NJË “PASAPORTË” UNIVERSALE PËR DIPLOMACINË




-Duke shfletuar librin e diplomatit dhe shkrimtarit Arben Çejku “Sovraniteti versus Integriteti” në vigjilje të përvejtorit të Pavarësisë së Kosovës-


NGA SHEFQET MEKO, MINNEAPOLIS, SHBA


Në mesin e vitit 2020, kur pandemia vijonte të trondiste botën, diplomati Arben Çejku, iu paraqit publikut shqiptar me librin “Sovraniteti versus Integriteti” (Prapaskenat e dialogut dhe sfida e pajtimit mes Kosovës dhe Sërbisë 2002-2020). Kur e mora me dedikim miqësor të autorit, ndjeva peshën e fletëve dhe mendimit mbi pëllëmbët e mia, e rrotullova mes duarve të mia me një ndjesi admiruese dhe thashë :”Urime Ben Çejku, të lumtë…” dhe siç ndodh në këto lloj takimesh me botime të tilla, kalova faqet e librit mes gishtave, si për të bërë “ledhatimin” e parë të diçkaje që emocionin. Nuk e di, por në ato momente u ndjeva sikur autori me guximin dhe palodhësinë e tij intelektuale, sikur na sillte para kohë një “ vaksinë diplotamike” që i duhet aq shumë Ballkanit dhe shqiptarëve, për të ndërtuar ura paqeje dhe mirëkuptimi me vetveten dhe fqinjët. Ishte koha kur bota dhe Amerika ishte në ethet e kërkimit të vaksinës ndaj Covid-19, që kërcënonte dhe vijon të kërcënojë njerëzimin. E ndërsa tashmë në këtë fillim të vitit 2021, vaksina reale, falë talentit të shkencëtarëve, po injektohet në krahët e qytetarëve të botës, rikthimi tek “vaksina diplomatike” e Arben Çejkut erdhi tek unë si një ngacmim i brendshëm.

Të jem i sinqertë me veten dhe lexuesin, unë mbase duhet të jem i fundit të shkruaj për diplomacinë, aq më pak për atë kosovare, e cila kur ika unë nga Shqipëria më 1999, falë vendosmërisë amerikane, detyrimisht u fut në axhendën botërore. Jam thjesht admirues i diplomacisë, e cila për hir të së vërtetës në “socializmin centralist” ishte një “ëndërr e paparë”, ku shërbenin vetëm “Elita tejet besnike” që e kishin dëshmuar dhe provua “dashurinë për PPSH....” Sidoqoftë, gjëja e parë që më erdhi në mendje kur më ra në duar libri i Çejkut, ishin ato ditë të qershorit 1999, kur si gazetar në Radio-Tirana, do intervistoja sa e sa të dëbuar nga Kosova...Ishte një tmerr dhe solidartet i paparë mbarëshqiptar.Gati gjysëmmilionë kosovarë të dëbuar nga shtëpitë e tyre, gjetën strëhë në çdo cep të Shqipërisë së varfër,por bujare. Akoma në arshivën time personale në Amerikë, ruhen ato kaseta me histori të trishta e tragjike kosovare... E ndërsa shfletoj një libër dinjitoz për rrugën e gjatë dhe të mundimshme të shtetit të dytë shqiptar në Ballkan, me vijnë në mendje ato tregime rrëngjethëse të nënave, prindërve e të moshuarëve kosovarë të dëbuar nga dhuna e paparë milosheviçiane, më shfaqen ato lot të tharë në fytyrat e rreshkura të të moshuarve dhe lëngimet e tyre, më tingëllojnë në vesh ato zëra fëmijësh, që ashtu pa kuptuar se ç’ndodhte me ta, në apartamentet apo nëpër kampet strehuese që u hapën kudo në Shqipëri, gjenin kohë të qeshnin me naivitetin dhe pafajësinë e tyre, duke u bërë simbol i shpresës në ato kohë të vështira të kombit tonë në Ballkan…Ishin kohët kur UÇK-ja ishte kthyer në një shpresë për shqiptarët e tmerr për sërbët,natyrisht nën “umbrellat” fluturuese të NATO-s.

Arben Çejku, me aftësinë e tij treguese dhe mendjen e mprehtë analitike, sikur më largon nga “kujtimet e të shkuarës” dhe më përplas me një realitet aq të ndryshëm nga ai që ende “fle” në celefonin e kasetave të mia në Minneapolis...Ai është futur aq thellë në rrugën pa fund të mbijetesës dhe shtetformimit kosovar sa të magjeps. Kosova kishte zgjuar botën dhe kanceleritë e saj të përgjumura. Kosova u bë kreu i lajmeve botërore duke tronditur si kurrë më parë “gogësitë” europiane e duke bërë të mobilizoheshin diplomacia dhe vemprimi ushtarak njëherësh.Kosova i dha Ballkanit një fundosje tektonike që historia e shënoi. Europa nuk e kishte njohur një bërbindsh që ishte aq pranë, Kosova ja dëshmoi botërisht. Këtu fillon si duket e “mban shënime” diplomati Cekaj, duke na sjellë një libër risi. Kosova kishte arritur të ishte kryelajm i botës. Deklarata dhe pohime diplomatike që si “vektorë” të shpresës së një populli tmerrësisht të coptuar në historinë njerëzore, u hodhën nga Uashingtoni në Bruksel, nga Berlini në Londër, nga Londra në Beograd, duke u përplasur si “stuhi diplotamtike” nga Parisi në Moskë nga ku si “rikosheta” të fatit tonë rikthehen në Tiranë e Prishtinë. Shqiptarët në Ballkan përfundimisht hapin një kapitull të ri kombëtar duke pasur në krye “Babain” e Republikës së Kosovës Ibrahim Rugova, që me “gandizmin” e përkthyer në shqip, ia arriti qëllimit. Duket se qysh në ato kohë të tronditura, Çejku i ri, diku “ shënonte në bllok” si gazetar dhe dëshmtar i “aksionit gandist” historik shqiptar.


Libri i Arben Çejkut fillon si një “thriller politik” që të rrëmben nga faqja në faqe.Shkurt si askush tjetër. Thënë më qartë si asnjë diplomat i mëparshëm. Akoma më shkoqur: një libër mrekulli që “zgjon” çdo lloj zilie... Autori të lëshon një “shok elektrik” me fakte, të dhëna, reagime dhe angazhime aq interesante, aq të detajuara, dhe të “situra” aq imët, aq kujdesshëm duke të futur nëpër anale diplomatike, në bisedime diplomatësh, në deklarata presidentësh,në plane shtetarësh, sugjerime, këshillime të çuditshme e të gjitha këto sikur derdhen furishëm në “turbinën politike” të Prishtinës, prej nga pritet dritë dhe reflektim për popullin shqiptar të Kosovës, por për fat dhe “mallkim mes vedit” , ky “shtet bebe” akoma kërcënon mbytjen e frikshme në “ujrat e turbullta” të paslindjes së dhimbëshme...Sidoqoftë, vota e lirë kosovare për “Shën Valentin 2021” duket se tregoi një “emancipim perëndimor”,që qartësisht kapërcen klasën politike.

E them pa ekuivoke se libri i Çejkut është një nga kontributet më serioze,një nga prurjet më intelektuale, më hulumtuese e përballje qëndrimesh e idesh, duke rrokur një realitet mediatik, politik dhe diplomatik që shtrihet në tre kontinente, në një kohë dhe hapësirë reale, duke na shpalosur në tre dimensione “kalvarin diplomatik” por edhe “kaosin e vetvetes” të bijve të Kosovës, por gjithsesi me një shpresë të pashuar drejt triumfit. Shfleton këtë vepër publicistiko-diplomatike të Arben Çejkut dhe të vijnë në mendje thëniet lapidare për diplomacinë, që me e përshtatshmja në këtë rast është ajo e e Tomas Xheferson kur thotë “Ne duhet të realizojmë detyrimin tonë dhe të bindim botën se ne jemi pikërisht miq dhe armiq të guximshëm”. A thua Xheferson kishte parasysh Kosovën dhe Sërbinë gati 225 e ca vjet më parë?

Autori krahas prurjeve shumëdimensionale diplomatike që duket se kanë “qëndrën sizmologjike” në Uashignton DC dhe vijnë si lëkundje “7 ballëshë” në Berlin, Paris, Moskë e Beograd, me një mjeshtëri hulumtuese sjell “krizën politike” që përjeton Prishtina, që edhe pse duhet të kuvendojë urtësisht rreth “oxhakut” të vet, befas thërmohet e shkërmoqet në qëndrime, gjykime dhe ekstreme të dhimbëshme, a thua se politikanët e Kosovës apo edhe të Shqipërisë, po zgjidhin “krizat e botës” si “baballarë të demokracisë” dhe jo “krizën e vetvetes”. Autori rrëfen, por nuk hesht. Si kronikan i shkëlqyer të nënvizon se ç’thuhet në Shtëpinë e Bardhë, Londër apo Bruksel, por po aq shpejt sjell “kërcimin inatçor” në Beograd që ndihet deri në Moskë. Në fund të fundit çdo gjë koncentrohet në Prishtinën historike ku ka “shumë kapedanë” që nuk kuvendojnë, por si “skifterë “sulen mbi njëri tjetrin për pushtet dhe lavdi, duke harruar se koha dhe rrethanat iu sollën në shteg “gjahun” historik që kombi kishte dekada që e ëndërronte. Duke ndjekur “teatrin politik” të Prishtiës mendon as politikanët e tajeshëm nuk e kanë mundur të lexojnë dhe “deshifrojnë” kodin diplomatik të Ruzveltit kur thotë se “Folë paqësisht e butë, duke evidentuar saktësisht qëllimin e arritjes së largët”. Akush më mirë s