Lotët e kaut


Resmi Osmani Tregimet e Anadollit


1.Lotët e kaut

Ata ishin katër vëllezër dhe nëna.I martuar ishte vetëm vëllai i madh. Kur u shkëmbyen popullatat, ajo që u quajt Andallai, të trembur nga bastisjet, djegiet dhe vrasjet e andartëve,që shfaqeshin si fantazma me thikë ndër dhëmbë,nga tmerri dhe flakët që qarkonin errësirën e netëve, dhe të yshtur nga hoxhallarët dhe turkoshakët, paniku , zallahia e berihai, iu ngrit mëndja të shkonin në Turqi.Ikë të ikim! Atje, thoshin hoxhallarët,do të gjenin jetën e vërtetë, xhenetin mbi dhe!Ishalla,amin!

E po, edhe ne me shokët! I dhanë karar të iknin.Vetëm nëna plakë, e përlotur, nuk deshi të braktiste vatrën e saj, varrin e të shoqit dhe të të parëve, po në fund iu bind vullnetit të djemve. Pasi shitën gjithë çmund të shitej,dhe paketuan në dengje gjithë ato që mund të merreshin me vete, udhëtuan nga Kosturi për në Selanik. Atje i priste vapori turk. Çanë detin dhe zbritën në Izmir. Mandej, pasi u morën në dorzim nga autoritetet e emigracionit, si të ishin ngarkesë plaçkash, i rrasën në një kamp dhe të nesërmen në tren. Pas një udhëtimi të lodhshëm, në rrafshnaltën anatoliane, që dukej aspak mikpritëse, ngjante me gjysmëshkretëtirë, mbrritën në Juzgat, në Anadollin Qëndror. Qytet I vogël, në këmbë të kodrave të zhveshura, me shtëpi të ulta, ku lartoheshin minaret e xhamive. Aty i ngarkuan në karroca dhe i plasën në një fshat që quhej Çembertash, në shtëpinë e rrënuar , më parë ishte banuar nga grekër,(por që vendësit e kishin plaçkitur), që edhe ata kishin shkuar në Greqi, në fshatrat e boshatisur nga shqiptarët.

Në atë fshat, jabanxhinjtë, kështu quheshin nga vendësit, do të kalonin vitet e provës: po të silleshin mirë, të mësonin gjuhën e vendit dhe besonin në islam, autoritetet do t’ua jepnin shtetësinë dhe të drejtën të zgjidhnin një qytet ku do të donin të jetonin, përndryshe, do të kalbeshin pa nam e nishan në atë humbëtirë. Ky ishte xheneti: dimër i acartë e me dëborë, behar i thatë e përvëlues….. Dhe varfëri. Ishte premtuar xheneti, gjetën xhehnemin!

Vitin e parë, me atë pak kapital që kishin sjellë, dhe ndihmën neqeze të shtetit, me kursim e shtrëngesë, bënë si bënë. Por më tej pas shterrjes së burimeve, duhej punuar. Ishin të rinj, në lule të moshës, por ku të punonin? I madhi i vëllezërve, u punësua në një gurore alabastri në afërsi të Juzgatit, dy të tjerët në një kumi ku sipërmarrësi vendës priste tulla e tjegulla. I vogli, Ibrahimi,që kishte hyrë në të njëzetat, u pajtua hysmeqar te agai i fshatit.

Shemshedin Agai i Çembertashit, ishte një burrec me trup të shpërpjestuar, këmbëshkurtër, nga mesi e lart më i gjatë, kryeshinik, festekuq dhe me çallmë jeshile, me mjekër të plotë e të lyer me këna, veshur me xhybe mavi, ngjeshur me brez, shallvare dhe çisme të rënda ushtarake.E vështroi gjatë Ibrahimin nga plasat e syve të pulitur e të hequr prej turkmeni, aq sa djali u ndje në zor. Hysmeqari i pëlqeu: bardhosh, shathedhur, truplidhur, fytyrëhijshëm,i fuqishëm.

Ibrahimi priste më këmbë.

-Çfarë di të bësh, more evlat?Të kujdesesh për gjënë e gjallë,të lërosh me qe në ara, të mbrehësh në qerre e të ngasësh qetë, të shalosh kalin e shaëls.Hë?

Djali pohoi me një të përulur të kokës.

-Kur të pyes unë të më thuash :”Si urdhëron” se unë jam agai I Timbertashit.More vesh! Mirë.Po të pajtoj me kaull për një muaj prove.Do te kesh dhjetë lira edhe një vakt bukë. Po e pate hallall bukën, do të mbaj, në mos, ikë nga ke ardhur. Si fillim do shërbesh në konakët.Se çfarë do të bësh do t’i thotë qehajai.

Shemshedin agai, kishte tri gra, sikush në konakun e saj, një oborr me lurekë , me vërsa të ndryshme, të veshur me dollomara,po ligjin e bënte gruaja e parë, Zybeide hanëmi. Oborri ishte i madh. Ngjitur me konakët ishte edhe kuzhina, ku gatuante akçesha kurdja Fatime, e vrejtur, që si qeshte buza kurrë. Ishte në zi për të shoqin që, kishte luftuar e rënë shehit krah Mustafa Qemal pashait në luftën e Çanak Kalasë. Prapa avllisë me mur qerpiçi, ishin ahuret e gjësë së gjallë: qeve, kuajve, gomarëve dhe deleve të zeza të racës karakul, që i mbanin për gëzofin e zi kaçurel të qingjave që shiteshin shtrenjt.

Punë? Sa të duash. E niste qëmenatë dhe e mbyllte ditën në të ngrysur. Fshinte dhe pastronte oborrin, çante drute, ngarkonte bucelat në gomar dhe I mbushte te pusi i fshatit me ujë për akçeshën Fatime, nxirte nga vatha dhe grazhdet berrat dhe bagëtinë, pastronte ahuret nga plehu, kashaiste dhe grazhdonte kalin e shaëls, Karajelin e zi, i racës së pastër arabe që i ndriste qimja nga shëndeti. Kur Shemshedin agai shkonte në qytet apo miqësi, i shalonte kalin, i vinte mëgojëzën, shtrëngonte qenglat dhe i jepte një dorë të zot që të hipte mbi të. Mbrëmanet, vathonte delet që i sillte bariu i fshatit,grazhdonte qetë, i vinte tagjinë kalit, u shtinte bar mushkës dhe gomarit. Mbrëmanet, kur binte muzgu, shkonte në shtëpi dhe bënte banjë e ndërrohej që të hiqte errën e urinës dhe bajgave të ahurit.

Drekën e hante me hysmeqarët e tjerë.Perherë çorbë bollgur gruri përvëluar me dhjamë dele dhe një copë bukë bajate.Përherë ajo, aq sa ju neverit e vështiros, sa më von se vuri më në gojë.

E kështu përditë deri sa ra shiu i parë i vjeshtyës.Vranësira, bubullimat dhe shkrepëtimat, nuk zbrazën veç një shi të hollë e të pakët, që në Anadoll thonë lag të mençur e budallenj. Pritej të zbuste dhenë e arave. Shemshedin aganë e Tembertashit e zuri dalldia. Duheshin punuar arat dhe mbjellë gruri.Gruri I fortë, qelqor, për bollgur e çorbë dhe gruri i butë për bukë e trahana. Berihai. Ibrahimi dhe hysmeqari tjetër, Jusufi, mbrehën pëndët e qeve në qerre, morën plugjet e hekurt dhe branat dhe u nisën për të lëruar. Kurdja Fatime u vuri me vete një çyrek , djathë dhe paguret me dhallë.

Jusufi hiqte udhën, ibrahimi i shkonte pas. U desh ndoca kohë të shkonin nëpër udhën me gropa e të arrinin te arat. Stërnishtet me hamullat e pakalbura të asaj vere, gjëndeshin në krye të stepës së thatë që zgjatej tutje sa të zinte syri.Në të gjëmbaçët, kokoçelët dhe pelini kishin gjetur shtëpinë e tyre.Në ajër, ndjehej ashku i tokës së lagur dhe hidhësira e pelinit. U vunë zgjedhat qeve,lidhën plugjet e hekurt dhe u përgatitën për të filluar lërimin. U ndanë në dy ngastra. Ibrahimi, në një dorë dorakun e plugut, në tjetrën hostenin, u grahu qeve dhe peshoi mbi plugun të hapte brazdën e parë. Por toka ishte ende e thatë maja e plorit kërcente dhe dilte nga brazda.Qetë me zi tërhiqnin.Kur doli në fund pa qe ne vend të brazdës së lëruar, ishte shënuar një vijë, diku e punuar diku e gërvishur. Provoi përsëdyti e përsëtreti, po e njëjta. Kështu po i ndodhte edhe Jusufit. Ai i çmbrehu qetë, i afroi te qerrja dhe u hodhi nga një krah sanë. Të njëjtën bëri dhe Ibrahimi. Teksa qetë përtypnin sanën, të dy argatët u ulën në shtizën e qerres dhe pinë nga një gllënjkë dhallë. Për të ngrënë ishte çosa heret.

-Toka është ende e thatë dhe plugu nuk e çan dot.Kot ti vrasim qetë- tha Jusufi.

-Çudi toka këto tuajat.Të kuqërremta, të thata të ngjeshura. Ato dherat tona, andej nga vij unë janë ndryshe: të zeza, të shkrifta e të lyrshme, plugu apo plori i parmëndës i çan si bukëvale dhe plisi kthehet e thërrmohet.Ta ka ënda kur i lëron, papo seç kanë edhe një grahmë që të ngop kraharorin. Ibrahimi u përmallua dhe seç ju mblodh një kotkë në fyt.Mbase tani, ato ara i lëronte ndonjë grek i a