Poeti Arben Duka, përballë poetikës shqiptare

Poetika shqiptare eshte nje histori e rendesishme suksesi , sepse jemi popull me histori te lashte . Kemi nje baze folklorike te admiruar . Jemi popull me temperament mesdhetar , qe na karakterizon humori , dashuria dhe optimizmi . Ne kete veshtrim , te rinjte fillojne te cicerojne , qysh ne moshe te re dhe , diferencohen shpejt te talentuarit . Ne krahasim me numurin e popullsise, jemi komb i shquar , kur kemi rritur poete te nivelit te Ismailit, Driteroit , Migjenit dhe Lasgushit .

Jane me te rralle shkrimtaret , qe i jane permbajtur njeres rruge te kerijitarise . Ata , jane konsoliduar si prozatore , jane shkeputur shpejt nga poezia , duke i hyre rruges se veshtire te romanit . Zhvillimi i letersise ne eren demokratike u perket te tera gjineve letrare , sepse u zhduken barrierat kufizuse te zhdanovevet dhe fadajeveve , qe e paten kapur ne gryke letersine e asaj kohe . Ishte e veshtire , te zhvilloje talentin , ne ate kohe . Duhet t’u jemi mirenjohes , shkrimtarve tane te shquar , qe krijuan uren lidhese te letersise reale , me letersine nen monizem , qe pergjithesisht mbeti letersi e popullit . Vleren e tyre si misionere e percaketon numur i lexusve .

Letersia e viteve te demokracise , nuk shquhet vetem si letrsi e lire dhe me frymezim , por shquhet edhe per pjesmarrien e elementit femer . Ato jane aktualisht autore te shquara , qe nga poezite e thjeshta deri te poemat, kumtesat filozofike dhe romanet e nderlikuar .

Si bashkepunetor i “Fjales se lire “ , kam shkruar disa persiatje , per krijimet letrare shqiptare. Kryesisht jam perqendruar , ne gjinine proze . Kam pretenduar se kjo gjini eshte me e veshtire , per t’u perpunuar dhe sipas gjykimit tim , i sherben drejt perdrejt jetes se shumices se njerzve te sejcilit komunitet . Poezine e kam lexuar , per t’u clodhur dhe per t’u argetuar . Gjithsesi , per efektin argetus dhe edukus poezia ze vend te rendesishem , ne leximet e sejcilit lexus , te c’do moshe . Poezia kthehet ne kenge , qe eshte forma me e larte artistike e fjales .

Muajt e fundit , per efekt studimor , u njoha me krijimtarine e larmishme , te poetit shqiptar , Arben Duka . Disa reflektimie te ketij studimi , po I ndaj me miqte e perhershem , lexusit e portalit te famshem “Fjal e lire” .

Ne 14 Dhjetor te vitit , te kaluar , ne moshen 64 vjecare , u nda nga jeta poeti i shquar shqiptar , Arben Duka . Kete lajm e beri te njohur shtypi shqiptar . Kjo ishte vdekje e rende , per familjen dhe shoqerine . Mbas me pak se dy muaj nga vdekja e Arbenit , u nda nga jeta djali i tij , Denisi , ne moshen 35 vjecare. Kjo ishte nje tragjedi , qe ndodh vetem ne rraste lufte

Kam qene dhe jam lexus i rregullt i poezive te Dukes , por tragjedia , qe lart shenova , me beri , qe ta shikoj te tere veprimtarine krijuse te ketij poeti shqiptar , mbi 45 vjet krijimtari poetike . Perpara se te komentoj disa drejtime poetike te ketij artisti te fjales , po u jap te tera shifrat , qe pebejne arsenalin poetik te ketij tribuni .

Ka botuar pesedhjet libra me poezi , me metrike klasike , me rryme dhe me ritem . Ne keto poezi ka mbi tremije kenge dhe gjashte poema . Nje prej ketyre poemave , me titull “Ne gjirin e virgjereshes “ eshte ribotuar gjashte here . Ka qene bashkepuntor i ngushte ne te tera organete shtypit . Nga “Koha jone “, “Intevista “ dhe” Dita”, ka bashkepunuar , ne nivel redaksional . Intervistat saterike , me Kaso Kosen , ne “Intervista “ kapin , mbi njemije faqe libri . Ne “Dita “ ka bashkepunuar , si antar i redaksise , per dhjete vjet .

E gjithe krijimtaria e tij , perbehet nga mbi shtatedhjet e pese mije vargje , me ritem dhe me rryme . Per kete shifren e fundit , po jap nje shiher krahasuae , qe e jepte sot , 26 Maes 2022 , gazeta “Tema “ :” Iliada “, permban 15.693 rreshta , “Odiseja “ , permban 12 .111 rreshta dhe “Komedia Hyjnore , permban 14.233 rreshta . Kurrsesi nuk dua te krahasoj poetiken e Dukes , me keto vepra , te rendesise boterore . Vete lexusi i kesaj kumtese di t’i beje diferancimet . Ne perfundim , shkruan shtypi yne , e tere vepra e Arben Dukes , mund te konvertohet ne dhjetmije faqe libri .

Pesedhjete kenge te tij kane konkuruar , ne 35 festivale . Kane fituar shtate cmime te para dhe disa cmime te tjera .

Ky bilanc krijimtarie poetike , nuk ka si mos te tronditi cilindo lexus dhe jo vetem shqiptar . Per cilesine e poezive te Dukes , do te citoj ekspertet e fushes , ku do te vecoj edhe ndonje tendence politike te krijimtarise se tij . Ne interrnet , perkufizimi i vepres se Arben Dukes perkufizohet si poeti me i lexuar shqiptar . Ky perkufizim , mbeshtetet nga opinionet , qe shkruajne lexusit , ne spaciot e lira te gazetave , qe rezervohen , per opinionet e lexusve. Keto opinione jane disa qindra . Ka vleresus , qe e quajne , Naim , Migjen , Essenin , Bers shqiptar etj . Keto opinione jane shkruar kryesisht , ne “Dita “ dhe ne spaciot , qe lene televizionet , per intervistat . Pamvaresisht nga keto opinione , do t’u drejtohemi dhe specialisteve te fushes .

Nje studim kritik , ka realizuar Profesor , Gjergj Zhei . Kritiku shkruan : “ Vellimet e tija me poezi , tregojne magjine e lidhjes se shpirtit me poezine“.Per virtytet e tjera te vellimeve , Zhei , permend nje fragment nga poezite e Arbenit . Fragmenti eshte ky :

“Qe prej qindra vjetesh / O njerez te varfer/ te kolltuku i larte /fryme merr nje gjarper ./ “.

Kjo poezi ka aq vlera artistike sa dhe politike . Populli i thjeshte duhet te jete i vemendshem , ndaj njeriut , qe rri ne kolltukun , nga ku drejton lagjen , fshatin , shtetin . Ne forme tjeter kjo vemendje , shprehet , “ Njerez jini vigjilente!” Lidhur me kete vemendje , profesor Zhei paraqet nje fragmennt nga poezia e Arbenit , per ngjarjet e vitit nentedhjeteshtate . Citohet ky varg : “ Po kush na ka mallkuar kaq keq . “

Poezia e Dukes eshte problemore . Nuk lan e lyen pushtetaret , por i cileson si gjarper dhe ngjarjen e shemtuar te nentedhjeteshtates , i quan si fatkeqesi kombetare . Me rastin e vdekjes te parakoheshme te poetit , Duka , ka folur Kryetari i forumit te gazetarve te Shqiperise, Aleksander Cipa . Me kete rrast , Cipa e ka quajtur Arben Duken , “poetin me gjashte shqisa” dhe ka paraqitur propozimin , qe krijimtaria e Dukes , te permblidhet ne nje antollogji te posacme . Kjo detyre , do te varet sa do te predispozohen organet shteterore , qe e kane detyre . Zoti Cipa , vetem propozoi .

Shkrimtari shqiptaro- amerikan , Lirim Deda , shprehet , per Duken : ” Poezite e Arbenit , na japin mundesine t’i recitojme me niprit - mbesat dhe ne familje , sepse jane edukuse , sa origjinale dhe te shumllojshme . Satira e Arbenit , te kujton , Nolin , Ali asllanin , Musarain . “

Lexusit e shumte , krahas ngushullimeve , qe i derguan familes se poetit, permblethtas , shprehen edhe per vepren e tij : “ Poezia e Dukes , shkruajne lexusit , te heq stresin . Eshte nje lloj bari qetesus , qe te ul tensionin . Eshte teapi , qe te kthjellon mendjen “ .

Proza e shkruar nga poeti Duka , eshte me e pakte , por eshte cilesore . Kryesisht perbehet nga aforizma dhe fjale fluturake , te krijuara nga vete poeti . Ky eshte nga zhanret me te veshtira te letersise . Po paraqes dy aforizma te krijuara nga poeti :

a.-Nuk me intereson e arthmja e botes , por bota e te arthmes . b.-Aty ku luge te arte te kane premtuar , pergatitu te hashe vec me duar.

Poeti Duka rrjedh nga nje familje punetore , nga fshati Labove e Lunxhesisre se Gjirokastres . Ka vjersheruar , qe ne moshen feminore . Ne kete moshe , ka cfaqur shenja te dukeshme te talkenit . Ne moshen 11 vjecare , ka lexuar romanin e Zhul Verrnit , “20 mije lega nen det “ . Arsimin e mesem e mori ne shkollen ushtarake . Te larten ne Universitetin “ Aleksander Xhuvani “ . Ka pasur pak rraste te puneve me roge. Jetesen e ka perballuar me penen e poetit . Krijimtaria e tij ka ne themel dashurine njerezore , qe fillon me dashurine per njeriun , deri ta dashuria per Atdheun . Kjo karakteristike e krijimtarise se tij , gjen shprehjen ne vargun :

“Per gruan jan e thurur mijra barsoleta , sepse rreth saj rrotullohet jeta.“ (“Kristale te thyera . F144 “)

Temen “jete “ e ka vjersheruar ne te tera menyrat e mundeshme . Ne nje prej poezive shprehet per jeten :

“Jeta fluturon /Ndaj duhet te tundesh / Sa je gjalle e rron / merr prej saj c’te mundesh /

Kjo tendence jetesore e permbajtjes se Krijimtarise se Dukes , i ka shtyre lexusit ta quajne poetin e dashurise dhe te vegjelise ( Ne kuptimin ekonomik )

Poeti eshte shprehur se i perket bindjes se majte politike , por ne krijimet e tij nuk ka kursyer te dy krahet , me kritika te ashpra ,te drejtperdrejta dhe satirike per te metat ne qeverrisje. Keshtu ka vepruar edhe ne regjimin monist .

Ne nje mbledhej me intelektuale , Simon Stefani , ish partiak i larte monist , u shpreh se “ vjershat e Arben Dukes , nuk kane ndonje ndryshim nga drama “Hijet e murme “ te M. Jeros “. Kaq u desh dhe Poeti u denua , me disa muaj pune ne prodhim . Edhe ne periudhen demokratike eshte perndjekur , ne forma mostruoze, qe i kap neni “Rrembim i personit “ Ne te tera rrastet poeti , eshte treguar i pa lekundur , ne kritikat ndaj qeverritareve te tera ngjyrave dhe rangjeve .

Prejardhia familare , prej puntori te rende krahu dhe formimi edukus i Arben Dukes , nuk e afronin me regjimin enverist te asaj kohe . Ai mbeti poet rebel dhe i denuar fizikisht . Ai nuk dinte se ekzistonte nje lagje , me privilegje , qe quhej “Blloku “ dhe as njifte ndonje pinjoll te famileve bllokmene . Te ky poet nuk ngjiste enverizmi . Ndonje arritje e atij sistemi , qe personifikohet ne poezine e tij , lidhet me nxitjen e sedres te pushtetareve te rinj , per te permiresuar qeverrisjen e popullit . Kjo qeverrisje ne shume rraste binte dhe bie nen nivelin e qeverrisjes enveriste . Ai vdiq i ngujuar ne Bar –kafe “Krejzi “ , i rrethuar me dashurine e pa kufishme te lexusve te shumte .

Me kete kumtese modeste , dhashe shkurt krijimtarine e ketij poeti , qe nga krijimtaria artistike do t’i bente nder cilido shteti , qe ta kishte te vetin . Ne percjelljen perfundimtare te poetit Arben Duka , nuk ju dha lamtura nga asnje instance shteterore , qe shpreh jo indiference , por perbuzje , per vlerat krijuse poetike . Qeverrite jane te perkoheshme , sado gjate te jene ne pushtet . Poetit Arben Duka pavdekesine ja kane dhene lexusit e shumte dhe kritiket profesioniste te fushes . Ai jetoi dhe vdiq poet , qe do te thote misioner i shtresave te pa privilegjuara te njerezimit .

Illo Foto , NY – Mars 2022