“NUK I NDËRROJ VUAJTJET ME NJË SHËRBIM PREJ SKLLAVI...”



ESE

PIRRO LOLI

Vetë sakrifikimi heroik për mbrojtjen e idealeve të larta ka qenë i njohur që në kohët mitike. I pari është akti trimror i Prometeut. Përpos këtij simboli klasik, kryeradhë e kulturës botërore, numërohen qindra e mijëra njerëz të guximshëm që janë ngritur kundër tiranive dhe obskurantizmit shoqëror për të mbrojtur idetë e tyre progresive. Krijuesit e mëdhenj, në të gjitha disiplinat shkencore rreshtohen në ballin e sakrificave supreme të zhvillimit shoqëror. Njerëzimi i mban në histori si modele guximi e heroizmi epokal.

NJERIU, ZOTI I TOKËS - GNOSTICIZMI

Prometheu i tha kryetiranit: “Nuk i ndërroj vuajtjet me një shërbim prej skllavi”. Pitagora, kur e kapën ushtarët persë me shpatë për ta vrarë, ai po llogariste formulën e rratheve në rërë dhe u tha “ mua mund të më vrisni, por mos m’i prishni rrathët në rërë...”..

Aristoteli, shkencëtari dhe filozofi i madh u internua dy herë dhe u largua nga Athina si qytetar me mendime të rrezikshme; Sokrati nuk zgjodhi shpëtimin e jetës dhe daljen nga burgu me ndihmën e studentëve të tij, - Jo, tha filozofi, miku më i madh i Platonit, unë kam votuar por mbrojtjen e ligjit dhe demokracisë, nuk mund t’i shkel vetë. Dhe piu helmin. Giordano Bruno, për mbrojtjen e një vizioni shkencor të astronomisë, vuan persekutimin e Inkuizicionit. Këtë ngjarje epokale Vatikani e ka mbajtur të fshehtë deri në shekullin e 20-të. Ai kundërshtoi të gjitha presionet e shoqërisë dhe të fesë që nuk pranonin se toka është e rrumbullakë, dhe e lëvizshme sipas një ligjësie kontinentesh. . Dhe duke u djegur në turrën e druve artikuloi zbulimin e ligjit të madh “...megjithatë, toka rrotullohet”...Spinoza përfundon i vetëm, i shkishëruar nga komuniteti i tij dhe, i hedhur poshtë nga të gjithë. Eshtrat e Volterit u gjymtuan dhe u zhvendosën nga një vend në tjetrin për t’u fshehur. Zonja Olympe de Gouges, pjesëmarrëse në një revolucion (3 nëntor 1793) shkoi në gijotinë.




E kundërta e heroizmit prometejan është ligji “dao” në Kinën e lashtë sipas të cilit, njeriu duhet t’i nënshtrohet eprorit ashtu si bari erës)


DINJITETI I FILOZOFËVE


Eseisti i famshëm, filozofi Viktor Gomes Pin thotë se tipa të tillë shkencëtarësh e filozofësh. vdesin duke mbrojtur dinjitetin e tyre. Autori citon një frazë të Max Horkheimer që përmbledh shumë mirë pikënisjen dhe thelbin e besimit tw tij. “E gjithë shpresa është e mbyllur në aktin e të menduarit.” Gómez, provon se filozofia është “një luftë kundër disa modaliteteve të parimit të shpresës. Opinioni i gjerë shoqëror e ka bërë të vetën shprehjen se Shpresa vdes e fundit – jo, thotë filozofi i madh ebraiko gjeman, F. Niçe -nuk duhet të mbyllim sytë për atë që është në kundërshtim me dinjitetin njerëzor -, të kesh shpresë nga fundi i kutisë së Pandorës, do të thotë të provosh një torturë të pafundme, ose një vdekje të stërgjatur, pa shpresë”.

... Sakrifica e tyre ka qenë e ndryshme, në emër të një zbulimi shkencor, në emër të dijes, të paqes, lirisë, të dashurisë, të ardhmes ose atdheut, të luftës apo të fitores. Faktet kokëforta na vinë që nga refuzimi i diktatorëve, luftrave, opinioneve tabu, obskuratiste e shoqërore deri në sakrilegje të dhunshme e gjakësore; humbje jete të vetëvedijshme deri te zjarri e gijotina për të mos mohuar ato, zbulimet e mëdha.

Miguel Servet (1511-1553). Njihet si mjek i famshëm për hipotezat e tij mbi qarkullimin e gjakut dhe gjendja e tij si viktimë përmendet shumë shpesh. Nuk harrohet zbulimi epokal i tij mbi qarkullimin e gjakut që e çoi në turrën e druve në vitin 1553. Ndër të tjera, përballet me teorinë e Calvin-it, në një mënyrë jashtëzakonisht konceptuale. Dhe sot, megjithëse hipotezat mbi gjakun kanë përparuar shumë, ai dhe sot i qëndron kohës si mendimtar fatos e gjenial”. Filozofë si Volteri apo Simone Ëeil preferuan të vuanin refuzimin shoqëror, por nuk tradhtuan pozicionet e tyre shkencore...

%

Tridhjetë vjet më vonë prej Luftës në Vietnam, në kujtesën e tij 1995, Macnamara tregon se personi i parë në Shtetet e Bashkuara që i vuri flakën vetes ishte 82-vjeçarja Quaker Alice Herz, nga Detroit, i Miçiganit. Sekretari i mbrojtjes R. Maknamatra kujtoi vdekjen e një të riu me emrin Norman R. Morrison, babai i tre fëmijëve dhe oficer nga Baltimore. Kjo vdekje u bë botërisht e njohur dhe veçanërisht simbolike sepse ai dogji veten kur Presidenti Johnson autorizoi përdorimin e napalmit në Vietnam, një lëndë kjo, që digjet dhe shkrihet në lëkurë duke shkrirë mishin. Morrison, zgjodhi të vetëflijohej në flakë poshtë dritareve të Pentagonit ku kishte zyrat Sekretari i Mbrojtjes Robert McNamar. Një javë pas vdekjes së Norman Morrison, një punëtor 22 vjeçar u bë protestuesi i tretë i luftës duke u vetëflijuar. Ai vdiq nga djegiet në 9 nëntor, 1965 në Plaza të Kombeve të Bashkuara në Nev York City . Dhe la këtë shënim “Unë jam kundër luftës, kundër të gjitha luftërave”....

Por,

Shëmbulli universal ishte dhënë në krye të herës të njeriut të lashtë ...Guximi njerëzor rrjedh që nga Prometheu.