kokoduz! Përtonte për të jetuar. Shtrihej me orë të tëra, pastaj ngritej për të ngrën, bënte ndonjë punë fëmijësh dhe përsëri shtrihej. Ajo ndjehej e fyer dhe e privuar ta ketë familjën e vetë. Kjo ishte arsyeja e dyshimit të tyre. Ajo ishte tepër e mençur ta mbante mbi supe. I hidhte pas krihesh.

“Gjepura” e mendonte. Bëri disa fëmij, me tamam nuk dij sa – por për pesë flitej.Tek u rritën vërejtshëm shpërfaqnin epërsinë e mendjes. E kishin nga ëmë e tyre.

Fshatarët kishin respektin ndaj tyre dhe vetë ose përmes njëri tjetrit, merrnin mendimin nëse bënin mirë ndonjë punë. Pas ca kohësh, nga puna e rëndë, zgjëruan vathën, stallën,ujdisen shtëpinë, shtuan prodhimin e pemëve e zarzavateve e qumshtit dhe nga shitja, kishin bërë fitime të mira dhe ashtu goja-gojës, kur e kuvenduan në shtëpi dhe mendja ua qiti se kishte ardhur çasti, hedhën në fshat ofertën se do blinin dhe prona të tjera. Zgjëronin ate që kishin futur në posedim në të zbritur nga bjeshka. Sikur të kishin bërë një plan – ashtu mendonin fshatarët, zunë të përfitojnë dhe ndonjë pushtetarë dhe zyrtar të rëndësishëm të pushtetit më të lartë.

“Zonje, kini nis një rrugë të mire” ia tha një nga ata.. Mbërrijtën aqë fuqi sa,në vend të gjykoheshin nga fshatarët për kopilaqe sikur kishin nisur llafet në fillim, i këshillonin po dhe gjykonin lehtë fshatarët për mënyrën se si jetojnë. Ata-ziliqarët e kryefshatarët e trajtonin këte si një ogur se një dite do jenë ata që drejtojnë me fshatin...”

“ E zgjate paksa” ia tha Z. Malo sado që kurreshtja për ta dëgjuar rrefimin ishte e madhe.

“Po, le ta vazhdoj se ka një hyrje që të gudulis mendjën. Vazhdoni Profesor , vazhdoni”

“Dhe ajo familje që jetonte rrethuar nga dyshimtarët, tashti doli një fuqi që frikësonte fshatin e ndotur e të trishtë i cili bënte jetën sipas dokeve të rrepta i mbyllur në një qark të ngushtë në të cilin niste dhe mbaronte botë e tyre. Sa për ta dini, në një të kaluar që mbërthente donja dhjetëvjetshës, një furi shfarosëse e hajdutëve e zullumqarëve të paguar nga pushteti, një mbrëmjeje të fohtë dimëri, kishin zbritur në fshat nga kodrat e largëta të larta të qyteteve të veriut dhe kishin bërë hatanë.

“Do ua humbin farën! Juve jo njerëz!” ulërinin në një gjuhë kriminale tek bënin plojën.

Kishin hikur nga fshati pasi kishin marrë gjithë që kishin mundur të bartnin e kishin vrarë të gjithë që i kishin zënë. Një lum nga gjaku! Ate pamje të trishtë që e ka vënë në pëlhurë piktori Azis e të emërtuar “Llahtar djajsh” e që jep një tabllo lemeritëse të ngjarjes, të nesërmen ndofta më vonë, e mbulojë bora. Ja për këte adhuroj borën. Se si di ajo të më mbrojë!. Se si u shtri pa përtesë mbi trupa të ndarë në dysh e me gjymtyrë të prera, mbi trupa të fëmijëve të prerë në fyt, koka të shtypura. Hata!

Po ja se nga fshatarët e ngelur u rilind fshati. Si një feniks që bënë jetën nga hiri! Në fillim nevoja e ripërtrirjes, nuk u hetua dhe nuk u vërejtë ndonjë hile në punën që bënin. Punonin aqë sa mundnin, kishin për të jetuar aqë sa mund të kihej në ato rrethana, por mjaftueshëm sa për të mbijetuar. Nuk u shënua asnjë përvetësim jashtë logjikes së çastit dhe solidaritetit të domosdoshëm. Ka mbetur në kujtesë njëfarë Spirua. Ai i priu punës. Kishte mendjeprehësinë më të theksuar nga të tjerët dhe ndonëse dinin për babëzinë e tij, e kuptuan se ate e kishte ndrydhur në vete për një tjetër kohë. Më vonë ajo do i shpërthej dhe do e çojë drejtë cakut të huaj për fshatin.

E të tjerët, ata që e bënë këte, të drojtur po dhe nga e drejta e mundit që e kishin dhënë në mos do i nxjerrë sekush me dhunë po edhe të drejtuar nga z. Spirua, e mbyllën fshatin në qark të hekurt. Kushdo që u qasej në hapësirën e fshatit a hynte në atë tokë, e trajtonin me dyshime e frikë se do prishte homogjenitetin e banorëve të fshatit. Prandaj, donin t’i prapësonin nga kishin ardhur.

Z. Mundesha për të cilën u fola, kishte ardhur pas kësaj ngjarjeje nga një Veri i egër e i ftohtë nga një stan bjeshke i ngritur nga guri. Me vete kishte dhe burrin i cili i ishte futur në stan në të cilin digjej zjarrë ngrohës një nate të vonë vjeshte. Kishte dukjen e një lypësari, i dërmuar fare dhe me pamje të njeriut të mundur e që po vdes…Ajo e kishte shikuar gjatë e me dyshime. Përmes syve të tij donte të mësonte më shumë për te, të dij sëpaku për një identitet më të thjeshtë të tij. Më në fund, pas pyetjeve rutinë, e pranoj sa nga dhimbja për te aq dhe se i duhej një mashkull për të gjithat që i bënë mashkulli…

Ajo tashmëë kishte kaluar në periudhë jete aty në stan. E pau se nuk bëhej jeta n´atë stan i cili përherë e shtyente të gërmojë të kaluarën dhe të mësoj se cila ishte ajo fuqi, në mos ishte mallkimi, cili ishte ai që nguli të bëjë jetën aty ku më se paku bëhej. Një gojëdhënë që dukej paksa bindëse, rrëfente se, për shkak se ishte vend në të cilin ishte gadi e pamundur të jetohej, dimërit në veçanti se këputej fare nga bota e e rrethonin bishat që herëherë rrembenin ndonjë kafshë nga stalla e improvizuar, kishte qenë zgjidhje e vetme. Sakaqë kishte dhe një gojëdhënë se paraardhësi ishte një vetmitarë i këputur, i çudiçëm që kishte ndjejtë një ndotje ndaj midisit në një fshat në jug fare në jug nga kishte ardhur se e përndiqnin për një diçka që as që ia thonin e as që e dinte vetë. Por ishte shumë i qëndrueshëm. Kishte dhe një fuqi mahnitëse bindjeje. Aqë sa, gruas së vetë që kishte një tjetër kundrim për jetën dhe e kundërshtonte, nuk i linte asnjë mundësi të mendoj ndryshe…

Po kur gjërat kishin vajtur më largë dhe kishte vdekur kryefamiljari në një janar të ftoftë e më shumë borë që memzi i kishin bërë një varrë të cektë për ta varrorur, jo shumë kohë më pas, ai stan dhe ai rrafsh i egër krasi, u trajtuan vetëm si një vendndalim i përkohëshëm nga i cili duhet ikur sa më parë…Koha të iki, kishte vendosur ajo.

Dhe, një nate vonë, pas një rrugëtimi të gjatë rrugicave e shtigjeve të bjeshkëve, ajo me burrin e fëmijët, tek flinte fshati në një heshtje, ishin futur padiktueshëm në një shtallë shkretë të tij të pucitur mirë, të braktisur nga fshatarët të cilët i kishin vrarë hajdutët në hikje. Aty nisi jetën ajo…me mollëza të theksuara, hund picrrake e shikim të mprehtë të syve xixëllues nën të cilët kishte dy harqe të zi.. Në sfondin e shikimit të saj shihje një botë shumë të gjallë, një person që do zotëroj gjëndjet më delikate Se ç´leshëra të gështenjta të bukura kishte dhe një qeshje të sinqertë të këndëshme .”

Z. Ksulo i tëri shndërruar në vesh, duke hetuar të ndonjë nga të pranishmit se u mbaronte durimi ia tha Profesorit.

“ Zotëri me kalem! Është kjo përrallë e lexuar në historinë e shekujve të shkuar apo një storie për një ngjarje të vërtetë! Më del si një tabllo rurale në paralagje të ndonjë kështjelle feudi. Shumë ngacmuese sido që të jetë dhe e them vazhdoni. Zotërinjë, -iu tha- e mendoni dhe ju kështu…?”

Të pranishmit e këqyrën me dy mendje nëse t´ia pranojnë dëshirën por, meqë e kishin për zemër kishin dhe një konsideratë shumë të veçantë për te se kishte patur një jetë të vuajtur po dhe vetë ishin vëzhgimtarë të ecurisë së stories, ia dhanë me isharet pëlqimin.

“ Më parë, të porosisim dhe nga një pije. Doni dhe proshutë? Gjithësesi dhe lakra e repan. Po hedh dhe ca patate vendi të skuqura- ia tha kamarierit tek i rinte mbi kokë. Studimet nga mjeksia e thonë se po i patem në menynë e përditëshme, ska as kancer e as infarkt.” e tha në të larguar të kamarierit z. Malo me një ironi e sa për të davarisur monotoninë që mund ta shkaktonte rrëfimi.

Tek ndërhyri Profesori me një pushim, i ditur se do e ngrej kurreshtjen për storien që ua flitte, më një zë bas, të qetë e të ngrohtë me kreshendo të buta e të qëlluara sikur t’ishte actor teatri, u kalojë përskaj një njeri i humbur, në një veshje qesharake /kapelë të verdhë me tufë, një jakne jeshile me katrorëz blu, xhemper me fyt të kuq me pikla të verdha dhe pantollona të gjëra të lidhura me spag/ karakteristike për paljaçot në cirkun përendimor.

“ Këtij i thoni pushtet…Vrasës janë, vrasës!Më vranë nga pusia, fare! Kjo që shihni është fantazma ime. Epo sa gjeta fillin e jetës! “Je rëndë i varfër që të të bëhem dashnore”- më tha dhe iku…e dashura. Menka e quanin… ! E ky krim fshihet pas fjalës së tyre të bukur”.

” Kamarier, thrriti Profesori tek ndjente dhimbje për te: “ Zotëriut një dopio raki e një meze se e ka hak.E di ky se ku është thelbi! Vëre këte në konton time!”

Ai zu një skaj të kefenesë se kishte televizorin përballë por edhe ku vërehej më pak dhe tek ngriti gëllënjkën e parë falenderoj Profesorin:

“Zoti të bekoft! Dhe pas një pushimi shtoj: Dhe të mbrojtë!”

“Do vazhdosh” ia tha Z. Malo tashmë i sfiduar thellë.

“Patjetër” ia këtheu Profesori sa ndërroj objektin e shikimit. “Por mbajeni përpara syve se përfundimi i rrëfimit do kap një kohë më të gjatë dhe tek e rrëfej kështu, neveriti zonjën time deri në pikën të më lë si një hutaq para pragut të shtëpisë e të më nxjerrë me një shqelm nga jetë e saj. Ma bëri shumë herash të ditur.. Atëherë do jam ngarkesë juaja…”

“Uuh, ç´borë që bie” e tha z. Ksulo., “njësoj si kur një cub i rebeluar zbritte nga bjeshka dhe vritte parinë e qytetit për hakmarrje. Ishte i këtyre anëve…” ndërhyri ai

Ta them edhe këte: po i vajtëm pas gjurmës së gjakut do e gjejmë tonin. Kishte zemrën plotë hidhërim se i kishin bërë një gjyq të padrejtë prindërve dhe ekzekutim mizor teksa ishte një kalama. Ju kujtohet kjo…”

“Ka shumë vite që atëherë. Donja tredhjetë” desh ta qartësojë z. Malo, po nuk e kishte të sakt dhe kjo bëri që Ksulo t´ia thot:

“ Ka pikërisht pesëdhjetë vite. Njerëzit mendonin se Perëndia e kishte zbritur në tokë ta vë drejtësinë në vendin e vet. Mos nuk është kështu” iu drejtua me pyetje Profesorit duke i vënë detyrim përgjigjën e sakt.

“Vrau dy tre gjakatarët më të mëdhenjë në oborret e shtëpive të tyre.. Dogj dhe disa postblloqe policore, duke ua lënë pusullën “ nga Zoti e kini!”

Pas këtij plotësimi të rrëfimit të Ksulos të pohuar dhe nga Z. Malo, Profesorit sikur i doli tablloja nga gjysëmerrësira në një dritë të fuqishme e me te i ardhi një fuqi që kohët, ngjarjet, personat dhe të gjitha të tjerat ti ndërlidhë midis vetës dhe t´i mbërthej me një rrëfim logjik bindës.

” Profesor,” ndërhyri sërish z. Malo “ dijmë se keni zotësinë që të sajoni rrëfime që ngritin krahneset pingul se kini një imagjinatë tejmase të bujshme, ama i vëni një vijë të vërtetës dhe fantazisë”

“ E pabëshme është kjo zotëri se çfardo që ka hikur largë nga koha nuk mund të jetë e tëra e plotë në rrëfimin për te. Po unë si një qen që ndjekë të zotin e vetë ndjekë të vërtetën dhe bëjë të pamundurën që t´ia afrojë haberrdashësve sa më pranë”

“Aferim për Profesorin që i bënë dy gjëra me përkushtimin e një fanatiku: do njësoj shumë rakinë e të vërtetën por ka një simpati diç më të madhe për rakinë. Ajo e bënë të gjezdis nga një anë të sokakut në tjetrën si një gjeometër që mate gjërësinë e rrugës dhe duke mos ia dalur mërmeritë se Zoti i bëri një gjyq të keq që i caktojë një detyrë të tillë… Apo jo Profesor” ndërhyri Z. Salo që tërë kohen kishte një qëndrim sikur një mumie po kishte përcjellë me një obsesion të veçantë Profesorin. Gjente në rrëfimin e tij copëza të gojëdhanave që ishin endur në vite nëpër qytet dhe ishte kurriozë për ti ridëgjuar dhe për ta bërë tërësinë por edhe për të hulumtuar saktësinë nga një njeri që të marrunit me ate punë e kishte pasion dhe profesion.

”Këte e thot dhe ime grua por ajo e shton: “Lëre që më zhbëre jetën me një gotëz po të asaj rakie pshurre tërë jetën time” pa kuptuar se sa rëndonte mbi mendjën time pakuptimësia e gjërave e ç´dhimbje që më shkaktonte” ia këtheu Profesori.

“ Po Juaja grua një jetë kishte… dhe Ju Z. Profesor ia zhvatët pa asnjë kursim” i shtojë Z. Malo bisedës dhe vazhdojë: “Do digjeni në ferr për këte…!”

“Po, nëse këte e gjykon Zot juaji…!” ia lau hakun Profesori