“Lisi i vetëm në fushë” në memorien time


Arqile V. Gjata

-“Lisi i vetëm në fushë” në memorien time[1]


Më shumë se një opinion, ky shkrim është një përballje mes asaj që është evidente dhe asaj që autori Rexhep Shahu kërkon të shprehë, nëpërmjet sentimentalizmit të tij poetik dhe ligjërimit intensivisht të pikturuar me talent, ku spikatin ngjyrime dhe mendime shpesh alegorike, thellësisht të brendshme e me karakter pragmatik, që e bëjnë lexuesin të afërt e me shumë interes drejt vëllimin poetik të tij, “Lisi i vetëm në fushë”.

Hulumtimi i këtij shkrimi, fillon qysh me titullin, që për mua është psiko-analitik, ku autori ndodhet nën trysnin e një panoramë dhe përfytyrimesh të një realiteti të padëshirueshëm, të cilin e jeton nën ngjyrat e errëta, shprehje e vështirësive dhe problematikave të kohës. Të gjitha këto ndërlidhen midis vetes dhe botës sociale dhe ekonomike, e ndërlikohen me jetën, në të cilën vetë autori jeton. Vetë “LISI” është personazhi kryesor i vëllimit poetik, një personazh madhështor me integritet poetik, edhe pse i “vetëm”, përbenë një “personazh simbol”, që shpreh shumë.

Në fushën e jetës mes dhimbjeve, halleve, dilemave, rrethuar nga ngjyrat e errëta, ku “grija dhe e zeza” simbolizojnë fatalitetin e pamëshirshëm të kohës moderne, ku ende dëgjon gjithçka që sheh dhe ato që kurrsesi s’duhen parë... dhe ku “fati i autorit dhe fati i poezisë së tij, janë gjëra të ndryshme në jetë”. Vetë autori shprehet dhimbshëm: “Ëndrrat e mija lindin, por nga ngricat ato s’rrojnë gjatë.”[2] Një fatalitet i kohës, një fatalizëm, që aspak çuditshëm na shoqëron shpesh në udhëkryqet tona...

Ndërtesa poetike e këtij vëllimit e gjen lartësimin me strukturën e elementëve gjuhësorë dhe estetik, tek mjetet shprehëse artistike, të motivuara nga figurshmëria dhe elemente gjuhësore morfologjike, duke brendashkruar metaforikisht gjithë linjën e mendimit dhe të botëkuptimit të autorit, dhe shpalos bukur ato vlera poetike, të cilat vetë autori i kërkon nëpërmjet fjalës dhe kontekstit të poezive të tij. Gjithë filozofia e tij krijuese, është një spirale jete, dhimbjesh, të kundërtash, groteske, një realitet shoqëror që duhet të ndryshoj...!


Më humbi vetja...


Më humbi vetja, dheu i zi e përpiu/det’ i pangimë, ëndrra të pangime/në hijen time vetja u mbyt./S’lash vend që e reh dielli pa e lyp/as hije e skuta të errëta të botës e të vetes/pa hy s’lashë..../s’lash dyshim timin pa e pyetur për veten time/thërras sot pa zë me piskamë në breg të detit.[3]

Vetëm kaq pak vargje, do të mjaftonin të ballafaqoheshim me gjithë fillin filozofik të poetikës së tij, në raport me realitetin e hidhur e dëshpërues, në udhën e gjatë e të mundimshme, ku autori “lyp diell”...në hapësirë dhe në kohë, ku autori zhbiron “as hije e skuta të errëta të botës e të vetes/pa hy s’lashë...”, ku revolta shpërthen me zë të mbytur e thërmues“thërras sot pa zë me piskamë”... Një dukuri e tillë e përshkon tërë poezinë e poetit Rexhep Shahu, por jo vetëm në atdheun e tij, por edhe përtej vet-vetes...


Qielli dimëror


Qielli dimëror lotonte në Paris/Grija bëhej më gri....

Këtu gjithçka është gri/dhe ëndrra më bëhet e hirtë/Ti atje buzë detit të largët/Sheh rërën që lahet...../Këtu qielli loton shi/Ti lahesh me diell në atë anë/Nata parisiene më përpin/Në tingujt e bardhë.[4]

Përgjatë leximit tekstor të poezive në vëllimin poetik të R.Shahut përballemi me të menduarin kritik të gjërave e ngjarjeve mes “lojës” së mrekullueshme artistike, të vargëzimit me rimë të pamunguar dhe ritmin ledhatues të vargut, që nëpërmjet nje kontrasti poetik “...atje buzë detit të largët/sheh rërën që lahet...../Këtu qielli loton shi/, i jep atij elasticitetin estetik, me ngjyra dhe efekte, ku dallohet qartë..., mbizotëron nocioni i ngjyrave të “errëta”, duke na i dyzuar dhe limosur me merak mesazhet që poeti përcjell në tërë imazhin e tij poetik. Këtë dyzim e gjejmë thjeshtë edhe duke përmendur: “Grija bëhej më gri...” kontrastet brenda metaforës duken se flasin vete, mendimi rrjedh harmonikisht edhe mes ngjyrash: “gjithçka është gri.../ më bëhet e hirtë.../ tingujt e bardhë...etj.”

Në poezinë “Nata ka ra”dhe në poezinë “Ky qiell”poetikisht pasqyrohet terri grotesk, “gri-e zi”: “Nata ka ra/ e terri i saj n’dritare rri ulë/ngeshëm sheh/e më teron sytë..../Po s’erdhe me djegë natën e zezë,/mos mungo nesër n’kortezhin tim/ me hije njerëzish”.[5]

Siç e ceka edhe më lart, poeti të ngazëllen me ngjyrimet dhe efektet e shumta që përdor në poezitë e tij. Ato janë interesante, të motivuara dhe ngërthehen në vetvete. Bie në sy mënyra e të rrëfyerit të poezisë në raport mes kohës dhe vdekjes, të shtjelluara këto poetikisht brenda botës së pasur shpirtërore e artistike të autorit. Semantika e kontekstit të befason me atë ç’ka autori tregon...ai tregon bukur, pa droje, është i hapur në mesazhin e tij kur kërkon një realitet ndryshe pa “natë që rri ulur në dritare”; pa njerëz”hije”; pa natë “të zezë”, pavarësisht realitetit që e sheh me këto ngjyra fatale, pavarësisht se nuk e mohon vdekjen kur përmend “kortezhin” e tij.

“Thua nuk e djeg dot ti varrin/ku ma kanë mbyllë zërin/të mundem të flas dhe njëherë,/veç të them të dua.”poezia “Ka do ditë”.[6]

Tematika e poezive të autorit ka një mori motivimesh, që rrjedhin nga hapësira e këndvështrimit të tij si në gjetjen e fabulës, ashtu dhe në të “fshehtat” erotike ku spikat bukurisht lirizmi i dashurisë deri në sublimitet..., këndvështrimet janë të shumta, pasqyrimi i tyre vjen si rezultat i metaforave të përdorura me zgjuarsi artistike kur ai përzgjedh fjalën e duhur: “ma kanë mbyllë zërin” etj., dhe si një sprovë mes dashurisë (jetës) dhe vdekjes(varri) poezia vjen me dëshirën për ta jetuar atë dashuri: “të mundem të flas dhe njëherë...” duke përcjellë aromë-jete, aromë-drite, aromë-optimizmi për t’i treguar lexuesit se pas dhimbjes ka edhe dritë, ka edhe shpresë, ka edhe jetë. Pra nuk ka vetëm fatalitet për të treguar dhimbjen, (ku tregohet realist), por edhe shpresë në sytë e tij për të ardhmen, ai ndjehet edhe optimist...


Vargjet e mia

<