top of page

Përse duhet rizgjuar letërsia në shkollat shqipe




Akademikët, shkrimtarët, krijuesit dhe poetët kohët e fudnit e kanë vënë theksin e tyre në një pikë të rëndësishme: “që fëmijët e moshës 14 vjeçare duhet të lejohen, mbase edhe të inkurajohen, të heqin dorë nga të gjithë etapat e një studimi të letërsisë”, është vërtet tragjike. Aktualisht, shumë nxënës sot shkojnë përmes të njëjtave ide dhe mësime: studimi i letërsisë siguron materialin për mësimin e gjuhës. Nëse studimi i gjuhës shqipe është vendosur që të bëhet gjithnjë e më i dobishëm në fokusin e saj, në aftësitë e shkrim-leximit, si pasojë si përbërës i letërsisë do të dobësohet. Nuk diskutohet, se mësimi rigoroz i drejtshkrimit, pikësimit dhe gramatikës është mjaft i rëndësishëm, në mënyrë ideale mund të shpresojmë që fëmijët i kanë zotëruar këto aftësi themelore, para se të fillojnë kurset e tyre në lëndët që ata përzgjedhin. Një dallim mjaft i theksuar midis dy lëndëve do të bëjë më pak të mundshme që ata të mësojnë vetëm gjuhë dhe të lënë disi mënjanë përvojën e kënaqësisë së leximit të romaneve, shfaqjeve ose poezive.

Problemet me letërsinë e sotme shqipe, si lëndë e lënë disi në një kënd të heshtur, kanë të bëjnë me natyrën e njohurive disiplinore. Më shumë sesa me çdo temë tjetër, sfidë për konceptin kulturor dhe autoritetin e ligjësisë, një lëndë e tillë, që ka qëndruar në sprovën e kohërave dhe është kaluar nga një brez në tjetrin në bazë të gjykimit të publikut, përsa i përket meritës, ndihet në mënyrë akute. Nëse mësuesve të gjuhës shqipe u mungon besimi për të pohuar, se “disa vepra të letërsisë janë më të denja për studim, sesa të tjerat”, atëherë ata vënë në dyshim premisën themelore të lëndës. Nocioni i poezisë si “fjalët më të mira në rendin më të mirë” bëhet i pakuptimtë, nëse mësuesit nuk mund të dallojnë se çfarë nënkuptojnë “më të mirë”, ose më tej madje të mbrojnë nocionin se një “më i mirë” mund të jetë i mundur.

Pa një ligj të shtruar në forma dhe mënyra të ndryshme edukative dhe akademike, pa një ligj të mirëfilltë të letërsisë për kohën dhe situatat e sotme, të bazuar në format edukative më të përparuara, që të nxjerrë në skenë rolin e duhur, roli i mësuesit të Gjuhës Shqipe nuk është më për të promovuar “një dashuri të veprave të veçanta”, as edhe për cilësinë e shkrimit, bukurinë e gjuhës, thellësitë e emocionit dhe gamën e përvojës njerëzore të hulumtuar. Në kontekstin e letërsisë, ekzistenca është zvenitur dhe lënë në hije, nga një “tirani e rëndësisë” dhe një më të keqe akoma, nga ajo e “komercialitetit meskin dhe grumbullimeve të mistershme”, por të qëllimshme për të shkëputur lidhjen e duhur dhe të nevojshme të gjuhës shqipe me letërsinë. Letërsia sipas kushteve të sotme, nuk zgjidhet më për meritat e saj, por për mbulimin e saj të çështjeve, që “gjoja lidhen me të rinjtë dhe i ndihmojnë ata të zgjidhin problemet e tyre dhe të promovojnë shkrim e këndim emocional dhe mirëqenie”. Në vend që t’i marrë të rinjtë e t’i delegojë tej rutinës, përtej përvojave të tyre “zhargone” të përditshme, letërsia shpesh mësohet t’i kufizojë nxënësit në terrenin e tyre ekzistues emocional. Letërsia bëhet si gjithçka rreth tyre, rreth të rrinjve.

Si e tillë, letërsia është vetëm një nga shumë lëndë, që nxënësit rreken që ta përjetojnë si të gjithën rreth tyre. Atëherë është e vështirë të justifikohet, pse studimi i letërsisë duhet të ndërmerret në kushte të tilla, kurrë mos të bëhet i detyrueshëm. “Rënia e letërsisë tregon rënien e një kombi”, shkroi poeti gjerman Johann Wolfgang von Goethe. Rreth 200 vjet më vonë kërcënimi që paraqet neglizhimi i letërsisë shqiptare në shkollat shtetërore, si rezultat jo thjesht i mosnjohjes së aktualitetit dhe realitetit të saj, por edhe si një fakt i mosaftësisë institucionale për ta vënë atë në rolin e duhur po bëhet efikas. Ky fakt është si një vemje druri që vazhdon punën me trarët e çatisë. Mos o Zot, sikur të pritet akoma me “padituri” institucionale … që të rrëzohet trarët.

Terence Francis Eagleton, teoricieni, kritiku dhe profesori i dalluar i letërsisë angleze në Universitetin Lancaster, që ka botuar mbi dyzet libra, por që mbetet më i njohuri për “Teorinë letrare: Një hyrje”, që është shitur mbi 750,000 kopje shprehet: “Letërsia dhe njerëzimi, atëherë, mund të shihen si të ngjashëm në atë që funksioni i tyre nuk qëndron jashtë vetvetes, por në veprimtarinë e vetë-realizimit të tyre.”



187 views5 comments

5 Comments


Agim Bacelli
Agim Bacelli
Jan 24, 2020

Falënderoj Perëndinë që ka shqiptarë që dinë ta drejtojnë rininë ... :-)

Like

Fatmir Terziu Perparim Hysi i dashur mik dhe koleg Unë mendoj se bëj atë që më takon duke ndihmuar me pozitivitet

Like

Fatmir Terziu Ndjehem mire kur bashkohen mendimet qofshin edhe te debatueshme, ne anen kur ato synojne disi nje ndryshim ne ecjen perpara, dhe jo absolutizem dhe stanjacion. Gjithashtu respekte Timo Merkuri.

Like

Timo Merkuri Bashkohem me Perparim Hysi per shkrimin dhe shkrimet e tua. Respektte.

Like

Perparim Hysi Rrofsh dhe e vlerësoj këtë shkrim!

Like

Shkrimet e fundit

fjalaelireloadinggif.gif
bottom of page