Lita dhe Halimi për njohjen dhe dokumentimin e së vërtetës historike

Në kohët kur historia shpesh rrezikon të mbetet peng i harresës, interpretimeve të pjesshme apo heshtjes së detyruar, përpjekjet për dokumentimin e saj të bazuar në burime autentike marrin një vlerë të veçantë. Pikërisht në këtë drejtim, vjen edhe vepra dokumentare dyvëllimëshe “Tragjedia Çame - Çamerya Trajedisi - The Cham Tragedy (1913–1945)”, e përgatitur nga studiuesit Dr. Qerim Lita dhe Shkëlzen Halimi, si një dëshmi e rëndësishme e kujtesës historike shqiptare dhe ndërkombëtare.

Kjo vepër nuk synon thjesht të rrëfejë një kapitull të dhimbshëm të historisë, por të ndërtojë mbi të një korpus dokumentar të verifikueshëm, të mbështetur në arkiva shqiptare dhe të huaja, ku përmes qindra dokumenteve, fotografive dhe referencave të sakta, rindërtohet një realitet historik që lidhet me persekutimin, dhunën dhe dëbimin e shqiptarëve të Çamërisë në periudhën 1913–1945. Në këtë kuptim, ajo shndërrohet në një akt të ndërgjegjes historike dhe një formë të domosdoshme përgjegjësie morale. Puna e autorëve, Qerim Lita dhe Shkëlzen Halimi, nuk qëndron vetëm në mbledhjen e materialit historik, por në filtrimin kritik të tij, në vendosjen e dokumentit si themel të narrativës, duke i dhënë lexuesit jo një interpretim emocional të izoluar, por një strukturë faktike që fton reflektim dhe analizë.

Botimi i veprës në tri gjuhë, shqip, turqisht dhe anglisht, e zgjeron ndjeshëm hapësirën e komunikimit të saj, duke e bërë atë të aksesueshme jo vetëm për lexuesin shqiptar, por edhe për opinionin ndërkombëtar. Në këtë mënyrë, një plagë historike që shpesh ka mbetur në kufijtë e diskursit rajonal, merr përmasën e saj globale dhe vendoset në një kontekst më të gjerë të të drejtave njerëzore dhe kujtesës kolektive.

Promovimi i kësaj vepre në Tetovë, më 24 qershor 2026, në ambientet e Hotel “Mercure”, në orën 18:00, në kuadër të aktiviteteve të Muajit të Çamërisë, nuk është thjesht një event kulturor. Ai përfaqëson një moment të rëndësishëm simbolik të rikthimit të vëmendjes ndaj një historie që vazhdon të kërkojë njohje, studim dhe trajtim të drejtë në diskursin akademik dhe publik. Në thelb, kjo vepër është një ftesë për dialog me historinë, jo për ta instrumentalizuar atë, por për ta kuptuar në kompleksitetin e saj. Është një përpjekje për të ndërtuar ura mes kujtesës dhe dokumentit, mes së kaluarës dhe ndërgjegjes së sotme, duke e vendosur të vërtetën historike në qendër të një debati të domosdoshëm shkencor dhe shoqëror. Në këtë frymë, organizatorët,  Vizioni M, Fondacioni ALSAR dhe Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini”,  i japin këtij aktiviteti një dimension më të gjerë kulturor dhe institucional, duke e shndërruar promovimin në një hapësirë reflektimi dhe kujtese të përbashkët.

Në fund, kjo vepër dhe ky promovim nuk kërkojnë vetëm të kujtojnë, por të dokumentojnë; jo vetëm të rikthejnë një të kaluar të dhimbshme, por ta vendosin atë mbi themele të qëndrueshme shkencore, në mënyrë që historia të mos mbetet kurrë peng i harresës.