Një "kumuri" qan nga malli...


ILIRIANA SULKUQI

Një"kumuri" qan nga malli...

"QYTETI IM" nga ILIRIANA SULKUQI

(ese)


Nga Përparim Hysi


Sapo i dhash fund "Antologjisë POETIKO-GRAFIKE" -"Qyteti im",ku vargjet janë të POETES ILIRIANA SULKUQI dhe"Fototgrafitë"nga NJË MJESHTËR si skenograf,piktor grafist,FABARDH MARKU që saj penelit si piktor është nderuar nga SELIA E SHENJTË E VATIKANIT me titullin"Kavalier i URDHËRIT të SHËN SILVERIT" dhe,veç këtij urdhëri,mban titullin"Akademik" nga AKADEMIA SHQIPTARO-AMERIKANE e SHKENCAVE dhe ARTEVE.

Pra,parë veç kalimthi,kemi një "prodhim bruto" nga DY ARTISTË nga ELBASANI që i bëjnë nder jo vetëm ELBASANIT,po mbarë KOMBIT.

* * *

Tek shfletoj faqe për faqe POEZITË e ILIRIANËS,vëren që secila prej tyre,si një"fshat i dukshëm që nuk do kallaus",kullojnë nga malli.Kullojnë nga malli për ATDHE dhe ATDHEU,për POETEN,fillon nga ELBASANI. Sikur pranë çdo poezie vjen e zë vend ajo thënia e VOLTERIT:"ATDHEU-vendi ku mbahet peng shpirti". Dhe vërtet kështu ndodh ne poezitë e ILIRIANËS, Tek i lexon,nuk ke se si mos emocionohesh: vargjet të rrëmbejnë,ti humb sensin se ku ndodhesh,se vargjet kanë një forcë magjike,bëhen dominuese mbi ty si lexues dhe,sakaq të zë"gripi" i kësaj magjie artistike. Nën këtë trysni kam qenë,pothuaj, në të gjitha faqet e kësaj"ANTOLOGJIE" që kullon mall dhe,kur kthjellem, më vinë ndërmend fjalët e NIÇES(NIETZSCHE) që thotë:"Unë me fjalë mund ta kthejë botën përmbys".Dhe vërtet,ILIRIANA më këto pezi antologjike,jo vetëm të kthenë përmbys, por të futë në botën e saj shpirtërore dhe do apo nuk do ti, do"derdhësh lot malli",njësoj si autorja,për ELBASANIN e saj. Kjo ngjet me këdo që do ketëë fatin ta lexojë,kurse për mua"gripingjitës" është paksa më i veçantë: unë jam si pak nga ELBASANI.Në ELBASAN kam jetuar 4-vjet dhe,nëse sot jam ky që jam,kjo ka ndodhur se në ELBASAN kam mbaruar Shkollën e mesme PEDAGOGJIKE( pasuesja e NORMALES) që në gjykimin tim,NORMALJA E ELBASANIT ka qenë jo vetëm shkolla e parë e mesme në SHQIPËRI(Hapur në 1dhjetor1909),por UNIVERSITETI I PARË SHQIPTAR. KY gjykimi im nuk është dhe aq subjektiv,po të kemi prasysh programet dhe,veç programeve(Programe PEDAGOGJIKE me FRYMË PERËNDMORE),por dhe PERSONELI MËSIMDHËNËS deri prag viteve'60-të të shekullit të kaluar, të gjithë të shkolluar në EVROPËN PERËNDIMORE. Por kam dhe një arsye tjetër që të jem"pak nga ELBASANI!. Unë jam nga MYZEQEA dhe në MYZEQE thonë:" Në një vend,po pive 40 sapllakë me ujë,je vendali!".Si thoni?Jam apo nuk jam nga ELBASANI?

* * *

Poezitë e ILIRIANËS janë regëtima shpirti; janë klithma dhimbjesh; janë lot kumurie.Dhe të gjitha sa them,mund t'i gjesh në shumë poezi të saj. Le të citojmë poezinë"Elegji për qytetin e lindjes". Që në titull,dhimbja jo vetëm është e dukshme,por kthehet si një"send" që mund ta zësh me dorë:

"Ç'm'u bëre ti.qyteti im,

Ti,i kalldrëmti gur më gur?

Të kam ninull e përmallim

Dhëmbshuri të kam si dikur.

..................................................

Pa dil në shesh të Bezistanit

Aty ku ora kohën mat

më jep raki ballëkazani

Ose vritëm që me natë

Të shkojmë dhe më tej.Nuk ka elbasanas që mos jetë"rrahur" nga era e KRASTËS.Me njëstrofë,POETJA, të impresionon nga malli dhe për këtë erë:"Më përlasesh në fytyrë/dhe më kthen në nuse-mali/Erë e marrë,me frymë njeriu/moj më ço edhe nga varri."

Dhe nuk ka lexues që mos ndalet gjatë tek poezia" Mos më duaj vendi im".Kjo poezi,me të vërtetë,është një pangjerik dhimbjeje dhe,njëkohësisht,pafajësie. Tek lexoj poezinë,menjëherë futem në lëkurën e poetes,që,njësoj si ajo,nuk e kam duruar atë emigrim që,në gjykimin tim,"emigrimi është grryerja e KOMBIT".Por tek bën thirrje të tiila,dhimbja bëhet më prekëse,se POETJA është dhe NËNË dhe si mund t'i ndalësh lotët kur has vargje të tillë:"...unë fluturoja/mbi re asgjëje/ika.Po ku?/Tek cili nga fëmijët/pa adresë në dy gjysmat e GLOBIT/.Mandej zemra e POETES shpërthen nga urrejtja për pushtetmbajtësit e të gjithë ngjyrave:

"Mos më duaj ti shteti im,i papushtetshëm

......................................................

Për ty s'kam asnjë molekulë dhimbjeje

..........................................................

Se më bëtë bashkëfajtorë me veten.

Dhe në fund,strofa apogje:

"mbase nesër,dora ime

mund të mos shkruaj më.

Por në zarfin e(pa)hapur

Të kam lënë një amanet: