Një jetë me frymë shkrimtari, pak vjet në truallin e lirisë së shprehjes


Noke Abilekaj

Prej disa vitesh më ka thirrur dëshira për të hedhur ca shënime të shkurtra mbi krijimtarinë e Sotir Athanasiut. I kam thënë kalimthi mbresat kur u njoha me romanin “Midis dy dashurive”.  Në fakt, ishte më tepër shfaqje habije. Hesht ose flas pak edhe pse nuk jam i aftë të hyj në territoret e analizës dhe kritikës letrare. Megjithatë, kam shtysë të brendshme të shpall se ekziston edhe një romancier I mire I panjohur.

***

Ka lindur në llavro, Athinë, më 26 Maj 1940, në një familje shqiptare. Ishte vetëm 6 muajsh kur familja u vendos në Tiranë. Tetë vjeç mbeti jetim. Për motivacione tipike të kohës sonë, nuk i hapën udhë për arsim të lartë. Veçse, nuk e ndaluan dot të lexojë, të vetëformohet, të kulturohet dhe të jetojë me krijimin.

Deri sot ka botuar:

Pusi i virgjërisë (novelë)

Midis dy dashurive (roman-trilogji)

Romancë nën Harkun e Triumfit (tregime)

Polen gruaje (Stafetë e dhimbshme e një dashurie parisiene)-roman.

Lindur më 1940. Përse shfaqet kaq vonë para lexuesit?!

Sepse mund të kesh dëshirë, mund të jesh i mprehtë si vëzhgues, mund të lexosh autorët më të mirë,mund të mbarsesh me  frymëzim dhe ide, por koha nuk të hap dritën dhe të ndalon dorën.

Koha, fuqitë që i japin ngjyrën kohës, fuqitë që ngrenë argjinatura kanë nënshtruar qindra e mijëra ëndrra njerëzore. Edhe i kanë shuar.

Veçse jo në rastin e Athanasiut.

*** Polen Gruaje është roman i frymëzuar nga ndryshimet e mëdha shoqërore dhe politike që ndodhën pas 1990-ës. Ndërsa lënda e tij mbetet drama e studentëve shqiptarë që i gjeti 1961-shi jashtë Shqipërisë dhe u detyruan të kthehen pa përfunduar studimet.

Në rastin e këtij romani, studenti Luan Majlindi u gjend në Paris.

Veprimi vendoset në Shqipërinë e mesme (zhvendosen përkohësisht në Paris) dhe personazhet që bartin veprimin janë poeti Petro dhe ish studenti Luan Majlindi ose në renditje të kundërt.

Petro dhe dy shkenctaret bukuroshe që i pruri dashuria për Majlindin lëvizin më shpesh në faqet e romanit, dialogojnë, poetizojnë, dashurojnë. Veçse, fryma që i bëri bashkë dhe i mban në lidhje të pashkëputshme vjen prej jetës së Luan Majlindit.

Ishstudenti Majlindi, i frymëzuar dhe i mbarsur me kulturën demokratike franceze, nuk u përshtat dot me zhvillimet politike në atdheun e vet. Kultura e atyre viteve e mundonte, e revoltonte dhe e nxiste për kundërshtime të praktikave detyruese që zbatonte diktatura e proletariatit, siç u konceptua nga Partia e klasës punëtore.

E brente pandërprerje dashuria e braktisur, embrioni që kishte mbjellë në trupin e së dashurës së tij franceze. Megjithatë, asnjëherë nuk përfoli kthimin në cenim të atdhedashurisë.

Pra, romani “Polen gruaje” frymëzohet nga një histori tronditëse e viteve ‘90. Dy franceze, fiziciene nënë e bijë, vijnë në Plazhin e Durrësit si “turiste”. Në të vërtetë ato i sjell këtu shqetësimi për fatin e burrit shqiptar të Nënës. Po aq dhe brenga e vajzës që nuk e njohu të atin. A do t'a takojnë vallë?

Ja copëza e romanit:

-Ku ishte babai im, ku, këlthet kraharori i bijës.

Poeti, miku i fundit i personazhit, tregon:

“-Qe pranë shtëpisë dhe vërtiste pelerinën në mënyrë rrethore për të më tërhequr vëmendjen me thirrjen: -Marselë, më dëgjon? Unë i përgjigjesha: -Po, ja shpëtimtari im. Ai thirri: -Zhëtem, Marsejezë! Dhe po me atë zë të ëmbël: Zhëtem Xhulio, Zhëtem, biri im!