Misërnikja


Tregim


Bedri TAHIRI


Misërnikja


Çdo komb çlirohet me përpjekjet e veta.

(F. Noli)


Shirat e pandërprera, të dy- tri ditëve të fundit, sollën ujë të mjaftueshëm në pusin e mullirit të vockël, që si babagjan sedërmadh e hijerëndë qëndronte midis shelgjishteve kacavjerrëse e lotuese. Xha Rrustemi, një plak imëtak e paksa gungaç, me një pelerinë ngjyrë blu, të gjatë deri në fund të këmbëve e me një shat bishtshkurtër i rrinte gati çdo pike uji.

-Hë, hë, i bekuari, po na duhet më shumë së kurrë, po na duhet më shumë se edhe vetë jeta!- mërmëriste me vete, ashtu nëpër hundë dhe çap e çup e thellonte vijën, e cila vende- vende kishte zënë të mbushej me gjethe të thara e me llumin humusor, zbritur nga arat e pakta, që shtriheshin tej lart, rrëzë maleve shkëmbore.

E si mos t’i rrinte gati i uruari, kur po mbushej muaj pa bërë vërr guri i mullirit e pa bluar asnjë kokërr. Një thatësi e tillë, në këtë kohë, në muajin e pestë, nuk mbahej mend as nga më të vjetrit.

- A do të bluash sot, o xha Rrustë?!- e pyesnin papra nevojëtarët e shumtë, që nga të katër anët ishin lëshuar rrëke me thas e breme në shpinë.

- Po, në pastë thënë i lumi Zot, po, veç me rend e me vend!- ua kthenti ai, me plot gojën, pa e çuar kokën nga puna e tij…


***

Prej që kishte krisur lufta e fundit, ai e kishte aktivizuar mullirin e batallisur prej kohësh. Dorën në zemër, plaku përvojëhidhur edhe më heret e kishte nuhatur zezonën dhe kishte zënë të merrej me të. Kur e pastronte nga ferrat, nga hithërat e nga drizat, që e kishin mbuluar deri në kulm, të gjithë e merrnin për të krisur dhe talleshin me të… Ah, si është edhe kjo puna e njeriut të shkretë! Pa, pa, pa. Nuk mund t’i biesh dot në fije! Çdo gjëje, me t’i dalë koha, ia humb edhe vlerën. Punë e keqe!

Njëherë e një kohë, ky mulli i vockël sa grima, që mezi shquhej në atë lugajë të madhe e misterioze, bëri emër e nam të madh. Aty vinin e nga nuk vinin. Vinin nga afër e nga larg, për qejf e për zor. Sa e sa lavdata e urime kishte marrë mullisi duarartë. E uronin sidomos magjetorët, që u vinte lehtë për të gatuar me atë miell të bluar mire e butë. Por, kohët ndryshuan shumë. Dolën mullinjtë elektrikë dhe këta u harruan fare…

Por, ja që globi i rrumbullakët sillej e vërtitej rreth bushtit të vet. Madje nuk qenkësh fare e vërtetë as ajo thënia: Të shkuara, të harruara! Jo xhanëm, jo. Për këtë u bindem që të gjithë. Sërish kohët ndryshuan. Bota sikur u kthye së prapthi. Plasi edhe damllaja e mbledhur me vite e decenie… Barbaria serbe u vërsul si bishë gjakatare dhe dogji e shkretëroi çdo gjë mbi tokën tonë të stërlashtë. Hiqjau bukën se e harrojnë luftën!- u kishin thënë dikur gjyshërit e etërit e tyre dinakë. Dhe, këta të sotmit ato mësime i mbajtën vath në vesh…

Ama, kot së koti. Fara e jonë kishte rrënjë të thella. Ajo ishte bëër imune dhe i përballonte çdo stuhie…Çdoherë e në çdo kohë gjeti forma dhe mënyra për të mbijetuar. Edhe kësaj here, e njëjta gjë. I vuri gjoksin së keqës dhe vuri në sprovë përvojën shekullore… Edhe mullinjve të ujit u erdha radha…


***


- Komandant, ushqimet mbaruan deri me një. Edhe miellit, që mbrëmë, i ramë në fund!- raportoi ushtari idendant, atë mëngjes të zymtë e me riga shiu mëtak.

- Do t’ia dalim disi, ore trim, do t’ia dalim!- ia priti ai me një ton burrëror e mbizotërues. Në fakt, fjalët më shumë i dolën nga goja se sa nga zemra. Ashtu ishte, donte t’u jepte kurajo, sepse në vetvete ndrynte diç tjetër dhe mendonte krejt ndryshe. Po bëhej java, që togu i tij kishte ngelur si në qark të mbyllur. Ishin rrethuar shumë keq. Dhe, e kishin tepër të vështirë. Një grusht ushtarësh kundër një ushtrie të tërë me gjithë atë makineri e armatim të rëndë. Aq më keq, kur poshtë në luginë gjendej popullata e pambrojtur, e cila sytë dhe shpresën e kishte drejtuar këtej. O Zot, ajo ngjante në një spital të improvizuar. Pleq të lodhur e të dërrmuar, fëmijë të lëbetitur nga frika, gra të shushatura, plaka flokëthinjura e shamizeza, të plagosur, të shtrirë mbarë e mbrapshtë e burra të menduar e të pagojë…Edhe ata e kishin mjaft pisk. Çdo moment mund t’u kanosej mordja katile. Mjaftonte që këta ta lëshonin atë pikë dhe çdo gjë do të merrte fund…Paskëtaj, ore lum vëllai, i kërcënonte ashpër edhe e zeza uri, duke u qëndruar mbi kokë si Shpatë e Damokleut. Veç me patate e me tramaka misri të zier e mbanin shpirtin gjallë. Obobo! Kur thoshin pleqtë se shpirti nuk del lehtë, e merrnin si një fjalë goje dhe nuk u besonim. Nuk thuhet kot: I provuari, i mësuari!...


***


Kur muzgu vellozi lëshonte krahet mbi tokën e lagur deri në palcë, një si hije e përhitur zvarritej drejt istikameve të përgjakura, ku qëndronin shqipet e lirisë. Roja, një djalosh, që ende nuk i kishin djersirë mustaqet, nuk po u besonte syve të vet. I fërkoi disa herë dhe prapë nuk e kishte të qartë, ç’ishte ajo që vinte drejt tij. Hija përherë e më afër. Silueta e saj, disi e pazakontë, e pakapshme. As burrë, as grua, as fëmijë!!! As në këmbë, as ulur, as galuc! Terri i zi ia shtonte edhe më misteriozitetin. Të qëllonte, si të qëllonte?! Nuk ishte i sigurt se mund të ishte armik. Të priste edhe më, si të priste?! Nuk i besohej dhe mund të pësonte, siç kishte ngjarë shumëherë atyre ditëve. Të alarmonte me të shtëna në ajër?! As kjo nuk flente në shpirt dhe, thënë të drejtën, paksa edhe i vinte inat. Djall, o punë!

Mos u ngut, o burrë- i dha zemër vetes, duke e shtrënguar armën fort e fort. Kishte kohë edhe për të vepruar ndryshe. Automatikun me dy karikatorë përplot e kishte të gatshëm…Sakaq, sikur iu kthjellua të pamurit. Bebëza e syrit ia kapi një plakë të kërrusur me një gjë të rrumbullakët mbi kokë. Ah, seç iu kujtua gjyshja, dritë pastë, kur ua shpinte argatëve bukën në Arat e Bungut. Ashtu ecte, me tepsi në kokë, pa e mbajtur fare me duar…

- Hajde loke, hajde!- ia priti ky, me një zë shqetësues, kur e dalloi qartë atë plakë gjysmë të kërrusur, që mezi ngjitej kodrës përpjetë.

- Erdha djalem, erdha!- nxori ajo ca fjalë të përbiruara përdhunshëm nëpër gojën e padhëmbë e duke e hequr me mund barrën nga tepja e kokës. Ua solla këtë bukë misri, që e gatova me ujin e Kroit të Bradhë e me miellin e sapobluar të Rrustemit. Ah, ju pastë halla, ju pastë! Thashë, i ka marrë uria djem