Me rastin e njëqindë (100) vjetorit të mizorive serbe


në tërë Shqipërinë Kontinentale,

sidomos në Krahinën e Llapit dhe Gallapit në janar-shkurt 1921


Akademik Prof Dr Hakif Bajrami


Të dhënat janë marrë nga gazeta “HAK” që botohej në Shkup, me grerma arabe, në gjuhën eskiturqe. Emrat e të masakruarëve të Llapit 1020 persona deri më 1951 ishin në Arkivin e një xhamie në Shkup. Por, kur u themelua Shabi i A. Rankoviqit, më 1952 Imami i xhamisë ia dorëzoi merat Krste Crvenkovskit. Ata emra i kam peluxuar por nuk më janë lejuar që t` i fotokopjojë. Me këtë rast e FTOJ Bashksinë Islame të Republikës Kosovës që ta botojë gazetën “HAK” si fototip.Me gazetën “HAK” (E DREJTA) kanë bashkpunuar të gjithë imamët e xhamive në Shqipërinë Kontinetale. Adresën ku gjindet “HAK” ua siguroi unë.Adresën e mbaj sekret nga vitit 1977. Nuk është në Beograd.

Sa i takon mizorisë serbe në PRAPASHTICË, së bashku me shkrimtarin NEBIL DURAKUN e kemi pasë bërë një dokumentar në pesë vazhdime, ku kanë folë edhe personat që e kanë përjetuar tragjedinë. Ai emsion nuk është emituar kurrë. Diku gjindet në Arkivin e televizionit!?

****

Kombi shqiptar gjatë shekullit XX nuk ka pushuar kurrë duke luftuar për Shqipëri Etnike. Një luftë e tillë ishin Kryengritjet në Vilajetin e Kosovës më 1910 dhe më 1912. Më 26 gusht 1912 në Shkupin e çliruar nga kryengritësit shqiptar (drejtuar nga Hasan Prishtina) vetëm dy ditë po ta shpallëte Shtabi i Kryengritjës pavarësinë e Shqipërisë, sot çështja shqiptare do të ishte në pozitë më të volitëshme, për faktin se Shkupi jo vetëm që ishte Kryeqytet i Vilajetit Kosovës, por deri më 1962 ishte qyteti më i madh shqiptar. Lidhur me këtë, si duket deri me tash asnjë historian shqiptar nuk e ka parë dokumnetin ku thuhet nga Përfaqsusit e: Austro- Hungarisë, Francës dhe Rusisë se-“ Çfardo rrezultati të ketë lufta juaj (shqiptare për pavarësi), NDRYSHIM të KUFIJËVE TË PERANDORISË OSMANE NUK PRANOJMË (Folë: Francezi; shiqo: K. Jezdiq. Populli dhe shtetasit e viseve të pushtuar, publikim për nevoja sekrete diplomatike, në TRE ekzamplarë, 1913).

Por, vendimi i Kuvendit Vlorës më 28 Nëntor 1912, është një fitore hsitorike e pavdekëshme për kombin shqiptar. Aty, një pjesë e kombit e fitoi pavarësinë, ndërsa pjesa (Shqipëria Kontintale që ishte e okupuar -18 tretor-26 nëntor 1912*) tjetër, mbeti me shpresë se një ditë do t` i bashkohën shtetit që e firmosën edhe delagatët nga Kosova, Manastiri dhe Janina më 28 nëntor 1912.

E vërteta, po atë minutë që Ismail Qemali e shpalli pavarësinë, po atë momnet do të fillojë një luftë, jo vetëm për ta shfarosë popullsinë shqiptar në viset e okupuara, por edhe për zhbërjën e Shtetit shqiptar.

Projketi vijues që e forcoi shtetin shqiptar, ishte vendimi e Kongresit Kombëtar të Lushnjës; në vijim shpallja e Ahmet Zogollit MBRET I SHQIPTARËVE, dhe si i tillë u pranua. Po, shumë thonë se Italia e ngriti dhe e subvenzionoi shtetin shqiptar. E vërtreta, është Italia ajo që më 26 prill 1915 me Konferencën e Londrës arriti ta OKUPOJË Krahinën e Vlorës. Me këtë okupim, të gjithë shqiptarët që po shpërngulëshin nga dhuna shtetërore serbe 1912-1914, tani mbetën pa asnjë shpresë, se dikush do t` i përktrahë. Në dilemë patën rënë edhe ata shqiptarë që u kishin shpëtuar MIZORIVE SERBE, MALAZEZE DHE GREKE, deri sa filloi Lufta e Parë Botërore. Kjo luftë, sikur e solli një shpresë se okupatorët do të psojnë edhe më keq se shqiptarët. Por, më 1918 po ata okupatrë do të bëjnë pazare të reja, falë Evropës (Francës, Britanisë dhe Italsë, të cilave u ndihmnoi drejtë për drejti SHBA –W.Vilsoni me 14 pikat historike, ku Çështja shqiptare fitoi një gjysëm trajtimi prfillaktik, sa për mos me vdekë. Ishet Komiteti i Kosovës, ishin plumbat e Avni RRUSTEMIT ata që shpëtuan çka mund të shpëtohet.

Në vijim, Lufta Antifashiste Nacionalçlirimtare 1939-1944, po mos të organizohej e të çlirohej Shteti shqiptar si i vetmi në Evropë me armet e veta, Shqiptaria në pakon e “cigarës” së CHERCHILLIT, nuk ekzistonte fare.Bile, pala serbe do të provojë me çdo mjet që ta shpallë se: Shqiptarët e Shqipërisë Kontinentale kanë bashkëpunuar me fashizmin, për të patur të drejtë në bazë të vendimit: Vilson, Chderchill, Stalin t` i likudojnë. Nuk do të i thot Tito, delegacionit shqiptar më 10 prill 1945 në Beograd rastësisht e pa ptrapavi, që e nëshkroi më 1953 me Fuat Kyprilin (Xhentelemi) për të na DEPORTUAR në Anadoll, duke u kërcnuar se: “JU ARNAUTËT 90% keni qenë me fashizimin”!.

Projekt tjetër që është më i rëndsishmi përgjatë tërë shekullit XX, e që ia ka hapur KREDITË KOMBIT SHQIPTYAR PËR BASHKIM, është dhe mbetët UÇK (Ushtria Çlirimtare e Kosovës). Flas në bazë të argumenteve të Superfuqive, dokumente ato që nuk janë publikuar fare. Shqiptarë, ardhmëria ju pret nën një ÇATI. Duhet të punojmë, bashkimi na thrret, sepse në Kosovë sidomos për mizoeritë serbe flet toka, njerëzit dhe xhaku. Ja një pjesë e atij xhaku që nuk harrohet e që dokumentet i kanë sajuar të tjerët. U jemi mirënjohës.

**

Në këtë ese të filozofisë historisë do të ndalëm vetëm në një tragjedi që ishte vijuese për ta shfarosë në vijim pas Toplicës 1877, tër SHQIPTARINË e sidomos Krahinë e Llapit (janar/shkurt 1921), pasi që Krahina e Rugovës, Plavës, Gucisë ishin krthyer në germadha në shkurt 1919. Këto mizori ndodhnin në pjesët më vriorre shqiptare, për ta vazhduar shfarosjën që Serbia e kishte filluar në Toplicë më 1877.

Ja historia targjike shqiptare që është përshkruar nga korespodentet okular në Luftën e Parë ballkanike.

Publikimin e LEOS e zbulova të cituar nga Prof Mehmet Vokshi, SHQIPËRA E TË GJITHË SHQIPTARËVE, botuar italisht më 1930 në Romë. Botimi në shqip ka ndodhë pas çlirimit të Kosovës. Por, publikimin e LEOS e pata siguruar nga Biblioteka e Wjenës më 1977, dhe atë e citojë në DOKTORANTURË që është botuar më 1981. Është ribotuar pa asnjë ndryshim, pas çlirimit Kosovës në qershor 1999.

Ja si e kishte parë pozitën e shqiptarëve një gazetar i pavarur e që kishte ardhur nga Wjena në frontin e Luftës Parë ballkanike më 1912 me shumë korespodentë nga Evropa.

Pasojnë agrumenetet. Përkthimin e publikimit LEOS, GOLGOTA SHQIPTARE, i pari e ka përkthyer Prof FAIK MEHMETI, nga gjrrmanishtja. Përkthimi është në Arkivin e Kosovës. Atë përkthim e shfryzoi edhe unë sepse në te është punuar për TRE muaj rresht më 1982.

LEO FREUNDCLICH, GOLGOTA SHQIPTARE WIENË 1913

Me Leo Freundlichun ka pasë korespodencë si i vetmi shqiptar Enver HOXHA. Letrat e Enver Hoxhës kanë kaluar nepër Beograd, drjetë Wjenës, më 1946-1948. Ato i janë autorit të njohura. Nga pëmabjta e atyre letrave, Enver Hoxha në shtator 1949, i shkruan Stalinit, për çështjën e Kosovës. Letrat, deshi dikush ose jo, janë një antologji për historinë kombëtare. Kësaj radhe po i shpalosi vetëm çka shkruan Enver Hoxha në dy letra: të TRETËN dhe të PESTËN. Tetë janë gjithësejt!). Në letrën e tretë Enver Hoxha e njohton LEON, për mizorinë që kanë bërë serbët në BIHOR. E jep shifrën se nga çetnikët e Drazhës dhe partizanët e Titos, janë masakruar 9500 shqiptarë të Bihorit (Sanxhak) në fund të vitit 1942 dhe fillim 1943. Në lertrën e PESTË, Enver Hoxha shkruan për mizoritë që i kishin kryer: Boshko Çakiqi, Spasoje Gjakoviq dhe Pera Brajeviqi, në Drenicë, ku Shaban Polluzha, sipas Enverit, po zhvillonte një luftë të DREJTË, ku komunistët jugosllavë nuk janë ndalë vetëm në tragjedinë e Drenicës (shkurt 1945), por kanë vazhduar me spastrimin e Kosovës duke i bërë mish për topa (mobilizimi: “Çdo gjë për front, gjithëçka për liri”, në Srem dhe Adriatik ( prill 1945 në Tivar,Dubrovnik dhe Trogir). Dikush do të pyet pse e citoi Enver Hoxhën. Për faktin se i ka njohur mizoritë serbe ndaj shqiptarëve, përmes gazetës “L` YMANITE”. Pra, unë mirrem me shekncë, e jo me ideologji.

Pason teksti i Leos, GOLGOTA SHQIPTARE 1912-1914

(Serbët e ndryshojnë përbërjen etnike në Kosovë me mitralozë e bajoneta)

LEO FREUNDCLICH, korespodent austriak në Luftën e Parë Ballkanike në Kosovë 1912/13.

“ Mijëra e mijëra burra, femra, pleq e fëmijë të vrarë e të masakruar me të therrura, fshatra të djegura dhe shtëpi të plaçkitura, gratë dhe vajzat e dhunuara, një vend i shkretëruar, i plaçkitur, i larë me gjak e i turpëruar dëshmon se serbët në Shqipëri nuk hynë si çlirimtarë, por si vrasës të shqitarëve.

Në Mbledhjën e përfaqsuesëve diplomatik të Londrës (17 XII 1912), është propozuar që kufijtë e Shqpërisë të caktohen në bazë të statistikës kombëtare ose rreligjioze dhe se Komisioni Ndërkombëtar të shkojë prej vendit në vend për të vendosur kufijtë. Por, serbët shpejtojnë që ta ndryshojnë këtë statistikë me mitraloza, pushkë dhe bajoneta. Ata bëjnë krime që nuk mund të përshkruhen…Si është e mundur që veprimet e tilla të tmerrshme të ndodhin në Evropë, në afërsi të qendrave të mëdha kulturore, në shekullin XX. Turpi bëhet më i madh nga fakti se asgjë nuk është ndërmarrë për t` iu dhënë fund këtyre mizorive edhe pse korrespodentët e të gjitha kombeve njoftojnë për to. Për ato krime PIERRELOTI, Ka hedhur në tërë botën akuza të flakta.

Një popull trim, popull me karakter para gjithë botës po gozhdohet dhe Evropa krishterë, Evropa e qytetëruar, po hesht për këtë kasaphane.

Dhjetra mijëra njerëz të pambrojtur masakrohen, femrat dhunohen, pleqtë dhe fëmijtë mbytën, qindra fshatra digjen, përfërinjët therren. Dhe Evropa heshtë.

Serbia dhe Mali i Zi shkuan për ta okupuar një vend të hauj.

Por në këtë vend jeton një popull liridashës, popull trim, të cilin edhe pse me shekuj e kanë nënshtruar, prap nuk është gjunjëzuar, sepse është mësuar t` i rrezistojë nëpër shekuj okupimit. Megjithë, thirrjen e Pjetrit II Karagjorgjeviq , orinetimi i serbëve ishte : ‘Shqtarët duhet të shfarosen’.

Një ushtri jonerëzore dhe e lënë pasdore, e shndërroi në mizori reale vendimin mbretëror.

Fshatra të panumërta u rrafshuan me tokë, u masakruan njerëz të panumërt në mënyrën më shtazarake. Vendi, ku gjeneratat e zellshme të shqiptarëve të varfër krijuan atdheun e tyre, u shndërrua në grumbuj gërmadhash. Një popull i tërë u kryqzua në gjak dhe Evropa heshtë.

Tash e tutje, çdo heshtje është e barabartë me krimin. Fuqitë e mëdha duhet që barbarëve të tërbuar t` u thonë kategorikisht e qartë HANDSOFF!-Pushoni duart, që këto mizori të tmerrshme në Shqipëri të marrin fund.

Ndërsa një komision ndërkombëtar i Kontrollit duhet t` i shqyrtojë seriozisht akuzat trishtuese kundër qeverisë serbe.

Para së gjithash, trupat serbe dhe malazeze duhet të largohen menjëherë nga territoret shqiptare dhe duhet të ndërpritet bllokada greke, e cila Shqipërisë ia ka ndërprerë impotimin e çfarëdo materiali ushqimor.

N` emër të njerëzimit, n` emër të qyrtërimit, n` emër të popullit shqiptar fatkeq, THËRRAS QEVERITË e Fuqive të mëdha dhe ftoj opinionin evropian,

I drejtohem opinionit të Anglisë, atij kombi, i cili në kohën e tmerrit të armëve kishte ngritur ZËRIN burrëror për të shtypurit;

Ia drejtoj apelin tim publikut të Francës, Francës, e cila shumë shpesh ka dëshmuar se di të mbrojë HUMANITETIN dhe të drejtat njerëzore;

Një popull i mjerë, me fat të trishtueshëm, nga GOLGOTA e vet thrret në ndihmë.

A e dëgjon Evropa thirrjen e tij?

Wjneë, 1913, LEO FREUNDLICH d. v.

DËSHMI NË GAZETAT EVROPIANE PËR TRAGJEDINË SHQIPTARE NGA OKUPATORËT SERBO-MALAZEZË

1912-1914

1.Gzata “Frankufurter Zeitung” 1913: “ Gjakderdhjën e ka shkaktuar ushtria e rregullt serbe. Por, si zakonisht (mendohet në krematoriumin mbi shqiptarë (1877/78) në Shqiënin e Moçme- Sanxhakun e Nishit dhe të Porotit kur u shfarosën 714 katunde dhe 6 qytete shqiptare-HB), krimet më të mëdha serbët ua hedhin trupave ndihmëse e jo trupave të rregullta, të cilat pa dyshim vepronin me durim të plotë, sipas dëshirës së pushtetit serb.

Nga autoritetet serbe, në fillim të luftës, është thënë: “Do t` i shfarosim shqiptarët”.Për këtë qëllim, vetëm në Prizren, janë likuduar 300 shqiptarë lumjanë, të paarmatosur dhe pa asnjë proces gjyqsor. Po çka ka ngja jashtë Prizrenit, askush nuk jep llogari. Aty po ndodhë krematoriumi”. (….).

2. Gazata “KREUZZEITUNG” –autor Prof. SCHIEMANN 1912. (…)- “ Përkundër cenzurës së rreptë dhe presionit që është bërë kundër korespoentëbve të luftës, nga ana e shteteve të Aleancës ballkanike, hap pas ahpi është dhënë një pasqyrë jashtëzakonisht piklluese. Nga letrat private që kanë arritur nga fushbetejat, në të cilat janë dalluar udhëheqsit luftarak serbë dhe grekë, dëshmohet se në viset shqiptare po bëhet luftë SHFAROSËSE kundër kombit shqiptar, të cilin duan ta zhdukin me rrçnjë” (…)

3. Gazeta “DAILY CRONICLE) më 12 XI 1912: “MIJËRA SHQIPTARË JANË MASAKRUAR NGA SERBËT. Në afëri të SHKUPIT janë masakruar 2000 shqiptarë muhamedanë dhe 5000 të tjerë jo lagr Prizrenit. Shumë fshatra janë djegur nga serbët, ndërsa banorët e tyre janë therrur.

Gjatë bastisjeve të shtëpive shqiptare nga serbët, shqiptarët janë vrarë pa asnjë shkas. Serbët haptazi deklarojnë se shqiptarët muhamedanë duhet SHFAROSEN dhe se ky është mjeti efikas për çlirimin e vendit’,

4.Gazta “MASSAGGERO” – “Janë shkatërruar plotësisht FERIZAJI, NEGOTINI, BABUSHI I LIPJANIT, e të tjerë. Pjesa më e madhe e banorëve të tyre janë GRIRË. Lidhur me këtë, një kryeprift KATOLIK tregon se gjatë tri ditëve në Ferizaj është bërë luftë mizore ndaj shqiptarëve.

Pas pushtimit të Ferizajit, komandanti serb i thirri të ikurit që të kthehen dhe t` i dorëzpjnë armet. Prej 300 deri në 400 të kthyer u vranë për një natë. Mizoritë vazhdojnë. Në gjithë Ferizajin kanë shpëtuat PESË (5) familje shqiptare. Familjet serbe i marrin menjëherë shtëpitë e shqiptarëve të vrarë”. (….).

5. Gazeta “HUMANITE”:- “Serbët në Shqipëri, plaçkisin, shkatërrojnë e masakrojnë.

Numri i fshatrave të shkatrruara arrinë në njëqindë e tridhjetë (130 fshatra)- në botim cenzuara i ka munguar numrin 1-, e kam parë dorëshkrimin-HB).Në lokalitetin Kristo të Kumanovës , në Siro të Shkupit, në Aleksandro të Shtipit, të gjitha vendbanimet muslimane të Kratovës dhe Koçanës janë rrënuar dhe popullsia është therrur.

Në Shujavë dhe Meshli të gjithë muhamedanët janë therrur. Në Vetreni janë masakruar 200 veta. Në Bogdenicë , 60 muhamedanë janë mbylluar në xhami dhe pastaj janë vrarë një nga një.

Në rrethin e Kavadarit, prej 90 fshatrave, janë shkatërruar 34 fshatra. Disa shqiptarë bresonin se mund të shpëtonin duke i PAGUAR një bande, por ata pastaj i likuidonte banda tjetër. Në Drenovë askush nuk ka shpëtuar i gjallë. Në Paliurë janë gjetur një varg nekropolash, të cilat janë ZBULUAR pasi që kokat e të therrurve ishin shpëluar nga toka.

Në ato nekropola njerëzit janë varrosur për së GJALLI. Ato i takonin GEMARTERTENIT, ku njerëzit varrosen për së gjalli”. (…)

6. Gazeta Daneze “RIGET” (Franc MAGNU –korespodent lufte): “ Zhvillimi i luftës serbe në Maqedoni ka marrë karakter të MASAKRIT të tmerrshëm mbi popullsinë shqiptare. Atje ushria zhvillon luftë shfarosëse. Sipas dëshmisë së oficerëve dhe ushtarëve, në mes Kumanovës dhe Shkupit, janë vrarë 3000 shqiptarë, ndërsa në territorin e Prishtinës (Llapi, Prishtina, Lipjani) janë masakruar 5000 shqiptarë.

Fshatrat shqiptare janë rrethuar dhe pastaj u është vënë zjarri. Në zjarr janë gjuajtur njerëzit. Atje njerëzit vritën si minjtë. Për këtë gjueti në njerëz, me plotë mburrje rrëfen ushtaraku serb.

Në Shkup janë gjykuar dje me vdekje 36 shqiptarë dhe janë EKZEKUTUAR menjëherë. Lumi (mendohet në Vrdarin-HB) edhe mëtej është i mbushur me kufoma. Ndërsa, për çdo ditë organizohen EKSPEDITA nepër fshatra me qëllim të SHFAROSJËS së shqiptarëve”.

7. Gazeta “REICHSPOST” : “ Në këtë dosje gjinden njoftime vijuese- Qyteti Shkup dhe rrethina e tij janë dëshmitarë të veprave MIZORE ndaj popullit shqiptar.

Me ditë të tëra kam parë ndjekjen e gjahut që përgatitej mbi shqiptarët nga bandat e armatosura serbe dhe ushtria e rregullt. Tri ditë e netë kam parë FLAKËN e fshatrave të djegura, të cilat e skuqnin qiellin; pas këtij terrori pesë fshatra në afërsi të Shkupit u shndërruan në gërmadha dhe banorët pa përjashtim u vranë. Pas Kalas së Shkupit, është gjetur një prrua i mbushur me më tepër se njëqind kufoma të viktimave.

Po ashtu, në grykën equajtur Vistalla Voda, në afërsi të Shkupit, ishin therrur 80 shqiptarë.

Pak kohë pasi hyra në Shkup vizitova një njeri të sigurt dhe të besueshëm dhe bisedova personalisht. Ai më tregoi se në spitalin e Shkupit i kishte gjetur 132 shqiptarë të plagosur. Në ditën tjetër i kishte takuar vetëm 80, ndërsa katër ditë më vonë aty kishin mbetur vetëm 31 veta. Të plagosurit vdisnin urie, ndërsa kufomat e tyre hidhëshin në Vardar.

Autoritetet serbe në Shkup këdo që e gjejnë në rrugë dhe e konstatojnë se është shqiptar e vrasin aty për aty.

Në Kalkandele (Tetovë) 85 shqiptarë, pa bërë rrezistencë të aramtosur, janë torturuar para shtëpive që iu plaçkitën tërësisht. Në këtë qytet janë DHUNUAR gra dhe vajza, nga ushtria dhe bandat serbe. Madje, nuk janë kursyer as ato të moshës 12 vjeçare.

Kulminacioni i krimit arrinte atëherë kur ushtarët me revole në dorë i detyronin baballarët dhe bashkëshortët të ishin dëshmitarë dhe t` ua mbajnë fenerët, kur ushtarët fillonin me krime më të egra ndaj vajzave dhe grave të tyre”.

Në GOSTIVAR, banorët e shpëtuan qytetin e tyre, vetëm pasi i paguan komandantit serb 2000 funta turke. Në Gostivar u pushkatuan vetëm 6 veta sa për t` i FRIGËSUAR njerëzit (Kuptohet që të shpërngulën. E një dokument tjetër thekson se në Gstivar ploja do të pasojë në prill 1913, sepse ai batalon sernbian nuk kisht