MASKËN MA VENDOSËN MUA KETA…


Faruk Myrtaj

“Profesore! Mua s’më njeh njeri këtu, qenin tim po!”

Këto fjalë m’i tha qysh në momentin e parë dhe m’i përsërit, çdo herë që shihemi. E kisha vënë re në trotuaret përqark pallatit, më pas edhe në parkun e madh, por me një herë, sapo u gjendëm përballë, folëm si të njohur të hershëm. Ishim Ballkanas. Nuk kujtoj saktë çfarë i tregova për veten, si prezantim. Mbase po ato që nxitojmë t’i rrëfejmë kur na rrëmben ideja se bota na merr për çfarë i rrëfejmë dhe, që ajo të na besoj, ne i rrëfehemi çfarë duam të jemi.

Ai më kishte pyetur përse vija përqark fushës së futbollit në park. Përgjigjja sigurisht ishte e qartë, edhe për të: ecja u bënte mirë, të gjithëve, pra edhe mua. Duke ditur ngjashmëritë mes dy vendeve nga vinim, i kujtova se dikur të burgosurit e atjeshëm vinin përqark në oborrin e rrethuar në po këtë mënyrë. Ndryshimi është se ne këtu e bëjmë këtë ecje në liri…

Në pak minuta, edhe ai, tha tërë ato gjëra. Tek unë mbeti ajo që kur erdhi në Toronto, kërkoi një punë ku të mos lodhej më shumë se sa lodhej atje prej nga kishte ardhur, Rumania e dalë nga Caushesku, ende pa mbërritur tjetërkund. Si punë të parë, gjeti të shërbente në një librari. ‘Jo, jo, nuk lexoja libra!’, shtoi pas një detaji të shtuar nga unë për veten, në lidhje me librat. ‘Nuk kisha dot aq qetësi sa të bëja lexuesin! Nuk mora përsipër gjëra që s‘m’i mbante dot vetja!’, tha, duke qeshur, por edhe duke përgjuar reagimin tim ndaj çfarë po thoshte. ‘Të tjerët nga vendi im këtu gjetën nga dy a tri punë, unë vetëm atë të librarisë. Mjaft më ishte. Kisha lënë atdheun dhe s’mund të fitoja ç’kisha humbur’.

Ndodh, pamja e rrëfen njeriun më pak të mençur se ç’është, kur njeriu s’ka nge të dëgjoj aq gjatë sa të të çmoj për vlerën reale. Aq më tepër kur tjetri shëmbëllen me ty!

Rumuni duhej ta nxirrte dy herë në ditë qenin në natyrë. Si gjithë njerëzit me qenë. Duket sikur ky ritual është kthyer ndërkaq edhe në orar shëtitje për të zotët, por nuk jo doemos për të gjithë ata. Bie fjala, nuk jam i sigurt nëse edhe rumuni e gëzon si të tillë. Nuk them dot se ora e nxjerrjes së qenit, edhe për të shëmbëllen me orën e ajrimit për të burgosurit. Qeni i tij është qen, si gjithë qentë e tjerë në park.

Edhe unë bëj ecje në këtë park. Pa qen. E ndjej që atje tej se rumuni më ndjek me vështrim ironik. Intuitivisht, më pyeti pse e bëja këtë vrap. Sepse nuk vrapoj dot, i thashë, me të njëjtën gjuhë. Po ti, pse e nxjerrë qenin, e pyeta për të vendosur ekuilibrin. E drejta e qenit për të pasur friend, tha.

Deri pak kohë më parë, mendoja se njeriu e futi kafshën në shtëpi të vet, pasi ia kishte shkatërruar asaj shtëpinë e vet, pyllin. Tashmë diçka duhej ndryshuar, si pikëpamje. Ose, mënyrë të vështruari.

Po të mos ishin shoqërues të qenve, tërë këta njerëz në këtë park mbase nuk do flisnin me njeri tjetrin. Së paku nuk do flisnin kësisoj. ‘Tërë të këtushmit janë të mirësjellshëm’, vazhdon të thotë rumuni. ‘Kanë punë, paguajnë qiranë, bëjnë vrap, nxitojnë pas qenve, ose thjesht ecin më këmbë si ti…Thonë se janë të lumtur!” Nuk pret që unë ta kundërshtoj, as ta pohoj. Ai vazhdon ta thotë çfarë mendon për subjektin e bisedës që ai vet e zgjedh. ‘Këtë unë e di prej qenit tim!’, shton ai. Qentë i ndjejnë prej së largu qentë e tjerë, ndalojnë, kërcejnë e gëzojnë, përshëndeten dhe afrohen, nuhasin e luajnë me njeri tjetrin. Të zotët, domethënë njerëzit, duke i pasur nën kontroll, ua lirojë litarin herë-here, që qentë të luajnë më lirshëm.

‘Ndonjëherë na duket se jo ne qentë, por qentë neve na nxjerrin në park për shëtitje. S’është e thënë që ne, zotat e qenva të këmbejmë bisedë me njeri tjetrin, Edhe nëse flasim, fjalët do jenë për qentë tanë. Lloji, raca, prejardhja, zakonet, manitë, kënaqësitë që dhurojnë, tekat e kapriçiot. Të gjithë më pyesin për qenin, për shëndetin dhe humorin e tij!’, thotë, sapo ndodhem pranë tij.

Sado shkurt, pa e ditur në kam kohë a dëshirë ta dëgjoj, nxiton të thotë diçka. ‘Ata ia dinë emrin qenit tim, e përkëdhelin, lejojnë që qeni im të prek qenin e tyre, t’i prek edhe ata, kanë gëzim edhe ata ta prekin, jam mësuar edhe unë të gëzohem që ata i gëzohen miqësisë me qenin tim, më pyesin për moshën e tij, çfarë preferon gjatë ditës dhe mbrëmjeve, pyesin dhe rrëfejnë për hollësi e preferenca të qenve të tyre. Edhe unë, kam filluar të pyes, për po këto gjëra...

Për mua vet, ata s’dinë as edhe një gjë të vetme. As pyesin. As unë nuk i pyes! Kam përftuar me intuitë udhëzimet: të pyesësh për njeriun edhe mund ta gabosh. Aq më shumë kur vet ata nuk kanë dëshirë të rrëfejnë për veten. Fol për qentë dhe je në rregull! Është bukur, profesore, apo jo?!

‘Përderisa tërë këta njerëz rreth nesh duken të lumtur, është faj të mos ndjehemi së paku sa ata të lumtur’, më thotë ditën tjetër.

M’i thotë këto për pak sekonda, që të mos më bezdis. E folura e tij është automatike, rrufeshëm. Isha mësuar, filloja të buzëqeshja, sapo e vëreja prej larg, dhe ishte po aq e vërtet se I gëzohesha atyre pak sekondave kryqëzim me të në këtë park, njëlloj si qentë njeri tjetrit. Duke e ndjerë këtë pritje të ngrohtë, edhe ai më sikur më gjuante që atje larg dhe nuk m’i ndante sytë. E merrte me mend kur edhe pse vërtet e kisha parë, bëja sikur nuk e shikoja, pra nëse s’isha aq i ngeshëm, apo jo në humor të mirë, kur thjesht s’doja ta dëgjoja, dhe i shmangesha me qëllim, duke i lënë për të kuptuar se nuk e kisha parë. Edhe pse, në çdo rast, ai thjesht donte të këmbenim dy fjalë, pa këmbëngulur edhe nëse e shmangja.

Nëse do kisha qen, si ai, mundësia për të qëndruar afër sigurisht do ishte më e madhe. Por mbase do na duhej të flisnim vetëm për qentë tanë. Unë s'kisha qenë, as mora vesh pse më drejtohej me “profesore”.

As kësaj dite, kur rumuni ndaloi përpara meje, pa e vënë re paraprakisht. Do të ishte brutale, fyese, nëse I shmangesha apo kthehesha mbrapsht. Tek e fundit, ruajti distancën e këshilluar nga gjithë televizionet, në të gjithë gjuhët e botës, të kësaj bote që, prej këtij virusi anonim, në sugjerim të çdo sekondshëm për tu larguar nga vetja si i vetmi shpëtim.

“E sheh, profesore?! Maskën ma vendosën mua, këta, jo qenit tim!”