Mërkuri vjen gjithnjë e më i çmuar


Mërkuri vjen gjithnjë e më i çmuar


Fatmir Terziu


Njohja e hollësishme e varianteve të shumta të lidhjeve kulturore, akulturore dhe ndërkulturore që kanë ndodhur dhe ndodhin në pjesën e Jonit, janë jo thjesht një vëmendje e poetit dhe studiuesit Timo Mërkuri, por një arsye që vjen nga tre vëllimet me studime për iso-polifoninë dhe katër vëllimet me këngë, vaje dhe bejte piluriote në rrugën e tij hulumtuese. I lindur në një zonë si Piluri, ai vuri në funksion memorjen kulturore, pikërisht në atë rrugë që bëri Kadareja me ‘plakat e jetës’(1970: 37). Mërkuri angazhoi memorjen dhe mesazhin nga ‘plakat e lagjes’ (2013: 162). Kështu afria rurale me një zonë ku kulturat bashkëvepronin dhe jepnin mesazhe, ka ndikuar tek Mërkuri, dhe duket madje se ka një arsye tjetër të ndikuar nga ‘dija dhe njohuria’, ku ajo që thotë Frank Nopsca, për kulturat ndërvepruese është dhe një ‘zhbirim kryqkultural’ me domethënie të veçantë (1910:43-44). Duke qenë se fusha e krijimtarisë joniane nuk shihet si e shkëputur, as nga gjeografia krijuese, as edhe nga lëmitë e artit, Kur flasim për artin Jonian, flet me një amalgamë të gjerë e reciproke tematikash. Mërkuri ndalet tek poezia e Matos, Zarballas, Kacalidhas, Dhramit duke theksuar se si Bregas ai di të ngjyejë penën e tij në artin e margaritarëve, por edhe di të theksojë se ‘nëpërmjet vargjeve të tyre ai e bën lexuesin të shohë botën (16