Mbresa nga një libër mjaft tërheqës


Prof.dr. Eshref Ymeri



Në Diasporën tonë në Perëndim ka mjaft intelektualë të talentuar, me të cilët ke kënaqësi të shkëmbesh mendime për probleme nga më të ndryshmet që lidhen jo vetëm me ato të atdheut amë, por edhe me çështje të tjera me rëndësi mbarëkombëtare. Para do kohësh, në Portalin “Fjala e Lirë” pata lexuar një analizë interesante, me autor zotërinë Ndrek Gjini. Ajo analizë më pati bërë përshtypje për vlerat e saj, prandaj moderatorit të këtij Portali, Prof.dr. Fatmir Terziut, i kërkova adresën e autorit të saj. Që asokohe, me Ndrekën kam komunikuar dhe vazhdoj të komunikoj shpeshherë. Jo rrallëherë bisedojmë edhe në telefon.

Ndreka ka lindur në fshatin Breg të Pukës më 01 tetor të vitit 1963. Shkollën e mesme e pati kryer në qytetin e Fushë-Arrëzit. Mbaroi studimet e larta në Universitetin “Luigj Gurakuqi”, në Shkodër, në degën gjjuhë-letërsi. Ka punuar si mësues letërsie në shkollën e mesme Iballë, Pukë. E pati vazhduar punën si gazetar-redaktor në gazetën “Përpjekja”, Pukë, si redaktor e më pas kryeredaktor në gazetën “Kombi” në Tiranë", si gazetar në Agjencinë Telegrafike, dhe po si gazetar në gazetën “Rilindja Demokratike”. Më pas e vijoi punën në detyrën e zëdhënësit të Ministrisë së Brendshme dhe mandej qe kthyer sërish në gazetën “Rilindja Demokratike”, ku punoi deri në vitin 2001. Po në atë vit emigroi në Irlandë, ku studioi Heritage (Trashëgimi Kulturore). Kreu kursin me kohë të plotë në këtë degë, ku arriti BA dhe më pas edhe MA po në këtë degë, si dhe MA në Letërsi në National University of Ireland, Galway.

Ka botuar poezi, publicistikë dhe ese si në Shqipëri ashtu dhe në Irlandë. Është i martuar dhe ka dy fëmijë. Për më se një vit ka qenë Asistent i Degës së Arteve (Arts Office Assistant) pranë Drejtorisë se Artit dhe të Kulturës në Bashkinë e Qytetit Galway. Aktualisht punon Programme Coordinator pranë Drejtorisë Arsimore të këtij qyteti. Ështe lektor i jashtëm ne lëndën e Letërsisë në National University of Ireland, Galway, si dhe është ftuar të mbajë leksione në shumë festivale të letërsisë në Irlandë.

Po mbushen 20 vjet që Ndreka është pjesëtar i Diasporës sonë në Irlandë. Në njërën nga bisedat telefonike, ai më kërkoi adresën e shtëpisë për të më dërguar dy libra. M’i pati nisur menjëherë. Njëri libër është një përmbledhje me poezi në anglisht. Titullohet “The invention of shoes” (Shpikja e këpucës), botim i Galway Academic Press. Ireland 2019. Aty janë botuar 78 poezi. Të bën përshtypje fakti që autori është zotërues kaq i shkëlqyer i anglishtes, saqë mjeshtërinë e artit poetik, të cilën e ka dhunti hyjnore, ai e shpalos aq mrekullisht edhe në një gjuhë të huaj, çka është një dukuri jo fort e zakonshme në radhët e krijuesve në mbarë botën.

Libri i dytë është i gjinisë së publicistikës. Është një libër mjaft mbresëlënës që në titullin e vet - (Sh)krime në histori”. Shtëpia Botuese “Ermal”. Tiranë 2020.

Përveç këtyre dy librave, ka botuar edhe veprat në vijim:

“Prijësit e Rebelimit” (publicistikë, 2001), “Rivrasja e Azem Hajdarit (publicistikë, 2002), “The Death of Night” (Selected Poems, 2011), “Shtëpia e Mallkuar” (dramë me dy akte, 2011), “Historia Reale e Shqipërisë (publicistikë, 2012).

Vlerat e padiskutueshme të vëllimit poetik në anglisht, i ka nxjerrë më së miri në pah Prof.dr. Adrian Frazier, anëtar i Akademisë Mbretërore Irlandeze dhe Drejtor i MA në Letërsi në Universitetin Kombëtar të Irlandës, Galway. Ai thekson:

“Poezitë e Ndrek Gjinit janë ato të një poeti të vërtetë. Ai mundet, siç shprehet William Blake (poet anglez - 1757-1827 - E.Y.) “të shohë pafundësinë në një kokërr rërë”… Ai është shumë i vetëdijshëm dhe e bën lexuesin të vetëdijshëm për vendin e njerëzve në botë… Roli i politikës në historinë e përgjakshme të Ballkanit shfaqet në mënyrë sporadike në poezitë e tij… Aty… vargjet e tij shprehin një qëndrim të hapur dhe të domosdoshëm kundër terrorit. Poezitë e tij gjithashtu shpalosin një pasazh, përmes të cilit hyjnorja e bën të njohur vetveten… Mbi të gjitha, është e jashtëzakonshme se sa lart dhe larg ka arritur Ndrek Gjini në zotërimin dhe perfeksionimin ekselent të një gjuhe të dytë, në mënyrë që poezitë e tij në anglisht të pasurojnë kulturën gjuhësore të botës joshqiptare me shumë nga gjërat thelbësore të Shqipërisë”.


Ndrek Gjini

Libri me analiza publicistike përmban 12 ese, të cilat, në këndvështrimin tim, janë njëra më interesante se tjetra për mjaft fakte të panjohura deri tani. Këtu do të ndalem në disa prej tyre.

Që në esenë e parë, me titull “Paganizmi dhe… turizmi”, autori shtron një problem jo pak të mprehtë, duke iu kujtuar organeve shtetërore se paganizmi “është ende gjallë në Shqipëri dhe se duhet ruajtur e konservuar si vlerë etnokulturore, prej së cilës mund të kemi veç përfitime në industrinë e turizmit”. Më këtë rast, autori u kujton lexuesve përvojën e Irlandës në arkivimin e vlerave pagane dhe gjatë punës për përgatitjen e disertacionit me temë traditat zakonore të dasmave irlandeze në shek. 18 dhe 19, gjatë hulumtimit nëpër arkiva, pati zbuluar se Irlanda paska arkivin më të madh në Evropë për nga pasuria e elementeve pagane.

Tepër prekëse është eseja, kushtuar eksploratorit më të madh në botë të njëzet viteve të fundit, qytetarit anglez Robin Hanbury Tenison (1936), autorin e librit “Land of Eagles”, i cili, në fillimvjeshtën e vitit 2007, pati vizituar Shqipërinë. Tenisoni dhe bashkëshortja, hipur mbi kuaj, të shoqëruar nga regjisori amerikan Mickey Grant, e rrahën tokën shqiptare që nga Veriu deri në Jug. Ndrekës, si veteran i gazetarisë, i kanë bërë shumë përshtypje tablotë që përshkruan Tenisoni për bukuritë e natyrës shqiptare, gjatë kohës që udhëtonin rrugë e pa rrugë, duke përballuar shiun, urinë dhë plot rreziqe të tjera tek endeshin nëpër shtigje të ngushta në një vend krejtësisht të panjohur, skena këto të fiksuara në kameran e regjisorit dhe që shërbyen për përgatitjen e dokumentarit “Vendi i Shqiponjave”, të cilin e patën paraqitur për konkurrim në Festivalin e Kanës. Në atë dokumentar del më së miri në pah mikpritja karakteristike e banorëve të thjeshtë për tre të huajt, kudo që këta shkelën gjatë aventurës së tyre nëpër Shqipëri.

Por diçka e habitshme ndihet në penën e Ndrekës gjatë rrëfimit të tij për një ngjarje që kishte ndodhur në Valbonë. Tre të huajt kishin humbur rrugën, kur andej pari kalon një makinë policie dhe disa fuoristrada. Ndalojnë. Personi që zbret nga një fuoristradë, iu prezantua të huajve si ministri i kulturës. Dikush prej tyre i orientoi për të shkuar drejt një bujtine të vetme në atë zonë dhe ministri me shoqëruesit krisën e ikën. Tre të huajt, të qullur nga shiu, të lodhur dhe të uritur, arritën në atë bujtinë pas dy orësh. Pronari i bujtinës i priti me shumë ngrohtësi. Aty ndodhej edhe ministri me shoqëruesit, i cili, gjatë tërë kohës, u tregua krejtësisht shpërfillës ndaj tre të huajve, duke u marrë vetëm me pultin e televizorit. Në pesë faqe libri, Tenisoni e ka përshkruar atë takim të rastësishëm me ministrin e kulturës dhe sjelljen e tij të pahijshme, për të mos thënë të turpshme, ndaj tre të huajve dashamirës të vendit tonë. Ndreka, si një intelektual me vetëdije të lartë kombëtare, shpreh habinë e natyrshme ndaj sjelljes së një ministri kulture (në të vërtetë, mbartës i antikulturës) ndaj atij eksploratori të shquar anglez, për të cilin shkruan:

“Në çdo faqe të këtij libri ndihet dashamirësia dhe mikpritja e popullsisë rurale, e cila, për Tenisonin dhe ekipin e tij, hapi dyert e shtëpive, u afruan atyre bukë të ngrohtë, djathë të bardhë të kriposur, dhallë dhe raki”.

Prandaj nga libri i lartpërmendur i Tenisonit, Ndreka citon disa rreshta me domethënie të thellë:

“Shqiptarët janë një popull mikpritës. Shqipëria është një vend që për vite me radhë është veshur me misteriozitet përballë publikut të huaj. Unë dua t’u tregoj njerëzve se cila është Shqipëria realisht dhe pse duhet ta duan ata…”.

Në mbyllje të kësaj eseje, Ndreka këshillon që këshilltari për kulturën pranë kryeministrit, ta lexojë atë libër dhe t’i sugjerojë atij kryeministri t’i drejtohet Tenisonit me një letër falënderimi dhe t’i kërkojë ndjesë për sjelljen e pahijshme të atij ministrit të kulturës të vitit 2007.

Eseja në vijim është befasuese. Ajo i kushtohet Preng Bib Dodës (1858-1919), Princit të Mirditës, njërit nga drejtuesit kryesorë të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit dhe kandidatit për fronin e Shqipërisë në vitin 1914, dy herë zëvendëskryeministër dhe dy herë ministër. Përmes një kolegu të vet, lektor i lëndës së Gjenealogjisë në Universitetin Kombëtar të Irlandës, në një konferencë kushtuar Napoleonit III, Ndreka ka mësuar se pikërisht Napoleoni III paska qenë kumbari i Prengës, i djalit të vetëm të Bib Dodës, të cilit i pati dhuruar njërën nga shpatat e tij. Madje kolegu e paska pyetur Ndrekën nëse ekziston në Shqipëri ndonjë muze, kushtuar Bib Dodës. Vajmedet! Kush mund të lejonte muze për Bib Dodën? Kryediktatori Enver Hoxha?! Siç sqaron Ndreka në vijim, sipas rrëfimeve të një tjetër kolegu që jep lëndën e historisë së Rusisë në atë universitet, kostumin kombëtar shqiptar të Preng Bib Dodës, i cili, në një fotografi, me atë kostum, ka pozuar me shpatën e Napoleonit III në dorë, Enver Hoxha ia pati dhuruar Hrushovit.

Kjo dhuratë e Enver Hoxhës për udhëheqësin e Bashkimit Sovjetik, më solli ndër mend ca kujtime të përkthyesit të talentuar Myfit Mushi, i cili në gjysmën e dytë të viteve ’50 ishte përkthyes i rusishtes në Komitetin Qëndror. Në vitin 1957 ai pati shoqëruar mareshalin sovjetik Zhukov gjatë një vizite në Vlorë. Ai rrëfen:

“Jemi në Vlorë. Autoritetet e vendit organizojnë për nder të tij një pritje madhështore. Më afrohet dikush e më njofton se kanë hequr nga muzeu kamën e Kanan Mazes (heroit të luftës së Vlorës kundër pushtuesve italianë në vitin 1920), për t’ia dhuruar mysafirit të lartë. Kërkohej pëlqimi i Zhukovit. Ia njoftova atë dëshirë. Ishte dakord. Pas pak, vjen i ngarkuari me këtë detyrë dhe ia dorëzon relikten me ceremoni.” (Kujtimet e Myfit Mushit, si përkthyes i Enver Hoxhës, i kam përfshirë në librin me titull “Arti i përkthimit gojor”. Intergrafika. Tiranë 2018).

Vajmedet për udhëheqësit komunistë shqiptarë të periudhës së lulëzimit të “miqësisë” me Bashkimin Sovjetik! Ato objekte të çmuara të pasurisë sonë folklorike dhe etnokulturore, për shkak të servilizmit të tyre të pështirë ndaj “miqve” sovjetikë, ua dhuronin atyre pa iu dridhur dora.

Po në këtë ese, Ndreka jep një tjetër fakt tronditës që dëshmon për një të vërtetë tragjike nga historia jonë kombëtare. Ndreka mjaftohet vetëm me dhënien e fa