“NË FESTËN EROTIKE”


SHTATË KORRIK 2020

“NË FESTËN EROTIKE”

KUMTESË STUDIMORE

gjata.arqile2@ gmail.com

Aristotel Spiro, Shtëpia Botuese “alcaeus”, viti 2001.

“URIMET MË TË MIRA

PËR ÇASTE TË BUKURA E POETIKE NË JETË!” - Athinë, 7 shkurt  20020,

nga  Prof. Aristotel Spiro.

Përmbledhje.

           Poezia lirike, sidomos ajo për dashurinë, si pjesë e rëndësishme e

komunikimit dhe si shprehje e botës së brendshme e poetit Aristotel Spiro drejt lexuesit na qaset…

          Poezitë e këtij vëllimi i prekim, i shijojmë si ndjesi shpirtërore

nëpërmjet mjeteve artistike të përdorura me elegancë dhe diskursi i fjalëve të përzgjedhura përbëjnë vitalitetin dhe pjekurinë e poezisë së vëllimin poetik “në festën erotike”- Aristotel Spiro, Shtëpia Botuese “alcaeus”, viti 2001,

ISBN, 960-86780-3-X [11]

       Tani që po e rilexoj poezinë e Prof.Pedagogut, A.Spiro  e ndjej veten si banor i poezisë së tij.

     Sipas meje, gjithë kënaqësia estetike, që më dhuron poeti ka  natyrën e përshkrimeve lirike…

     Lirizmi duke qenë përbërës i rëndësishëm në poezi si kategori estetike japin, përcjellin ngarkesa të veçanta ideoemocionale, nga ky realitet janë dhe lirikat e poetit A.Spiro të cilat përshkohen me trajta shumë të ndjera, sidomos në dy poezitë që do trajtojmë.

DASHURI E PATHËNË

Dashuri e pathënë,

më mban në jetë pranë jush

duke shpërfillur ngulmueshëm

barrierat e prezantimeve.

Dashuri e pathënë,

fjalë si ëndrra,

ndërthurur me dhimbje,

që mësojnë thjesht

botën më të vështirë

e më të thyeshme

në fytyrën e unit

të ty-së

dhe në trajtën e ne-së. (f, 7).

       Teksti i poezive është mbizotrues si funksion poetiko-estetik  si dhe

përciell mesazhe  nga (un-i dhe ne-së), që parathotë poeti.

       Për të kuptuar, për të ndjerë shtjellat poetike të autoit mjafton të kesh kërshëri dhe vullnet shpirtëror për t’i lexuar! 

      Personazhi i poezisë është vet poeti, që  me guxim e sinqeritet rrëfehet dhe ka kurajon të ndryshojë karakterin e tij, pasi dhe psherëtima ka ndjenjë.

Autori na thotë:

NË FESTËN EROTIKE

Sot rri heshtur para teje

duke përmbajtur lotët

në abysin e mendimeve,

me barrën e fajit

mbi supe,

që çdo ditë të dashurova

ndryshe;

vazhdimisht transformoja veten

duke ikur nga ai çast

i vetes time të parë.

Vij i ndryshuar

në festën tonë erotike

me dhelka dhe galope

dhe pshertima ka ndjenjë.

Bëhem dinak pa e dashur,

bëhem dikush tjetër pa e kuptuar,

dikush që s’e njeh

vetëm mua.

Çdo herë të tradhtoj padashur,

Gjersa gjithmonë tek ti njoh

vetëm ty. (f,8).

      Poezitë që lexuam më lart janë prurje ku poeti pozon ndjenjat të pasura me lëvizje kuptimore të ndryshme!

     Janë mendime të thella, me rrjedhjet e fshehta, të bukurshkruara si:

(bëhem dinak pa dashur, bëhem dikush tjetër pa u kuptuar.)

Hyrje

         Gjuha, stili, ngarkesat emocionale, pasuria e shprehjeve të autorit

dëshmojnë më së miri se ai është Poet i formuar, jo thjesht si njohës

shkencor i gjuhësisë dhe i letërsisë, por dhe një poet i lindur i fjalës së

shkruar poetike.

      Lirikat si shenjtërim i shpirtit janë shumatore e dëshirave, shuhen me tretjen e mendimeve dhe harohen me përpëlitjen e heshtjes…  

         Në shumë poezi të këtij vëllimi poetik përdoren fjalë kyçe, ku nga

leximi i tyre krijohen imazhe dhe lexuesi shijon bukurinë e poezisë.

Të tilla fjalë kyçe janë:

   “dashuri e pathënë-Prapa hekurave-Në festën erotike-Përtej xhunglës së poezisë-flakë në pasionin e detit-dëgjuam nyjtyme të çuditshme-etje”.

       I pavdekshmi Dostojevski, krahas veprave të tij madhore shkruan se:

      “Bukuria do ta shpëtojë Botën”.

       Poezia mbetet një Diell që ngrohë shpirtin e njerzimit.  Shndërrimet e figurshme përgjatë vargjeve zgjerojnë aftësitë kuptimore të fjalës drejt abstraktimit.

      Në poezinë e këtij vëllimi që po trajtoj, brenda strukturave të vargëzimit autori krijon modele, mënyra, mjete estetike të spikatura, që  motivojnë figurat letrare. 

       Dhe pse Prof. A. Spiro e njeh shumë mirë metrikën në poezi, poeti nuk shkruan me metrikë poezinë e tij.

Një gjykim i tillë është i përligjur, pasi ky këndvështrim i jep autorit, poetit më shumë hapësirë, mundësi dhe figuracion krijimeve poetike.  

Sipas meje, kënaqësija estetike (të cilën e shijoj) që më dhuron poeti e ka vet një natyrshmëri të tillë poezia.

Fjalë kyçe:

   “Poezi, erotike, përsiatje, figuracioni,vegime, trajta, elitar,mesazhe,

semantike.”.        

Poeti si personalitet ka nivel etniko-kulturor të nivelit të lartë, ky realitet  më bën të udhëtoj  nëpër hullit e vlerave të tij krijuese.

-Në poezinë “Në Festën Erotike“ vargjet flasin me  heshtje të supozuar, ku ndihet abstraksioni si përshembull:

   “bëhem dikush tjetër pa e kuptuar,dikush që se njeh dhe as e njoh.“

     Problemet etiko-sociale  të përshkruara në poezitë e vëllimit poetik “Në festën erotike” krijojnë rrugë mendimesh si përsiatje, që na i servir autori...

SKLLEVËR TË FATIT

Nuk jemi ne

ata që ekzistojnë,

prej ca qenie të ndryshme

të huazuara

prej vetes sonë të thjeshtë

të panjohur,

që gjendet poshtë nesh,

ndër zgafellet e fatit tonë

dhe na dhunon

nga çasti në çast

me apokalipsin

....për ne nuk ka mrekulli

   Leksiku i kësaj poezije ndërtohet nga përbërsit kuptimorë, si fushë 

leksikore, ushqen lexuesin me lëndë gjuhësore, që konteksohet me vargje të pjekura poetike.

A - Poeti Mjeshtër i Vegimeve Poetike!

          Në librin poetik që po trajtoj, fatmirësisht gjejmë, i gëzohemi

vegimeve poetike, që me aq mjeshtëri na i sjell si:

 “kujtime të së ardhmes, ngjyrosur me ngjyrat e panjohura, me ndjenjë

egoiste, i dashuruar nga të gjithë dhe skema ngjanë me realen.”.

     Këto vegime janë dritësi që projektojnë individualisht poetin, si thirrje ngazëllyese, përthyer bukur nga përvoja e tij krijuese…

     Siç dhe dihet vegimet e natyrës janë trajta të krijuara nga lindja e diellit në acar, në pranverë, ose në perëndim të tij në kohë pranvere, në rastin tonë këto vegime përafrohen me gëzim në ditë feste…

“Vegimet vijnë në ditë feste:

Sot unë kam festë.

E fitova sërish qetësinë.

Jetoj nga e para në paqe

Me veten time të rifituar.

Në lojën lëvizëse të çasteve.

Një ritual i papërsëritshëm,

Thirrje ngazëllyese,

jehona kohore e qenies sime,

padurimi për të qenë i pavdekshëm

dhe një ndjenë egoiste për pafajsi.”

B - Poeti vital, elitar në hapësirën kohore vjen këmbëngulës me thesarin e

vet poetik si produkt pjekurie.

       Autori në hapësira kohore të caktuara përballet me dinjitet me artin e letërsisë. Prof. A. Spiro dhe si studiues në fushat që ligjëronë ka si vlerë madhore trajtat eprore si përkatësi studimore.

      Shtysa për të analizuar poezinë e Prof. A. Spiros m’u ngjiz pasi rilexova librin poetik “në festën erotike” nga ku ndjeva me shumë kënaqësi forcën e

mendimit të tij krijues, poetik.

         Janë disa veçori që i përcaktojnë vlerat krijuese që zotron poeti ynë A.Spiro, si: gjuha, stili, pasuria poetike e të shprehurit. Të gjitha këto bashkë dëshmojnë se A.Spiro është artist i fjalës së shkruar.

                             -Shpirti intelektual krijues është individual.

           Brenda kundrimit poetik ndihet ligjërimi artistik  përtej kuptimit ku njihesh dhe me mesazhet semantike që përciellin vargjet, fjalët, fantasia e tij…

    Vargjet e tij janë qirinj të ndezur që nuk shuhen. Kujtesa e fjalës e

personalitetit të  Pro. A. Spiros të rizgjojnë, janë qëmtuar si thërrmiat e

arit…

Profesori, studiuesi Xhevat LLoshi pohon se:

“Funksioni i vaçantë i gjuhës në letërsinë artistike është funksioni estetik, gjuha jo vetëm mishëron një përmbajtje, jo vetëm kumton një iformacion letrarë, por edhe synon të ketë ndikim estetik.” - Valter Memisha, STUDIME

PËR FJALËN SHQIPE, botuar-botart, Tiranë, 2011, f,236.

      POEZIA  “PREMTIM” me 58 vargje është një nga ato prurjet për të cilat shkrova më lart, si model, si trajtë eprore që  përciell te lexuesi  një këngë me pasion të thellë krijues, të ngjyrosura me figuracione dhe tingëllima

zanore fundore…

“...Dhe unë po prisja

atë çast

të lindjes së fjalës

për t’u çliruar

nga përgjegjësia e të pathënës,

të bij para teje

me këngën tënde

të dashur,

me të vërtetën në duar,

një foshmje të pafajshme,

që mbrojtje kërkonë.

Një këngë për ty,

një passion të thellë,

që u deshën vite

për ta ngritur,

të shoh trajtën tënde,

të pandryshueshmen,

si ato ditë

që rastësisht u takuam

dhe të indentifikova me gruan time.

TI erdhe bashk; me vështrimin tim,

Bashkë me veten tënde që e kisha përbrenda,

Ia dhe fytyrën vajzës së patrajtë,

që bartja me vete.”

C - Në altarin poetik të poezisë së A. Spiros, fenomeni: vdekja jasht vetes, është vdekja që nuk hesht.

  Ajo (vdekja) është më e çiltër shpirtërisht.

         -Ndërron trajtë, ka më shumë dashuri-ndërron jetë vdekja ime, i

vdekur rrugëve endem...

      Vdekja në poezinë e poetit nuk e ka tragjiken e zëshme, që vjen e

natyrshme, tashmë, në këtë poezi  ajo është metaforë, si “virusi” më i

përhapur që të torturon në pambarim.                                                         

Poetikisht këtë fenomen e gjejmë të pasqyruar (si metaforë) në disa poezi të këtij vëllimi, si:

ÇDO HERË

Deri këtu  ku kemi arritur

Kam vdekur shpesh here.

Tani ska më frikë nga vdekja.

Sa here që për ju më mer malli,

I vdekur rrugëve endem.

Harruar prej botës së panjohur,

që bërtetë papushim e ngulmueshëm

pranë prezencës time indiferente.

Por në se diku ju takoj,

në një kordinatë hapsire dhe vendi,

ndërron jetë vdekja ime.

                Vargjet që po shkruaj më tej, shpëfaqin jetën e gjallë, dinamike të fjalës, apo shenjimin e zanoreve të gjata (a,e,u,y,i,o) në çdo fjalë janë dhe tregues i prirjes intelektuale, si mishërim i un-it të tij poetik.

Ja disa vargje nga poezia  “PREMTIM”

...Dhe unë po prisja

atë çast

të lindjes së fjalës

për t’u çliruar

nga përgjegjësia e së pathënës,

të vij para teje

me këngën tënde

të dashur,

me të vërtetën në duar,

një foshnje të pafajshme

që mbrojtje kërkon.

Një këngë për ty,

një pasion i thellë,

që u deshën vite

për ta ngritur,

të shoh trajtën tënde,

të pandryshueshmen.

Disa përfundime:

      -Profesor A. Spiro me krijimtarinë e tij poetike i ka lënë brezave,

lexuesve të poezisë shqipe virtytet dhe vlerat e një poeti elitar për kohën kur ai lëvroi me dinjitet poezi.

   -Aistotel Spro, në vetvete është një kalorës i poezisë që shikon përtej të pandryshueshmes të botës së panjohur letrare.

    -Autori i këtij vëllimi poetik ka punuar me përgjegjësi, me vullnet dhe

elegancë, “bëhet dikush tjetër”, që në thelb është vetvetja si krijues dhe natyrshëm ka krijuar individualitetin e tij si poet elitar.

Po e përmbyll këtë kumtesë studimore me një mendim hipotetik:    

 Poeti A. Spiro nuk ka frikë më nga “vdekja” poetike.

 Poeti e ka mposhtur në mënyrë sublime atë...

Disa -Referenca nga literaturë e konsultuar.

 -Arqile Gjata, Trokas me Ligjërime,Shtëpija Botuese “MILOSAO”, Sarandë, 2018.

-Gjovalin Shkurtaj, “SI TË SHKRUAJMË SHQIP”.  

-Iskra Thoma,”Individualiteti dhe vepra letrare.”

-Rexhep Qosja,” Historia e Letërsisë Shqipe,” vëllimi: Një-Dy-Tre.

-Valter Memisha,” STUDIME PËR FJALËN SHQIPE”.

-Zeqir Kadriu, “MOZAIK GJUHËSOR”.

81 views

Shkrimet e fundit