NUK IU NJOH KONTRIBUTI PËR 50 VJET ME RRADHË


HAFIZ SHERIF LANGU (1877- 1956)

KLERIKU DHE VEPRIMTARI I SHQUAR I ÇËSHTJES KOMBËTARE, DELEGATI I PAVARËSISË QË NUK JU NJOH KONTRIBUTI PËR 50 VJET ME RRADHË



Nga Sakip Cami, studiues





KRYETAR I KLUBIT PATRIOTIK “BASHKIMI” DIBËR 1908-1912

· ORGANIZATOR DHE DELEGAT I KONGRESIT TË DIBRËS, 1908

· DELEGAT I KUVENDIT TË VLORËS , 30 NËNTOR - 7 DHJETOR 2012

· IMAM DHE KADI NË DIBËR TË MADHE 1918 -1938

· KRYETAR I ULEMA MEXHLISIT TË SHKUPIT 1938-1942

· KRYETAR I KOMUNITETIT MYSLIMAN SHQIPTAR 1942-1945

· BURGOSUR NGA REGJIMI KOMUNIST 1945-1950

Shqiptarizma asht për Fe e Atdhe. Sa ma shumë ta përqafojmë atë aq më pranë Zotit jemi dhe Ai padyshim do t’na ndihmojë në dëshirat e hallet tona”.

Hafis Sherif Langu




Dibra, qyteti ku lindi Sherifi


Qyteti i Dibrës në fundin e Shekullit XIX dhe fillimin e Shekullit XX kishte 3 lagje kryesore, Lagjen e Hinqarit, Lagjen e Bajram Begut dhe lagjen e Dervish Mustafës, ose Dollmahalla.

Në këtë kohë qyteti ka patur 20000 banorë dhe 3000 shtëpi. Shtëpi dykatëshe, me oborre të ngushta, me avlli të larta dhe pranë njëra tjetrës. Pastërtia ishte shembullore qoftë e banjove, qoftë e cezmave dhe puseve me ujë të bollshëm e të kristaltë. Me gjithë se është djegur tre herë nga pushtuesit turq dhe serbë Dibra edhe sot rrezaton kulturë dhe pastërti shembullore.

Në lagjen e tretë të Dollmahallës e kishte shtëpinë Sherif Langu. Lagjeja e Dollmahallës ndahet prej lagjes së Hinqarit me Pazarin qysh ke Ura e Selamit deri tek Shatërvani i Xhamisë së Haxhi Brahimit. Me Lagjen e Bajram Begut ndahen me Përroin tek Ura e Selamit deri në Tabkhane e Xhelis Tepe. Në bllokun 14 të kësaj lagjeje e ka shtëpinë Sherifi, ngjitur me shtëpinë e Dullë Nallbatit. Edhe sot njihet si shtëpia e Hafis Sherif Langut.

BABAI I SHERIFIT, OSMAN LANGU (1840-1912) “DËSHMOR I KOMBIT”,

IMAM I LAGJES DERVISH MUSTAFA NË DIBËR

Osmani shërbente si imam i xhamisë së lagjes Dervish Mustafa (Dollmahalla) (Haki Sharofi, “Historia ne Dibrës” Faqe 45. Ai është lindur në qytetin e Dibrës në vitin 1840. Familja e tij ishte ndër familjet më të dalluara të qytetit me prejardhje të herëshme, trashëguese e imamit, të njohur si intelektualë dhe atdhetarë. Përveç mbiemrit Langu mbanin edhe mbiemrin Imami, që sot e mbajnë trashëgimtarët. Ka qenë një familje e kamur me prona për bujqësi e blegtori.

Përveç Osman Efendi Langut që ka qenë imam i Lagjes së Dervish Mustafës, kanë shërbyer edhe dy imamë të tjerë në dy lagjet e tjera, Jusuf Efendi Skikuli, imam i Lagjes së Ilinqarit dhe Shaqir Efendi Imami, imam i Lagjes Bajram Beg. Imamët emëroheshin me dekret Sulltani nga Stambolli.

Në vitin 1912 Jusuf Efendi Skikuli dhe Osman Efendi Langu shkuan në luftë kundër serbve në Manastir dhe ranë në fushën e betejës në Fushën e Orizarit. Bashkë me ta në këtë luftë ra edhe komandanti i tyre Kapiten Aqif Rusi. (H.Sharofi “Historia e Dibrës Vëll I” , faqe 81)

Sherifi është i biri i Osman Langut dhe i Sabrije Rusit (Langut). Sabrija ishte e bija e Selim Bej Rusit, një familje e pasur bejlerësh, por atdhetarë të shquar.

SELIM RUSI, GJYSHI NGA NËNA I SHERIFIT,

FIGURË E SHQUAR E LËVIZJES PATRITIKE SHQIPTARE

Selim Bej Rusi (1821-1905) njihet si diplomati që ja kishte frikën Sulltan Hamidi II. Me bëmat e tij patriotike Selimi I dha emër të nderuar jo vetëm fisit të tij, por edhe Dibrës dhe mbarë shqiptarisë. Veprimtaria e tij I përket periudhës së Lidhjes Shqiptare të Prizrenit dhe kuvendeve kombetare të Dibrës, të cilat I drejtoi dhe I organizoi. Ai ishte bashkëkohës dhe bashkëvepries me Haxhi Zekën , Hoxhë Vokrrin (Seit Najdenin) Hamdi Ohrin, Ibrahim Teëmon, Dervish Himën etj. Selimi trashëgoi nga gjyshi itij Riza Beu jo vetëm pasurinë , por edhe titullin bej, të cilin e ngriti edhe më lart në aspektin atdhetar.

“Selim Bej Rusi kishte marrë pjesë në Kongresin e Dibrës më tetor 1880, në Kuvendin e Pejës në janar të vitit 1989, kishte kryesuar Kuvendin e Dibrës më 1899 dhe deri në vitin 1905 kur vdes ka qenë promotor i lëvizjes kombëtare shqiptare dhe i përhapjes së gjuhës e të shkollave shqipe. (M.Murra. “Selim Rusi”faqe 106, 107, 108 dhe Sejfi Vllamasi “Balafaqime Politike 1897-1942” Faqe 54.

Babai, Osmani dhe gjyshi Selim Rusi ngulitën tek Sherifi ndjenjat atdhetare. Osmani dhe Sabrija patën 6 djem dhe 2 vajza: Sherifin, Dautin, Nebikën, Mirvetin, Shabanin, Rifatin, Edipin dhe Gafurin.

SHKOLLIMI

Për shkollimin e Sherifit u kujdes gjyshi i tij Selim Rusi, veprimtar i shquar i çështjes kombëtare shqiptare. Synimi i Selimit dhe i bijës së tij, nënës së Sherift ishte që ai të mësonte shqip. Shkollën shqipe në Dibër të Madhe e hapi për herë të parë Said Najdeni, (Hoxhë Vokrri) në vitin 1888. Ky patriot dhe rilindas i madh i solli abetaret shqipe nga Stambolli. Nxënës të tij ishin Sherif Langu, Riza Rusi, Kadri Fishta, Shaban Pepa, Tahir Trena, Dalip Rusi, Ymer Rusi etj. Riza Rusi, i cili kishte kryer studimet në Stamboll, u bë nxënës i Seid Najdenit për të mësuar gjuhën shqipe.

Shkolla fillore shtetërore quhej iptidare dhe të tilla në Dibër të madhe ishin njëmbëdhjetë. Pas shkollës fillore kreu edhe Shkollën Rruzhdije, ose 8 vjeçare siç mund të barazvlerësohen sot. Në Dibër Sherifi kryen edhe Medresenë, në njërën nga 10 Medresetë e Dibrës së Madhe. Në vitin 1897 mbaron shkollën e Mesme te Manastirit dhe niset drejt Stambollit.

NË STAMBOLL, KONTAKTI ME RRETHIN SHQIPTAR PËRPARIMTAR

Në Stamboll Sherifi bie në kontakt me pjesën përparimtare shqiptare të kohës. Ai qëndron me Seid Najdenin, Dervish Himën, Kadri Fishtën, Ali Riza Shkupin, Ibrahim Temon, Hasan Prishtinën, Nexhip Dragën, Mehmet Pashë Dërrallën. Në një foto të kohës Sherifi është me Ramiz Dacin, Haxhi Zekën, Shahin Kolonjën, Sotir Kolean, Dervish Himën dhe Rezhep Matin. Përveç këtyre atdhetarëve Sherifi padyshim ishte edhe nën ndikimin e veprimtarisë dhe shkrimeve të vëllezërve Frashëri. Në Stamboll Sherifi studion për teologji, megjithëse nuk dokumentohet se e mbaroi atë, për shkak të përfshirjes në lëvizjen e shkollave shqipe dhe të kthimit të parakohshëm në atdhe.

Ndonëse pat shprehur dëshirën të studionte Teologjinë Islame, në vetvete ishte i prirur që nëpërmjet mundësive që i jepte rroba e një patriarku të ndikonte sa të mundte për t’u orientuar bashkëatdhetarëve të vetë dritën e munguar të Shqiptarizmit.


22 vjeç imam në Dibër të Madhe

Ishte vetëm 22 vjeç kur kthehet në atdhe, në Dibër të Madhe dhe fillon punën si imam në këtë qytet. Pikërisht në këtë vit në Dibër të Madhe gjyshi i tij atdhetari Selim Rusi me shokë organizoi Besëlidhjen e Dibrës ku Sherifi mori pjesë në mënyrë aktive në këtë veprimtari atdhetare krahas gjyshit të tij dhe patrotëve të tjerë shqiptarë nga Dibra, Mati, Struga, Elbasani dhe Tirana. (Moisi Murra “Një emër në univers” faqe 35-37)

Ndërkaq në këtë kohë në Turqi kishte filluar lëvizja për përmbysjen e regjimit despotik të Sulltan Hamitit me emrin “Itihad ve Terakkki” (Bashkim e Përparim”) Kjo lëvizje filloi fillimisht në Manastir dhe më pas në vitin 1907 u krijua dega e saj edhe në qytetin e Dibrës së Madhe me kryetar Hafis Ismetin.

VËLLEZËRIT E SHERIFIT

Daut Langu (1883-1944)

U vra si patriot në vitin 1944 në mbrojtje të Dibrës së Madhe.

Shaban Langu

Shabani u inkuadrua në lëvizjen iluministe në Dibër

Rifat Langu (Imami), delegat i Kongresit të Dibrës

Rifat Langu me 22 gusht 1910 së bashku me një grup shokësh nën influencën e Sherifit dhe të atdhetarëve të tjerë dibranë kundërshtoi ekpeditën e Durgut Pashës. Rifati merr pjesë në Kongresin e Dibrës si delegat i këtij kongresi.

Gafur Langu, deputet i Kuvendit Kombëtar të Shqipërisë

Gafur Langu u lind në Dibër të Madhe në vitin 1905. Pas mbarimit të shkollës së mesme në Dibër, në vitet 1934-1939 kreu studimet në Çeki për agronomi. Si antifashist internohet nga italianët në vitin 1941.

Në tetor 1943 zgjidhet deputet i Kuvendit Kombëtar të Shqipërisë, qëndron në këtë detyrë vetëm një muaj dhe për këtë pas çlirimit arrestohet dhe dënohet me 20 vjet burgim. Në vitet 1954-1956 jeton në internim në Lushnjë. Për nevojat që kishin e thërrasin të drejtojë fermën e Peqinit. Vdes në Tiranë në vitin 1963.

KLUBI ATDHETAR « BASHKIMI » I DIBRËS SË MADHE

SHERIF LANGU, KRYETAR

Më 19 Shtator 1908, në Dibër u formua Klubi patriotik “Bashkimi” i cili ndikoi në hapjen e 250 shkollave shqipe në Dibër dhe Shqipërinë verilindore

Në fund të dhjetorit 1908 në Dibër të Madhe, klubi atdhetar « Bashkimi », i themeluar që në shtator të atij viti, u vendos me zyrë e qendër në hotelin e Haxhi Rexhës afër shatërvanit të papuçinjve.

Ky klub ka patur një këshill administrativ me kryetar Hafiz Sherif Langun. Fillimet e këtij klubi janë në vitin 1907, kur Hafiz Ismet Dibra themeloi organizatën « Bashkim dhe Përparim » dhe në kryesi të tij ishin Hafiz Sherif Langu, Riza Rusi, Ismail Strazimiri dhe Rushit Kusari. (Haki Stërmilli, « Dibra në prag të historisë » dorëshkrim, 1940)

Në vitin 1908 fill pas Kongresit të Manastirit, Klubi « Bashkimi » zhvilloi një veprimtari të gjërë për përhapjen e gjuhës shqipe dhe hapjen e shkollave shqipe. Në Kongesin e II të Manastirit , Klubi « Bashkimi » mandatoi Ibrahim Jegenin që ti përfaqësonte.

Me këmbënguljen e Hafiz Sherif Langut, Eqerem Camit dhe të Ismail Strazimirit u bë e mundur që në gjimnazin e Dibrës të mësohej shqip dhe mësues të caktohej Shefqet Daiu nga Elbasani.

Hafiz Sherif Langu dhe Shefqet Daiu dhanë provim para autoriteteve të kohës në Manastir për të marrë të drejtën e mësimdhënies në shkollat shqipe. Shefqet Daiu, mësuesi i parë i shkollës shqipe të Dibrës së Madhe strehohej në fillim tek Hafiz Sherif Langu dhe më pas tek Riza Rusi.

Klubi pati në përbërjen e tij 65 anëtarë dhe një këshill administrativ prej shtatë vetash ku bënin pjesë : Hafiz Sherif Langu, Kadri Fishti, Riza Rusi, Ibrahim Xhindi, Eqerem Cami, Abdurrahman Tërshana dhe Ibrahim Jegeni. Razije Pregja ishte e vetmja femër, anëtare e këtij klubi.

”Pranë klubit “Bashkimi” dhjetra antarë zhvillonin një propagandë të gjërë në qytet dhe në krahina për të mbajtur të gjallë në popull dashurinë për atdheun, dëshirën për të kënduar e shkruar shqip. Kudo dëgjohej me interes fjala e kryetarit Sherif Langu dhe Vehbi Agollit për këto probleme, duke i bërë kështu një shërbim të çmuar çështjes kombëtare”.

( Arkivi i Institutit të Historisë – Tiranë , Dosja A.VII.63 , fleta 4 ).



DREJT VLORËS, DREJT FLAMURIT , (NËNTOR 1912)

Ngjarje kulmore në jetën e Hafiz Sherif Langut është padyshim pjesmarrja e tij në kuvendin historik të Vlorës.

Më 18 nëndor 1912, në zyrën e telegrafisë së bashkisë së Dibrës,do të mbërinte telegrami i plakut Ismail Qemali, i cili ftonte dibranët një orë e më parë të zgjidhnin përfaqsuesin e tyre,për të ngritur Flamurin në Vlorë dhe për të shpallur pavarsinë e trojeve shqiptare. <