KUR TË VËRTETAVE U HIDHET DYSHIM EDHE NGA INSTITUCIONET SHKENCORE!


Fahri Dahri

Përshëndetje profesor Eshrefi!.

(Një dakortësi me shqetësimin përballë mashtrimeve ndaj të vërtetave historike dhe shkencore)!


Ju drenjtohem juve, mbasi lexova shkrimin tuaj tek gazeta "Fjala e lirë", me titull: "Nderim për një studjues me autoritet shkencor". Si përherë i saktë, objektiv. Por shkrimin po e përqëndroj kryesisht tek kritika juaj e drejtë ndaj problemeve dhe shqetësimeve që shkaktojnë të punësuarit e emëruar militantë partish në Institucionet më të larta të diturisë dhe mënçurisër dhe jo vetëm në ato. Jam i të njëjtit mendim me ju, jam i trishtuar për kurajon dhe ndërgjegjen e tyre që e zbresin në tregun e pavlerës së dijes, kur, megjithëse edhe të vertetat dihen, ky fakt më habit shumë.

Njohja me shqetësimin tuaj, të cilin e shprehni me komentin, më nxitën që krahas dakortësisë, të sjell tek lexuesit edhe pjesë nga studimi i të vërtetave të fshehura, të harruara me ose pa qëllim, apo te "mbuluara" nga furtunat e gjata kohore.

Në këtë trajtesë të shkurtër do sjell argumente faktike, ku hidhen poshtë dyshimet, apo mashtrimet e qëlimshme, të disa prej pseudo histotianëve, midis tyre për fat të keq edhe një ish kryetar i Akademisë së Shkencave të RSH dhe jo vetm ai, kanë hedhur në dyshim të folurën e banorëve të Epiritt. Kur e vërteta e gjuhës së folur të banorëve të Epirit, edhe para shekullit V para Krishtit që quhej Thesproti, ishte protogjuha jone - shqipja.

Thesproti/Çameria është një e vërtetë e pa diskutueshme e shtritjes së etnisë shqiptare. Prandaj ortodoksia greke i ka shpallur luftë shfarorëse.

Le ta themi që në fillim, sipas logjikës dialektike:

Për të tre fiset: kaonët, thesprotët, mollosët, të cilët jetonin në territoret e tyre që, mbas shek.V dhe IV pes quhet Epir, të gjithë historianët apo dijetarët e lashtësisë, të mesjetës apo dhe të kohës moderne, kanë deklaruar se popullsia e këtyre tre fiseve flisnin gjuhë "barbar"l dhe asnjëherë nuk është deklaruar se flisnin greqisht. Dhe gjuha "barbare" e atij populli, në hapësirat territoriale të para Epirit dhe deri sot e kësaj dite, ka qënën dhe është gjuha shqipe, e vërtetuar kjo me vijimësinë e pa diskutuar të të folurës së banorëve të Thesproti/Çamërisë. Kur ky realitet dihet, atëhere pse hidhet dyshimi? Mesa duket (e lëmë konspiracionin) "mendja" e dyshuesve nuk arrin të rendisë ngjarjet me kohën dhe vendin, duke mbetur në kaotizëm.

Nuk është sfidë, as për disa akademikë, apo kushdoqofshin, por është për të vërtetën absolute që duhet të thuhet dhe shkruhet. Nëse duan mos ekzistencën e rajonit të Çamërisë, e cila është vazhdimi më jugor i territorit etnik shqiptar, gjë për të cilën insiston qëllimshem dhe forcërisht shteti Grek, atëhere le të vazhdohet me alibira oreksesh. Por Çamëria, në pozicionin gjeografik dhe rëndësinë historike me Zeusin ne krye, i ka ndalur dhe do ti ndale "rrufetë" dhe "tsunamet".


a) Lidhur me Dodonën, e cila bashkë me Delfin, kanë qenë dhe janë dy faltore pellazgjike.


Nga Straboni kemi informacion të shkruar dhe lexohet qartë: “Orakulli i Dodonës, sipas Eforit, është ndërtuar nga pellazgët. Për pellazgët flitet se kanë qenë më të vjetrit nga të gjithë ata popuj që kanë sunduar në Helladë. Hesiodi thotë se Dodona dhe Lisi ishin qendra e pellazgëve”.

Herodoti (lindur rreth vitit 484 p.e.s.dhe ka vdekur në vitin 425 p.e.s.) thotë se në kohën e tij në Epir ishte akoma i gjallë kujtimi i banorëve të dikurshëm pellazgë, të cilët kishin ardhur këtu nga Thesalia kufitare. (Sqarim gjeografiko- historik: Sipas historianëve të lashtë, Thesprotia përfshinte edhe hapësirën territoriale të Thesalisë, e cila është populluar nga emigrimi thesprot, bile quhet si e lindur nga Thesprotia). Ky fakt gjeografiko-historik i takon periudhës historike para shek.V dhe të IV para erës tonë, kur të tre fiset: kaonët. thesprotët dhe mollosët u bashkuan dhe krijuan Epirin - F D.) Ndërsa Straboni, duke u mbështetur te Efori, Hesiodi, Eskili dhe Euripidi thotë se vendbanimi i hershëm i pellazgëve ishte "Arkadia" dhe që këtej këta shtegtuan në Epir, ashtu si në Thesali, Kretë, Lesbos dhe Troadë. Por, megjithëse të ngatërruara dhe kontradiktore, njoftimet e autorëve të vjetër përkojnë në një pikë të rëndësishme, në faktin se ata mohojnë çdo lidhje gjenetike midis pellazgëve dhe fiseve të mëvonëshme helene, për derisa pellazgët i konsideronin si autoktone, "me origjinë hyjnore" siç thotë Homeri, ose "të mbirë nga dheu" siç thotë Hesiodi, kurse helenët ishin të ardhur (shif wicipedia - internet).


*Fati dhe e drejta jonë, Dodona ndodhet në hapësirën etnike shqiptare, pavaresisht nga kufijt e diktuar prej forcave dhe muskujve, jashtë të vërteta historike dhe gjeografike. Dodona është brenda Thesprotise, sot Çamërisë.


* Në Thesproti/Çamëri, në atë tokë pellazgjike, kanë lindur Zotat: Zeusi, Poseidoni, Persefoni, Afërdita, etj.


* Veçori vlerash nga antikiteti ai rajon trashëgon, krahas faltores së Dodonës edhe lumin Acheron (lumi i vdekjes); Hadesin (Hadhe); plakun Karon që dërgonte të vdekurit në "Hades"; "Qenvarroin" (Qeni me tre koka), rojtar i varrezave; Stihija, ku të gjallët flisnin me të vdekurit.


* Atje ka kaluar Odisea, i cili është pritur me bujari dhe i percjellë me dhurata të shumta, nga prijësi i fisit thesprot Pheidoni.


* Atje është Itaka e dashurisë, e dhimbjes dhe e mallit.


* Nuk është rastësi që në atë vend të ishte vetëm faltorja "Dodonë", por ai është ë vend i shenjtë, fillimjeta pellazgjike, tek e cila edhe sot ruhen të pasterta gjurmlt e saj.


* Në atë tokë, ku bagëtia e imët pjellin edhe 2 herë në vit, toka pjellore me përbërje fosforite, fusha e kodra të veshura me ulli, agrume, me shumllojshmëri bimësie aromatike.


* Thesproti/Çamëri, vend i kufizuar që shquhet për begati dhe lulëzim, klima në Çamëri e veçantë.


* Atje, në atë oaz, vazhdon edhe sot të flitet çamërisht. Të flitet gjuha më e vjetër shqipe (vërtet fshehurazi nga frika e shtetit, por flitet, është e gjallë, nuk ka vdekur). Ka dallime si me të folurën arvanite dhe me atë arbëreshe, kjo për shkak të interferimeve të tyre nga gjuhët e popujve bashkejetues përkatës. E folura çame, ka ruajtur dhe vazhdon të ruaj trashëgiminë vijuese të GJUHES PELLAZGE.


* Është sa e vërtetë dhe e qartë, në Rajonin e Thesprotisë së lashtë, nuk ndodhej vetëm faltorja "DODONË", ajo shoqërohej edhe nga objekte të tjera që lidhen ngushtë ndërmjet tyre dhe plotësojnë njëri-tjetrin; nje tërësi veprash, sendesh, dukuri objektesh social-kulturore që njëκohësisht i shërbenin edhe jetës edhe vdekjes. Objekte te lashtësisë të cilat vizitohen edhe sot në rajonin e Çamërisë.


*Pa dyshim dhe as rezerva, çamërishtjs a e sotme është gjuha shumë e vjetër shqipe, e cila ka drejtpësëdrejti një burim të vetëm, të foluren pellazgjike. "Gluha çame nuk llafoset me zë të fortë, llafet i dalin me lehteëësi, shkluhet ka butësia e shqiptimit, ajo ishtë e ëmël, kur e gjegj ksehasej (shplodhej), lejmonisej (përkëdhelej).

* Degjojme dy shqiptime zanore:

çamët: Thap (njejës), thepë (shumës).

dhe

Dretshkrimi shqip: Thua, thoi (njejës), thonj-thonjtë (shumës).

A nuk dallon "butësi" mes tyre? Jo dallim kush është më i pelqyer, por kush shqiptohet me ton më të ulët?

apo

"Ç'ish bën? " dhe "Ç'ar ban?", etj.

* Ka dhe veçanti në krahasim me alfabetin e sotëm të gjuhls shqipe, mbasi në disa fjalë të dialektit çam (po e quaj kështu) mungojnë shkronjat përkatëse, kjo do të thotë që alfabetit të gjuhës shqipe i duhen shtuar edhe dy-tre shkronja për të mundësuar të shprehurit dhe të shkruarit të plotë të protogjuhës tonë. Rastet: kur zbresim poshtë, themi zbresim poshtë, ose tëposhtë, në dialektin çam perdoret fjala "hqimtë", këtu mungon shkronja "hq" rrëshqitëse (po e shpreh kështu?) e fillimit të fjalës. Kur ngjitemi, çamët shprehen: e rëpjetë = e përpjetë. Mungesë shkronje kemi edhe tek fjala çame "hqero", që i themi hevasë, kohës, atmosferës (nuk ëdhtë fjalë greqisht). Kraëahas shqiptimit normal, në disa shkronja ka dhe shqiptim "gurmazor", si tek "g", "gg", etj.


* Një e veçantë tjetër tek e folura çamërisht, është pikërisht mos kalimi në kapercyellin e zëvëndësimit të disa "shkronjave", si psh nga l në j; nga gl në gj; nga kl në q, etj.(klaj=kjaj, qaj; gluri=gjuri; klumusht=qumësht; glëm=gjëmb; shkluhet= shquhet etj. Shkronja "ç" e mbetur në fund të fjalës, kur sot është e zëvëndësuar me shkronjën sh; p.sh. raç=rash; u vraç=u vrash; shkronja y nuk ka përdorim, ajo në dialektin çam, sipa rasteve përdor dy shkronja i dhe u, psh. pill=pyll, Avdul=Abdyl.

* Në shumë raste nuk përdoren në fillim teë çdo fjale, dy bashkëtingellore: psh ng, mb, nd, garkoj=ngarkoj, daj=ndaj; gushtë=ngushtë dhe plot të tjera të klsaj natyre.


* Fenomeni mos kapercyell, tregon qartë se e folura çamçe ruan të konservuar mjaft mirë gjuhën e vjetër shqipe( argument: e folura e Matrangës, apo "Kanuni i Lek Dukagjinit", Meshari i Gjon Buzukut etj.


Nuk jam specialist i kësaj fushe, por kur studjoj, hulumtoj për ngjarje të ndryshme historike, ekonomike apo shoqërore, përqëndrohem, depërtoj në thellësi, krahasoj dhe mbasi e zotëroj e formuloj të plotë të vërtetën, të cilën e shkruaj për ti mbetur kohërave. Me këto cilësi, kam formuar bindjen se gjuha e sotme që flitet ende prej banorëve të Thesproti/Çamlrisë, i takon një periudhe arkaike.

* Çamëria. Atje është përmendur për herë të parë një prani shqiptare në zonat që njihej si Çamëria. Ky fakt daton prej shekullit XIII-të në një dokument venecian i vitit 1210, i cili i veçon dhe i specifikon banorët e asaj treve jo sipas besimit fetar, por sipas etnisë.

Sipas prof. Pullumb Xhufit, emrat Vageneti dhe Dagavi mbijetuan deri në shek. XV.

Në vitin Viti 1414 shkruhet: "Super ipsam stariam per oppositum dicte nostre insule Corphot". (latinisht: qytetet në drejtim të kundërt të ishullit tonë Korfuzit-FD). Po kështu në vitin 1436, një dokument venecian e quan Vagenetinë “provincë e Albanisë përballë Korfuzit” (provinciam Albanie oppositam Corfoy)”.

Veçori e rrallë indentifikimi etnik (provincë shqiptare) në mesjetën e hershme!

Njëheras ky dokument vërteton se banorët e rajonit të Çamërisë kanë qenë në atë truall para perandorisë osmane, duke thedhur në koshin e plehrave "zgjuarsinë" historike dhe shkencore të "dijetarëve" të djeshëm dhe të sotëm grekë me shpifjet bajate që çamët myslimanë i quajnë "të ashtuquajtur çamë" dhe të ardhur nga Turqia në kohën e perandorisë Osmane. Kështu ata banorë kanë qenë në ato troje si para turkut, por edhe para grekëve, si dhe para vetë krijimit të shtetit grek.


*Duke qenë mbartëse e këtyre vlerave të rralla që ruhen nga lashtësia, ndaj banorëve që e flasin atë gjuhl dhe ndaj vete gjuhës çame, është hedhur në sulm, me një urrejtje të neveritshme një shtet i tërë. Aktualisht që prej 77 vitesh "dialekti çam" i është nënështruar një trysnie brutale shtetërore greke për ta zhdukur, shuar. E pa konceptueshme lufta ndaj çdo kulture! Kush vjedh historinë dhe çduk kultura, krijon boomerang goditës per "kokën" e tij.

*Janë këto disa nga vlerat tepër specifice historike, gjeografike, antropologjike, antike, etj. që Thesproti/Çamëria, si një oaz i veçuar, ku ende ruhen të gjalla "gjurmët" e atij populli të lashtë pellazgjik dhe me bindje se i plotëson kushtet për tu përfshirë nëlistën e objekteve për t"u marrë në mbrojtje nga UNESKO, si i vetmi vend në Botë që ruan "berthamen" e pastër pellazgjike.

* Për këtë qëllim, i bëj APEL qeverisë së Tiranës (me të drejtën etnike) në bashkëpunim dhe mirëkuptim me qeverinë e Athinës (me te drejtën e administrimit shtetëror) të angazhohen seriozisht për ruajtjen dhe mbrojtjen e kësaj trashëgimie, tepër te veçantë, me propozim që: "OAZI PELLAZGJIK THESPROTI/ÇAMËRI" (ku përfshihen tre komunat e sotme: Thesprotia, Preveza dhe Arta) të kalojë nën kujdesin dhe mbrojtjen e "Organizata për Edukim, Shkencë dhe Kulturë e Kombeve të Bashkuara" - (UNESCO).

* Individi në raste të tilla, hapin e ka të kufizuar për veprim të metejshëm, prandaj i u drejtohem me Apel dy qeverive, me bindje se ndaj këtij Apeli mund dhe duhet vepruar shpejt sa kemi ende pak KOHË.

b) Përditshmëri në e zbulimet e lashtësisë, na dhuron edhe studjuesi preveziot (çam i krishterë) z. Niko Stylos. Në shkrimet e tij mes të tjerash citohet: