Princi me vlera të rralla për Arbërinë


Vilhelme Vrana Haxhiraj

Gjergj Arianit Komneni (1376-1470), Princi me vlera të rralla për Arbërinë, “Kapedani Madhështor” i harruar dhe i mohuar

Fragment nga libri im,“Elitat e Mohuara...”( f.168-175)

Gjergj Arianiti, një Elitë e vërtetë, pasi me iniciativën e tij organizoi një sërë kryengitjesh kundër pushtuesit osman, si dhe diplomacia e tij mundësoi bashkimin e princërve shqiptarë të përçarë.”

“Historia e ka zanafillën tek njerëzit” Vivra

Fama e dhëndrit, zbehu madhështinë e vjehrrit”-Franc Babinger

Gjergj Arianit Komneni, njihet nga studiuesit mendjendritur me titullin “Madhështori”.

Si i gjithë vendi, Kanina ka vlera të veçanta në histori, në kulturë, në folklor, në zakonet fisnike për të cilat kanë thënë dhe shkruar sa e sa burra shtetesh, Perandorë, udhëheqës ushtarakë, studiues, shkrimtarë dhe vizitorë që rastësia apo qëllimet pushtuese, i çuan në ballkonin natyror mbi Vlorë e mbi det, i plotpushtetshëm në fushë e mal, në tokë e në det, i bërë nga Zoti enkas për t’u ruajtur në kujtesën historike.

Për fat të keq shumë ngjarje, shumë familje që i kanë dhënë emër Kaninës, janë lënë në harresë, ose janë tjetërsuar. Asnjëherë nuk është thënë e vërteta për familjet e vjetra që themeluan Kaninën ose më saktë për gjithë Shqipërinë. Cila është e vërteta për Gjergj Arianitin dhe të bijën, Donikën ose Andronikën, që mbante emrin e stërgjyshit të saj Perandorit Bizantinë Andronikut?

Për ta njohur Gj.Arianitin, mbështetemi kryesisht në historiografinë botërore, se për fat të keq, historinë tonë e kanë shkruar pushtues ose historianë të huaj. Perandori bizantin, kishte dhënë mbesën në Vrana-Arianitët, duke i dhënë asaj si prikë, Kaninën.Ndaj Vrana-Arianitët përherë janë quajtur edhe “Komnenë”. Në Kaninë P.Bizantine ndërtoi 7 kisha. Kisha e Bardhë që më vonë u quajt Qishbardhë, prona tëVrana-arianitëve, Kisha e Parashqevisë, Kisha e Zonjës, e Hamzajve, e Kocaqëve ishte kisha me të njëjtin emër të njërës prej familjeve më të vjetra, muret e së cilës janë edhe sot, në lagjen Uji i Ftohtë. Këto vlejnë edhe si dëshmi identiteti për dje, sot dhe nesër. Me këtë rast kujtoj rrëmbyesit e pronave se, tokat nën kala deri në det, tek kalaja natyrore e princ Arianitit(Uji i Ftohtë), që vijojnë deri në përroin e thellë(Jonufër) janë pronë e kaniniotëve.

Sot qyteti i lashtë iliro-arbëror, na mblodhi në kalanë e tij për të kujtuar birin e vet Gjergj Arianitin.A nuk ia vlen që të njohim një trim, një princ Madhështor, që është lënë në hije?

vo:Fjalor Enciklopedik Shqiptar; F.B: Toka Iliro Pellazge “Gjergj Arianit Komneni”: Gjergj Arianit Komneni lindi në vitin 1376 dhe vdiq në vitin 1470 në moshën 94 vjeçare. Ashtu si Bardhyli i Ilirisë (shek.IV p.e.s.) edhe Gj.Arianiti, ky luftëtar i madh deri në moshën e tretë, luftoi dhe fitoi ndaj ushtrive të P.Osmane. Për trimëri dhe besën ndaj Arbërisë, u vlerësua nga Evropa me epitetin “Gjergj Madhështori”.Ai qysh i ri ishte marrë peng nga sulltan Murati, në Edrene. vo:F. Enciklopedik.f.35, & Dr.Lutfi Aliaj.(Zemra shqiptare;9-3-2014 “Gj. Arianit Komneni”:

“ I pari i kësaj familjeje, i dokumentuar ne shek.e XI është David Arianiti, i cili në vitet 1001 dhe 1018, ishte strategu i Themës së Selanikut (Maqedonisë), në shërbim të Perandorit bizantine, Vasili II, i cili më pas e emëroi strateg të Shkupit, ku rezistoi kundër sulmeve të barbarëve bullgarë . Në vitin 1319, Papa Gjoni XXII, i dërgon një letër fisnikëve albanezë, ndërmjet tyre dhe protolegatit Gulielm Arianiti, ku i bënë thirrje të bashkohen për organizimin e kryqëzatës antiserbe. Kjo letër e Papës, dërguar Gulielmit,dëshmon pozicionin e lartë politik, shoqëror dhe fetar të Arianitëve.

Më 1373, emri Gjergj Arianiti, ndoshta gjyshi i Princ Arianitit, gjëndet i qëndisur në Epitafin e Gllavenicës, që është njëri ndër tre të këtij lloji të njohura deri sot në gjithë botën.

Cili ishte Princi Gjergj Arianit Komneni?

vo:Toka Iliro-Pellazge, 5.7.2015: “Historia e Popullit Shqiptar” ,2002 -f.197: Princ Arianiti në dokumente të ndryshme njihet me disa emra. Emrin e vërtetë e ka Arianit Komneni, por njihet si Gjergj Arianiti, në legjendat popullore e thërrasin Gjorg Golem Arianiti. Të tjerë e thërrasin thjesht Gjergj Golemi. Edhe pse me 4 emra, bëhet fjalë për një njeri, Gjergj Arianit Komneni. Kronikanët e kohës thonë se është i një trungu me Topiajt. Një gjë është e saktë se Arianitët, sipas studiuesit Italian, Paolo Petta, janë vazhdues të familjes së lashtë të shek. të IX-të ,Vrana, me të cilën zë fill aristokracia feudale e Evropës Jugëlindore. Sipas studiuesve dhe kronikanëve, Ana Komnena, Barleti, Hopf, Babinger, Follmeyer, Wiliams, etj, të cilët shkruajnë se emri Vrana ka ndryshuar disa herë: Vrana, Uran, Brana, Arenit, Harenit, Arianit


Epitafi i Gllavinicës, ku është shkruar emri Gjergj Arianiti

Nëse shohim zhvillimet e emrit dalin të dy emrat, Arianit dhe Vrana. Dhe të dyve si Arianit dhe Vrana iu shtohet emri (Komneni) emër i trashëgimisë nga perandori.

Është fakt se Gj.Arianiti, me gjithë bëmat, lavdinë, famën dhe meritat për bashkim kombëtar, nuk përmendet shumë në tekstet e historisë. Nuk i kanë dhënë vlerësimin e duhur si elitë, madje është lenë në harresë. Më shpesh përmendet si i ati i Donikës, ose si vjehrri i Skënderbeut. Me këtë identifikim i është bërë padrejtësi, se Ai ka personalitetin dhe individualitetin e tij,i cili ka qenë i famshëm si brenda Arbërisë edhe në botë. Ndaj duhej të përmendej si një luftëtar i paepur, që triumfoi për dhjetëra vite ndaj sulmeve të ushtrive osmane (prej 1431-1443) dhe më pas përkrah ushtrisë së Skënderbeut deri sa dha frymën e fundit. Debatet mbi origjinën, emrin dhe fundin e tij vazhdojnë edhe sot. Ka njerëz që vrasin m