LINKOLNI NËN ÇINAR


Fatmir Terziu


LINKOLNI NËN ÇINAR

Nga Fatmir Terziu

I.

Vetëm disa u kthyen. Aty nën Çinar glasat e fluturakëve të frikësuar e kishin menderosur atë ndenjëse ku prapanicat kishin vite që kishin formatuar vetëm një pikëbythje. Në atë menderosje trupat, si trembëse nate të ngulura në këmbë druri, lëvizën diku më tutje, ku shfaqej një gjelbërim i shkelur me këmbë të mërzitura. E aty vetëm kurrizi ndiqte pasojat e një kohe të lodhur me ëndërra. Të shtrirë në kurrizin e tyre, e ngulën vështrimin në qiellin e lartë, që natën u dukej si e vetmja arsye që mund të shpresonin, me shpresën se do të kapnin një pamje të një bishti të artë në rënie. Shalë të bardha e të kremosura kapërdiseshin në majanë e kubesë dhe e qelqta e mufatur ua sillte lëngun në gojë e në grykë. Por kubeja e errësirës u shpua nga shkëndijat e panumërta, që ndiznin qetësisht galaktikat e tyre të largëta, sikurse ndodhte me cigaret dhe llullat e të mërziturve aty ndanë Çinarit, në paskrahje, pikërisht në atë gjelbërim të shkelur e të shkelur rrëndë.

Ishte e bukur dhe e frikshme të imagjinoje distancat e paimagjinueshme ndaj atyre pikave të shkëlqyeshme. Zemra po ngushtohej në mendimin e shkurtësisë së jetës njerëzore dhe keqardhjen, që nuk do t’i arrijë kurrë ato. Bari, erë e stinës së venitur, i butë dhe i lagësht, e zezërima në errësirën e muajit të pranverëprurjes, shtriqej në shpatet e kodrës ku ishte trashur zgjatima e hijes së Çinarit mbi ngrehinën e ngurtë. Rrjedhat e dalldisura, të holla, e të holla të Lumit, rridhnin poshtë në përcjellje të zhaurimës dhe e zgjonin luginën akoma, e akoma më poshtë, duke gjurmuar e ushqyer me gojën e hapur digën që ndante dritën me errësirën.

Pastaj pashë zogun e vetmuar, të hallakatur në degët e Çinarit! Unë nuk do ta quaj me emrin e tij, ti e quan një pëllumb, një skifter, një lejlek, një shpend, por ai tashmë është bërë një objekt, një objekt anatomik me krahë dhe pupla. Ai mund të jetë, ose nuk mund të quhet shtëpiak, ai fluturon këtu dhe atje për të gjetur synimin e jetës së tij: një organizëm i zakonshëm, një fenomen i mistershëm, një pjesë e vogël e jetës anonime ...

Por ishte një zog. Një qiellor i gjallë, një prirje e tretur e pikëtakimit me Tokën dhe Qiellin, që fluturonte midis boshllëqeve të degëve të mufatura të Çinarit dhe ngulfatej mbi gryka, mbi maja dhe pyje, për një qëllim të vetëm …, me një pikë në qenien që e priste poshtë tij në rrafsh, në mes të Tokës së Artë.

Dhe Zogu fluturoi atje ... E pashë duke djegur qiellin mijëra vite më parë, ishte kohë e errët, retë po peshonin mbarsjen e tyre, lagështia ia kishte lodhur krahët, por ishte duke nxituar për diku. Mbante në sqepin e tij, edhe rrënjët, edhe degët e Çinarit, edhe gjethet edhe këngët që zgjoheshin aty nën e mbi Çinar.

Ditët poshtë Çinarit lëvizin kohërisht, me gjithë çmendurinë dhe sharmin e zogut në krah të tij. Gjatë kësaj ambushtie, njerëzit dhe kafshët kalojnë pranë pemës që u mban dhe u zgjon shpresat, dielli ulet dhe ngrihet dhe hëna kolovitet mbi të. Stinët ndryshohen në fletët kalendarike dhe ndërthuren si fijet që thurrësit e fatit i sjellin parlamentarisht për secilin nga ndenjësit e pritshmërisë së atjetejshme të sigurtë për rikthimin e jetës. Pushimet dhe pushtimet e shkruara në historira janë larguar, katastrofat dhe ngjarjet e treguara brez pas brezi kanë ardhur dhe kanë shkuar. Zogu ende qëndron i shastisur mbi Çinar… dhe gojën ka ditë, javë e muaj që nuk e hap…

Thonë se po ndodh diçka e pabesueshme. Thonë…, por vetëm aty nën Çinar. Të huajt janë me hallet e tyre, dhe madje këtë herë delegesën e kanë kashtisur me gjini. E sytë e shohin …, e veshët e dëgjojnë. Është e Huaja që pritet të thotë fjalën e pritur për gojën, apo sqepin e zogut. E pritja ishte shprishur. E Huaja kishte pëshpëritur. Është farë e mbarë…, fara që zogu mban në gojën e tij.

Deri në fund të verës fara do të lëshohet nga goja e zogut në tokë, se zogu e ka rrëmbyer atë dhe e ka bartur atë misionarisht. Gjatë rrugës zogu ka hequr keq, ndoshta ngaqë kanë fryrë erëra të ndryshme, ose ngaqë ka pasur takime me zogj më të fortë, ose diçka tjetër ... Hamendja kishte mbetur te Fjala…, pëshpëritja te Fara, fundja mbijetuan dimrin dhe shfaqjet e lidhura me dimërimin ... E Huaja dëgjonte…, dëgjonte dhe … ende nuk e kishte krijuar mendimin e duhur.

Pastaj njerëzit rifilluan ritualin ditë-ditës nën Çinar. Aty, tek ky pikëtakim, ka mbetur nyje tashmë tridhjetëvjeçare, zgjidhja e enigmës, e cila tani shtrihet deri tutje në zyrat me çatitë e tyre të kuqe dhe ndërtesat e bojatisura, me të kaluarën e tulltë dhe me të sotmen e … me të sotmen, nëse ajo ekziston si e tillë. E ardhmja ... e ardhmja si gjithnjë varej nga era e ndryshimit…


II.


Para se të ndodhte që të frynte era e ndryshimit në Çinar, Emetori studioi për Edukim Fizik, por pasionin e kishte Gjuhë dhe Letërsi. Të rinjtë nga Çinari, jo se preferuan vetvetiu profesionet praktike, por nuk kishin zgjidhje tjetër, disa fatlidhur ishin aplikues për mjekësi, juridik dhe shkollën e Lartë të Ministrisë Brendshme dhe disa fatshkruar për agronomi, veterinari, zootekni. Emetori fatlidhjen e kishte me letërsinë. Ai nuk u interesua shumë për karrierën e tij, por ai ishte i interesuar për botën e mistershme të shkrimeve dhe sekretet e saj të mahnitshme, çudinë e të ekzistuarit, pafundësinë, ekzistencën dramatike. Ai ishte i lumtur, natyrisht, që ai do të ishte ndër të paktët me arsim të lartë për Gjuhën dhe Letërsinë në rajonin e Çinarit dhe gëzimi i tij ishte i dyshimtë, sepse babai i tij, tashmë i dëbuar nga partia për shkak të mosmarrëveshjeve me linjën e imponuar të partisë, ishte i shqetësuar se ata do ta parandalonin djalin e tij në këtë aventurë jete të shkrimit dhe leximit.

“Njerëzit e moshuar duan të na japin këshilla të mira. I kompenson kjo me paaftësinë e tyre për të dhënë një shembull të keq. Mos harroni: Dëgjojini ata! Vetëm me fjalët e tyre, vetëm ju do të jeni në gjendje të kapërceni sprovat që do t’ju krijojë jeta. Askush tjetër!” U dëgjuan këto fjalë teksa sytë dhe veshët nën Çinar në atë Shtator të vitit 19... menjëherë rrokën fjalët dhe trupin e hollë të Emetorit

Emetori u foli bashkëmoshatarëve. Të moshuarit ndjenë dashuri dhe iu kthyen buzëqeshur me një ndjenjë të dhimbshme përgjegjësie brezash. Në të njëjtën qasje, e bardha e dëborës nga dëbora e pakmbetur rrëzë majave të Çinarit, dukej se po buzëqeshte me ta… i riu nga Çinari po shkonte në universitet.

Përmes dritares së autobusit, Emetori e përthithi Çinarin dhe e mësoi përmendësh ngjyrën e duhanit që dridhnin e tymosnin si kaherësh, në shqisat e tij, ai mbeti me buzëqeshjen e të moshuarve ... dhe me përhumbjen që shkonte e zhytej thellë e më thellë në hapësirën që i kishin krijuar librat.

Ndërsa librat ishin bërë shoqëria e vetme, interesimi i tij për letërsinë u bë më shumë se një pasion. Ai ndiqte rregullisht seminare mbi filozofinë e historisë dhe teorinë e letërsisë. Në esenë e tij për Abraham Lincolnin, lexoi se ishte një amerikan që kurrë nuk kishte menduar të bëhej president dhe pse lexonte prej tij një fjalim që mbetej simbol i demokracisë. Emetori lexonte esenë dhe shihte në të kaluarën, për t’i dhënë kuptim paraardhësve, që krijuan një komb të ri të konceptuar në liri, të përkushtuar për të besuar se të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë. Emetori, ndërsa e lexoi këtë ese, theksoi me vete se nëse vetëm një herë besimi i njerëzve humbet, ajo kurrë më, nuk do të fitohet. Ata mund të gënjehen për një kohë, madje disa mund të gënjehen më shumë, por jo të gjithë njerëzit mund të mashtrohen gjatë gjithë kohës.

Kishte një raund të duartrokitjeve, por vetëm ai vuri re buzëqeshjet e frikshme të pak njerëzve në bankat e para që pinin fshehurazi vodka në gota plastike ..., ndërsa Emetori po rifreskonte memorjen e tij me mrekullitë e Linkolnit. Pastaj ata e quanin Peshkop, dhe ky pseudonim e mbërtheu aq shumë, sa nuk iu shqit kurrë. Edhe kur filloi të botonte në gazetën lokale… pasthirmat ishin ndjellëse dhe ndjekëse… Peshkop!

Peshkop? Por e kishte dhe një të mirë. Dhe këtë e prvuan të gjithë kur ai i la me sytë e ngulur e që nuk shkuleshin dot: “Fara? Farë është e mira, farë është edhe e keqja, çfarë është njerëzore, çfarë është e vërteta dhe gënjeshtra? Pyetje të përjetshme për të cilat askush nuk ka gjetur përgjigje. Kanë kaluar vite … dhe ju e ndjej, ju shikoj s