ORGANIZIMI USHTARAK I LUFTËS SË POPULLIT DIBRAN KUNDËR SERBËVE NË PERIUDHËN 1912 – 1921


Bardhyl Hoxha, Gjen (R) Doktor i shkencave

ORGANIZIMI USHTARAK I LUFTËS SË POPULLIT DIBRAN KUNDËR SERBËVE NË PERIUDHËN 1912 – 1921


Nga Sakip Cami, studiues i historisë ushtarake

Bardhyl Hoxha, Gjen (R) Doktor i shkencave



Luftërat e popullit dibran në periudhën 1912 – 1921 janë të lidhura pazgjidhmërisht me luftërat e popullit tonë për liri dhe pavarësi. Ato kanë qenë luftëra e beteja ushtarake të mirëfillta që janë studiuar dhe studiohen nga historia e Artit Ushtarak shqiptar. Disa përpiqen t’i paraqesin këto luftëra dhe beteja si thjesht beteja popullore pa organizim ushtarak. Sigurisht që baza e këtyre luftërave ka qenë populli, por një popull i mirëstërvitur ushtarakisht, i mirëdrejtuar nga drejtuesit e tyre ushtarakë.

Historia jonë është e mbushur me shfaqje heroizmi, me prijës ushtarakë që i kanë bërë nder Dibrës dhe mbarë kombit, në periudha të ndryshme, ku vlerat e tyre kanë shkëlqyer, por edhe janë errësuar. Brezat kanë parë e po shikojnë qartësisht të gjithë vlerat e atyre që drejtuan me dorë të hekurt, me mendje të kthjellët, me atdhedashuri në funksion të misionit të shenjtë të ruajtjes së hapësirës territoriale shqiptare.

Pas periudhës së lavdishme të Skënderbeut legjendar dhe pas periudhës së pushtimit të gjatë Osman, Lidhja Shqiptare e Prizrenit qe ajo që u tregoi shqiptarëve se interesat kombëtare mbrohen duke qenë të bashkuar politikisht, por edhe të organizuar ushtarakisht, realizimi i të cilave nuk mund të arrihet pa një udhëheqje të besueshme dhe të sukseshme, që do ta drejtonte popullin e tij në luftën për çlirim e pavarësi kombëtare.

Ushtria e Lidhjes së Prizrenit e udhëhequr nga luftëtarë trima të zgjuar e të vendosur, ishte vendi ku shqiptarët u bashkuan pavarësisht përkatësive fetare, duke lënë kështu në histori një rast unikal edhe për të ardhmen e zhvillimeve kombëtare. E përmenda Lidhjen Shqiptare të Prizrenit sepse ishte Iljas Pashë Dibra, një gjeneral dibran me zotësi politike e ushtarake në krye të kësaj lidhjeje. Ushtria ishte simbol i bashkimit kombëtar.

Pavarësia e shtetit shqiptar nuk erdhi vetëm nga bisedimet në tavolinë, por nga kryengritjet e fundit të shekullit të XIX, në veri dhe në jug.


Sakip Cami, studiues i historisë ushtarake

Drejtuesi ushtarak ka qenë bashkudhëtar i ngjarjeve më madhore të shtetit shqiptar. Pashallarët shqiptarë të përgatitur në shkollat ushtarake të Stambollit dhe të Berlinit u vunë në krye të këtyre luftërave. Si një diplomat me karrierë të gjatë dhe si një deputet i Parlamentit të Turqisë, Ismail Qemali e dinte mirë nevojën e krijimit të një force të armatosur shqiptare në kushtet e një politikë pothuajse kaotike të Fuqive të Mëdha për Ballkanin, ku forca dukej se kishte po aq rëndësi sa edhe diplomacia. Nisur nga këto kushte ai caktoi si Ministër të Luftës Mehmet Pashë Dërrallën, një Gjeneral, i arsimuar në Akademinë e Shtatmadhorisë në Stamboll dhe që kishte arritur funksione të larta në ushtrinë Osmane, ku ishte graduar “Pasha” gjeneral. Ai ishte një nga mbështetësit e tij dhe një ndër nismëtarët për pavarësinë pasi, kishte qenë komandant i Vilajetit të Kosovës. Pranë Dërrallës, i pari Shef i Shtabit të Përgjithshëm u caktua Major Ali Shefqet Shkupi, për të organizuar ushtrinë si kryetar i Shtatmadhorisë, i cili kishte përfunduar në vitin 1905 studimet në Akademinë e Shtabit të Përgjithshëm në Stamboll, me gradën kapiten shtatmadhorie.

Pas 28 Nëntorit ditës së Shpalljes së Pavarësisë erdhën zhvillimet e 4 Dhjetorit të vitit 1912, dita ku u shpall akti madhor i krijimit të Ushtrisë Kombëtare që pasoi me ngritjen e menjëhershme të Ministrisë së Luftës dhe Shtabit Madhor, si dhe me akte të tjera qeveritare.

Veçori për Dibrën është se në çdo krahinë kishte forca vullnetare dhe rezerviste të organizuara sipas krerëve të krahinave (maleve) të Dibrës.

Në periudhën 1914 – 1918 Shqipëria dhe Dibra u përfshi në flakët e Luftës së Parë Botërore dhe të sulmeve serbe, bullgare dhe austro – hungareze.

Nga viti 1918 – 1920 në qeverinë e Durrësit të drejtuar nga Turhan Pasha, Ministër Lufte ka qenë Jusuf Dibra nga Dohoshishti. Në vitin 1919 u hap në Tiranë një shkollë e posaçme 6 mujore për përgatitjen e oficerave, aspirantëve dhe xhandarëve, ku u përgatitën edhe djem nga Dibra.

Pas Kongresit të Lushnjës në janar 1920 dhe krijimit të qeverisë, në përbërje të së cilës u përfshi edhe Ministria e Luftës me në krye Gjeneral Brigade Ali Riza Kolonjën, u ringrit edhe struktura e Shtatmadhorisë me në krye nënkolonel Ali Shefqetin (Shkupin). Këta e shumë të tjerë ishin ushtarakë karriere, të cilët kishin mbaruar shkollat dhe akademitë ushtarake si në Turqi ashtu edhe në vendet e tjera perëndimore.

Në vitin 1920 ushtria shqiptare e drejtuar nga gjeneral Ali Riza Kolonja ishte e organizuar me 3 regjimente, ku komandant i Regjimentit të II ishte Major më vonë nënkolonel Ramiz Dibra, i biri i Iljas Pashë Dibrës.

Në vitin 1921 Qeveria e Iljas Bej Vrionit emëroi Kolonel Selaudin Shkozën (nga fshati Shkozë i Lumës) Ministër të Luftës dhe shef shtamadhorie dhe komandant forcash Gjeneral Ali Rizain (Kolonjën).[1]

Po nga historia e Ushtrisë shqiptare, botim i katedrës së historisë ushtarake mësojmë se shërbimi ushtarak u bë i detyrueshëm për moshat nga 20 - 45 vjeç në masën 1 vit. U vendos edhe shërbimi rezervist. Mund të theksojmë se në qershor të vitit 1921, për të përballuar në mënyrë sa më të shpejtë dhe efektive problemet e shkaktuara në Mirditë u formuan edhe 3 batalione të lëvizëshme që vareshin direkt nga Ministria e Luftës dhe komandanti i operacionit Ali Rizai.[2] Regjimenti i II me bazë në Tiranë me komandant Mustafa Aranitasin kishte një batalion në Peshkopi që komandohej nga major Ramiz Dibra, Në mungesë të uniformave ushtarake të posaçme, luftëtarët kishin një shirit kuq e zi në kra